Zeeuws-Vlaanderen - Bewerkingsoverzicht

Andrea van Boven: Andrea van Boven heeft de pagina Zeeuws-vlaanderen ( Gebruikelijke Spelling; In Officiële Stukken Echter Zeeuwsch-vlaanderen). hernoemd tot Zeeuws-Vlaanderen zonder een doorverwijzing achter te laten

2025-07-30T08:21:45Z

Andrea van Boven heeft de pagina Zeeuws-vlaanderen ( Gebruikelijke Spelling; In Officiële Stukken Echter Zeeuwsch-vlaanderen). hernoemd tot Zeeuws-Vlaanderen zonder een doorverwijzing achter te laten

← Oudere versie	Versie van 30 jul 2025 08:21
(geen verschil)

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T08:00:00Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 08:00
Regel 14:		Regel 14:
	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==
	===Algemeen===		===Algemeen===
	Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije Van Brugge]], maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] ~~Ambachten~~, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.		Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije Van Brugge]], maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier Ambachten]], maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.

	===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===		===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:59:11Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:59
Regel 14:		Regel 14:
	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==
	===Algemeen===		===Algemeen===
	Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije]] ~~van Brugge~~, maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.		Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije Van Brugge]], maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.

	===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===		===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===

W. van Gorsel: /* De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 */

2025-07-16T07:49:46Z

De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:49
Regel 17:		Regel 17:

