PSD

Uit Wiki ZB
Versie door Wimg (overleg | bijdragen) op 27 nov 2017 om 14:37 (Prijzen)
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken
PSD; Provinciale Stoomvaart Diensten in Zeeland

Voormalige Provinciale Stoomvaart Diensten in Zeeland. Tussen 1866 en 2003 onderhield de PSD de veerdiensten op de Wester- en Oosterschelde en het Veerse Meer. Vanwege de bouw van bruggen (waaronder de Zeelandbrug in 1965), dammen en de tunnel onder de Westerschelde werden de veerdiensten geleidelijk minder belangrijk. De PSD werd op 15 maart 2003 opgeheven.

Veerdienst Vlissingen-Breskens. De veerboten Prinses Beatrix en de Prinses Margriet werden beide verkocht aan China. De Beatrix vertrok in 1994, de Margriet ging eind 1996 naar China. De Beatrix is inmiddels gesloopt, maar de Prinses Margriet vaart nog elke dag als veerboot, tegenwoordig in Indonesië., foto: C. Heijkoop, ca. 1990, Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, rec. nr. 75913

Geschiedenis van het bedrijf

Het begin

De geschiedenis van de PSD begon op 22 mei 1828. Vanaf die dag vaarde er een reguliere veerdienst tussen Vlissingen, Breskens en Terneuzen.[1] Andere havens werden aangedaan door particulieren, maar onder de vlag van de Provincie Zeeland. Vanaf 1 april 1866 nam de Provincie Zeeland de bedrijfsvoering van deze diensten zelf ter hand. Hiermee het begin van de PSD.

De PSD voer aanvankelijk met de houten raderstoomboten De Schelde, Stad Vlissingen Nr. 1 en de Zeeland. Het laatste schip was nauwelijks zeewaardig te noemen. Tijdens een proefvaart sprak een statenlid dat 'men nauwelijks een geit zou mede durven overzenden'. De eerste diensten gingen van Vlissingen naar Breskens en van Vlissingen via Terneuzen naar Hoedekenskerke. In 1867 werden ook de Walsoorden en Borssele aangedaan.

Vlissingen-Breskens; veerboot prinses Juliana, fotograaf: onbekend, ca. 1932, Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, rec. nr. 11985

In het begin concentreerde de PSD zich op de vaart over de Westerschelde. Het bedrijf heette dan ook officieel Provinciale Stoombootdienst op de Westerschelde. Na 1922 werden ook vaarten over de Oosterschelde geëxploiteerd. Hiervoor werd een apart bedrijf gesticht: de Provinciale Stoomvaartdienst op de Oosterschelde. In de Tweede Wereldoorlog werden beide bedrijven samengebracht als Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland. De afkorting PSD werd hierna de steeds gangbaarder term.

Vanaf 1928 was het voor het eerst mogelijk tussen Vlissingen en Breskens met de auto op de veerboot te rijden. Tot het begin van de Tweede Wereldoorlog werden er in totaal drie van deze zgn. kopladers in de vaart genomen. Daarnaast werd ook in de zgn. secundaire veerdiensten geïnvesteerd. Concreet ging het hierbij om drie diesel mechanische zijladingsveerboten waarop een aantal auto's konden worden vervoerd (bijv. schip 'Oosterschelde').

Oorlog

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werden in Breskens vele veerboten tot zinken gebracht. Franse troepen, naar het Zuiden vluchtend voor de invallende Duitse troepen, maakten bij hun terugtrekking gebruik van de PSD-boten. Om te voorkomen dat de schepen in handen zouden vallen van de Duitsers, werden ze in de Breskense haven vernietigd. Ook aan het eind van de oorlog, in 1944, werden een aantal boten vernietigd. Dit keer door de Duitsers, die de toegang voor geallieerde schepen tot de haven van Vlissingen wilden blokkeren.

Zierikzee-Kats; het laden van de veerboot, foto: J. Midavaine, 1965, Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, rec. nr. 94573

Na de oorlog

In de periode 1958-1964 werden door de PSD drie enkeldeksveerboten gebouwd. Dit waren de Prinses Beatrix, Prinses Irene en Prinses Margriet. Ze worden ook wel de 'Prinsessenboten' genoemd en bleven meer dan 20 jaar in gebruik.

In 1968 werd de Prinses Christina in de vaart genomen[2], in 1970 de Prins Willem-Alexander. Het waren destijds de eerste dubbeldeksveerboten in ons land; varend op het traject Kruiningen-Perkpolder. Om de dubbeldeksboten te kunnen ontvangen werden in 1985 de veerhavens van Vlissingen en Breskens verbouwd. Daarna, werden nog de drie dubbeldeksschepen Prinses Juliana (1986), Koningin Beatrix (1993) en Prins Johan Friso (1997) gebouwd.[3] De laatste boot is nog maar zes jaar in dienst geweest. Toen werd de Westerscheldtunnel in gebruik genomen.

Het einde

Het einde van de PSD kwam in 2003. In dat jaar (op 14 maart) opende de Westerscheldetunnel en de veerdienst Kruiningen-Perkpolder werd direct opgeheven[4]. Dit kostte 220 arbeidsplaatsen. De Prins Willem-Alexander werd naar Vlissingen gebracht om daar te worden verkocht.