	===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===		===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===
	Volgens de 13e-eeuwse kroniek van de St.-Baafsabdij te Gent, werden de [[Vier]] Ambachten al vermeld in 963. Vermoedelijk was het gebied reeds op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn]] II bij Vlaanderen gevoegd. De Vier Ambachten zijn genoemd naar de hoofdplaatsen [[Boekhoute]], [[Assenede]], [[Axel]] en [[Hulst]]. Het behoorde tot het rechtsgebied van de [[kasselrij]] van Gent, waarvan het centrum de Oudburg genoemd werd. Een eerste schriftelijke vermelding vinden we in een akte van 1108, waarin de bisschop van Utrecht de kerken van Boekhoute, Assenede en Axel en de kapel van Hulst schenkt aan het kapittel van Sint Salvator te Utrecht. De hoofdplaatsen Hulst en Axel, met eerste vermeldingen in resp. 1108 en 991, zijn waarschijnlijk ontstaan rond een burcht. In resp. 1180 en 1183 ontvingen zij van de Vlaamse graaf [[Filips]] van de Elzas stadsrechten. In die zelfde periode ontvingen ook de Vier Ambachten een keur. We kennen die uit een vidimus van 1242 door gravin Johanna van Vlaanderen en haar man Thomas van Savove. In deze keur worden drie soorten rechtspraak onderscheiden, t.w. de criminele, de civiele en de landzaken (o.a. het dijkrecht). De keur van Saeftinghe van 1263 vertoont hiermee een grote gelijkenis. De Vier Ambachten oefenden elk afzonderlijk de hoge, middelbare en lage rechtspraak uit. De steden Axel en Hulst hadden een eigen rechtspraak. In het Hulster Ambacht lag de ambachtsheerlijkheid, [[Polder]] van Namen. Ten oosten en ten zuiden van het Hulster Ambacht lagen resp. de hoge heerlijkheden [[Saeftinghe]] en [[St]].-Dansteen, met een eigen rechtspraak. [[Biervliet]], met stadsrechten in 1183, behoorde tot Rijks Vlaanderen, maar lag als een enclave tussen het Vrije van Brugge en de Vier Ambachten. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan de Ambachten ondergeschikte wateringen. Zo kennen we in het Axeler Ambacht de wateringen [[Bewesten]] Blijde en [[Beoosten]] Blijde. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. In 1565 worden de stad Axel en Axeler Ambacht onder één bestuur gebracht. In 1572 wordt hierbij gevoegd het overgebleven noordelijk deel van Asseneder Ambacht, dat aangeduid wordt als Quartier van Ter Neuse. Voor dit Quartier van Ter Neuse wordt in 1576 een bestuur ingesteld dat belast is met de rechtstreekse zorg voor de zeeweringen, dit met terzijdestelling van oude rechten en instellingen. Voor de ten noorden van de heerlijkheid Saeftinghe gelegen Polder van Namen en de polders Groot- en Klein Merlemont en Speyer werd eveneens zo'n waterschapsbestuur ingesteld. Toen met de komst van de Staatsen, rond 1583/86, de oude rechten weer in ere hersteld werden, verdwenen deze waterschappen.		Volgens de 13e-eeuwse kroniek van de St.-Baafsabdij te Gent, werden de [[Vier]] Ambachten al vermeld in 963. Vermoedelijk was het gebied reeds op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij Vlaanderen gevoegd. De Vier Ambachten zijn genoemd naar de hoofdplaatsen [[Boekhoute]], [[Assenede]], [[Axel]] en [[Hulst]]. Het behoorde tot het rechtsgebied van de [[kasselrij]] van Gent, waarvan het centrum de Oudburg genoemd werd. Een eerste schriftelijke vermelding vinden we in een akte van 1108, waarin de bisschop van Utrecht de kerken van Boekhoute, Assenede en Axel en de kapel van Hulst schenkt aan het kapittel van Sint Salvator te Utrecht. De hoofdplaatsen Hulst en Axel, met eerste vermeldingen in resp. 1108 en 991, zijn waarschijnlijk ontstaan rond een burcht. In resp. 1180 en 1183 ontvingen zij van de Vlaamse graaf [[Filips]] van de Elzas stadsrechten. In die zelfde periode ontvingen ook de Vier Ambachten een keur. We kennen die uit een vidimus van 1242 door gravin Johanna van Vlaanderen en haar man Thomas van Savove. In deze keur worden drie soorten rechtspraak onderscheiden, t.w. de criminele, de civiele en de landzaken (o.a. het dijkrecht). De keur van Saeftinghe van 1263 vertoont hiermee een grote gelijkenis. De Vier Ambachten oefenden elk afzonderlijk de hoge, middelbare en lage rechtspraak uit. De steden Axel en Hulst hadden een eigen rechtspraak. In het Hulster Ambacht lag de ambachtsheerlijkheid, [[Polder]] van Namen. Ten oosten en ten zuiden van het Hulster Ambacht lagen resp. de hoge heerlijkheden [[Saeftinghe]] en [[St]].-Dansteen, met een eigen rechtspraak. [[Biervliet]], met stadsrechten in 1183, behoorde tot Rijks Vlaanderen, maar lag als een enclave tussen het Vrije van Brugge en de Vier Ambachten. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan de Ambachten ondergeschikte wateringen. Zo kennen we in het Axeler Ambacht de wateringen [[Bewesten]] Blijde en [[Beoosten]] Blijde. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. In 1565 worden de stad Axel en Axeler Ambacht onder één bestuur gebracht. In 1572 wordt hierbij gevoegd het overgebleven noordelijk deel van Asseneder Ambacht, dat aangeduid wordt als Quartier van Ter Neuse. Voor dit Quartier van Ter Neuse wordt in 1576 een bestuur ingesteld dat belast is met de rechtstreekse zorg voor de zeeweringen, dit met terzijdestelling van oude rechten en instellingen. Voor de ten noorden van de heerlijkheid Saeftinghe gelegen Polder van Namen en de polders Groot- en Klein Merlemont en Speyer werd eveneens zo'n waterschapsbestuur ingesteld. Toen met de komst van de Staatsen, rond 1583/86, de oude rechten weer in ere hersteld werden, verdwenen deze waterschappen.

	===80-jarige oorlog===		===80-jarige oorlog===

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:48:39Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:48
Regel 14:		Regel 14:
	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==
	===Algemeen===		===Algemeen===
	Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije]] van Brugge, maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn]] II bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.		Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije]] van Brugge, maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn II]] bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.