Tussen Vlissingen en Breskens kwam een fiets/voetveer, geexploiteerd door BBA Fast Ferries. In 2008 werd dit overgenomen door Veolia Fast Ferries, nu door de Westerschelde Ferry BV. Aanvankelijk werd gevaren met de oude schepen, zonder dat autodek en restauratie werd gebruikt. Daarna werd gevaren met twee zgn. SWATH's (Pr. Willem-Alexander en Prs. Maxima). Deze schepen zijn in eigendom van de Provincie Zeeland en worden verhuurd aan de concessiehouder.[5]

De oude schepen werden verkocht aan Italiaanse reders. De Koningin Beatrix en de Johan Friso worden ingezet als veerdienst Villa San Giovanni op het vasteland en de stad Messina op Sicilië. Het schip 'Prs. Juliana' ligt in Zuid-Italie. De Prs. Christina en Pr. Willem-Alexander zijn via Italie naar Turkije versleept en begin 2013 gesloopt. De werfplaten van beide schepen zijn door de werkgroep PSDnet.nl gered van sloop en terug gehaald naar Zeeland.

Schepen gezien door passagiers vanaf veerboot Vlissingen-Breskens, foto: J. Wolterbeek, ca. 1975, Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, rec. nr. 1379

Nederland telt op dit moment nog drie oude PSD-veerboten: De Koningin Emma in Scheveningen, de Zuidvliet in Amsterdam en de Oosterschelde in Zwolle. Er worden pogingen gedaan het laatste schip terug te halen naar Zeeland en het te conserveren voor de toekomst.

PSD vloot (incompleet)

Naam Bouwjaar In dienst Afgevoerd Huidige Naam + Land/status
Schouwen 1912 1912 1940 Gesloopt
Noord Beveland 1912 1912 1933 Gesloopt
Zuidvliet 1914 1914 1963 Zuidvliet (Zierikzee)
Luctor et Emergo 1915 1915 1940 Gesloopt
Zeeuwsch-Vlaanderen 1915 1915 1933 Gesloopt
Zandkreek 1926 1926 1961 Gesloopt
Moerdijk 1928 1946 1953 Gesloopt
Willemsdorp 1930 1946 1953 Gesloopt
Dordrecht 1933 1946 1972 Gesloopt (Malta)
Koningin Wilhelmina 1927 1927 1960 Gesloopt
Prinses Juliana 1931 1931 1944 Gezonken en gesloopt
Prins Hendrik 1932 1932 1968 Gesloopt (Malta)
Oosterschelde 1933 1933 1972 Willem-Jan (Zwolle)
Prins Willem 1 1933 1933 1972 Gesloopt
Koningin Emma 1933 1933 1968 Estrella (Scheveningen)
Koningin Juliana 1949 1949 1986 Gesloopt (India)
Prins Bernhard 1950 1950 1986 Gesloopt (Turkije)
Noord-Beveland 1951 1951 1968 Onbekend
Prinses Beatrix 1958 1958 1994 Gesloopt (China)
Prinses Irene 1960 1960 1988 Gesloopt (India)
Prinses Margriet 1964 1964 1996 SMS Kartanegara (Indonesië)
Prinses Christina 1968 1968 2003 Gesloopt (Turkije)
Prins Willem-Alexander 1970 1970 2003 Gesloopt (Turkije)
Prinses Juliana 1986 1986 2003 Amedeo Matacena (Italië)
Koningin Beatrix 1993 1994 2003 Tremestieri (Italië)
Prins Johan Friso 1997 1997 2003 Acciarello (Italië)

Veerdiensten

PSD verbindingen

Water Verbinding Periode
Westerschelde Vlissingen - Breskens 1866 - 2003
Westerschelde Terneuzen - Hoedekenskerke 1866 - 1972
Westerschelde Hansweert - Walsoorden 1905 - 1943
Westerschelde Kruiningen - Perkpolder 1943 - 2003
Veerse Meer Veere - Kamperland 1924 - 1961
Veerse Meer Kortgene - Wolphaartsdijk 1913 - 1960
Oosterschelde Kats - Zierikzee 1912 - 1965

Door de aanleg van veerhavens of dammen werden PSD-verbindingen soms verlegd. Zo werd in 1923 Kortgene en in 1941 Katseveer beginpunt van de lijn naar Zierikzee. Nadat de Zandkreekdam was aangelegd werd de lijn nog korter, omdat toen vanuit Kats gevaren kon worden (1961). In Zierikzee werd vervolgens nog een nieuw veerplein aangelegd, waardoor het veer het havenkanaal niet meer hoefde te passeren.

Naast Zierikzee kregen in de loop van de tijd ook Kruiningen en Perkpolder nieuwe veerhavens. De veerdienst Hansweert-Walsoorden werd daarom vervangen door de lijn Kruiningen-Perkpolder.

Prijzen

De tarieven voor een overtocht varieerden. 's Zomers was het duurder dan in de winter. Verder konden Zeeuws-Vlamingen tegen jaarlijkse betaling van leges een stamkaart krijgen, waardoor zij tegen verlaagd tarief van de veerdiensten gebruik mochten maken.

Interieur van de veerboot prinses Beatrix, foto: J. Wolterbeek, 1997, Bron: ZB, Beeldbank Zeeland, rec. nr. 87633

Tussen 1944 en 1950 konden mensen gratis met de PSD-boten overgezet worden. Toen passagiers vanaf 1950 weer moesten betalen leidde dit met name in Zeeuws-Vlaanderen tot grote protesten. Men pleitte voor "vrije veren". Deze oproep werd echter niet gehonoreerd.

In de beginjaren 90 was de overtocht voor voetgangers en ander langzaam verkeer eveneens gratis. Vanwege het hoge gebruik dat er van werd gemaakt - met name op de lijn Vlissingen-Breskens - leidde dit tot veel overlast en kwam de veiligheid onder druk te staan.[6]

Auteur

W. van Gorsel, 2017

Bronnen

Literatuur

Ronny H.R. Rammeloo, Peter Verdurmen, Vaarwel PSD, Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland (Vlissingen, 2003)

Peter Verdurmen, Jan Jansen, De laatste boot; afscheid van de PSD (Vlissingen, 2004)

Sites

Noten