	===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===		===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:47:44Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:47
Regel 14:		Regel 14:
	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==
	===Algemeen===		===Algemeen===
	Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije]] van Brugge, maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn]] II bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.		Het huidige Zeeuws-Vlaanderen dat door een natuurlijke grens, de in 1375 ontstane Braakman, verdeeld wordt in een westelijk en een oostelijk deel, had daar reeds van oudsher een bestuurlijke grens. Deze werd gevormd door de bij de verdeling van het Karolingische rijk (Verdrag van Verdun, 843) ontstane grens tussen het Westrijk het Franse rijk en het Middenrijk. Toen het noordelijk deel van het Middenrijk (Lotharingen) in 925 definitief bij het Oostrijk (het Duitse rijk) werd gevoegd, werd het de grens tussen het Franse rijk en het Duitse rijk. Het huidige West Zeeuws-Vlaanderen is het enige deel van het huidige Nederland dat toendertijd behoorde tot het Franse koninkrijk. Als part van het in Konings Vlaanderen gelegen [[Vrije]] van Brugge, maakte het deel uit van het graafschap [[Vlaanderen]]. Het huidige Oost Zeeuws-Vlaanderen behoorde, evenals de rest van het huidige Nederland, toendertijd tot het Duitse (heilige, roomse) keizerrijk. Als het grootste part van de in [[Rijks]]-Vlaanderen gelegen [[Vier]] Ambachten, maakte het eveneens deel uit van het graafschap Vlaanderen. Op de ontwikkeling van het westelijk en oostelijk deel van het huidige Zeeuws-Vlaanderen tot 1795 wordt hieronder afzonderlijk ingegaan. De bestuurlijke ontwikkeling van West Zeeuws-Vlaanderen tot 1795. In het uit 941 daterende Liber traditionum van de St.-Pietersabdij te Gent wordt de pagus [[Rodanensis, Pagus\|Rodanensis]] vermeld in 707. Deze gouw, waaraan [[Aardenburg]] haar naam dankt, was gelegen ten oosten van het Zwin en werd op het einde van de 9e eeuw door graaf [[Boudewijn]] II bij de pagus Flandrensis [[Vlaanderen]]) gevoegd. Onder de onmiddellijke druk van de Noormannen werden mogelijk in dezelfde periode de burchten Rodenburch [[Aardenburg]]) en Osburch [[Oostburg]]) gesticht, met eerste vermeldingen in resp. 966 en 949. Kort vóór 1000 werd het graafschap Vlaanderen ingedeeld in vrij grote militaire, tevens rechterlijk bestuurlijke districten, met als centrum een grafelijke burcht. Deze districten werden kasselrijen of burggraafschappen [[burggraaf]]) genoemd. Het grootste gedeelte van het huidige West Zeeuws-Vlaanderen behoorde tot de kasselrij van Brugge, met als centrum het Steen. Het werd tot 1224 bestuurd door een burggraaf en daarna door een [[baljuw]]. De kasselrij van Brugge verkreeg onder Filips van de Elzas een keur, waardoor het in het gebied geldende gewoonterecht schriftelijk werd vastgelegd. In 1230 wordt de kasselrij van Brugge ook Brugge-ambacht genoemd en spoedig daarna het [[Vrije]] van Brugge. Het werd in 1330 juridisch in drieën verdeeld: het West-, Noord- en Oostvrije, elk met een eigen schepenbank. Reeds in 1338 volgde weer een samenvoeging, maar de drie namen handhaafden zich tot in de 16e eeuw. Sedert het begin van de 15e eeuw werd het Vrije als vierde lid, naast de steden Gent, Brugge en Ieper, opgenomen in de Staten van Vlaanderen. Het Vrije was ingedeeld in verschillende ambachten, w.o. Aardenburg, Oostburg en IJzendijke. De eilanden Cadzand en Wulpen werden resp. gerekend tot het ambacht Aardenburg en het ambacht Oostburg. De schepenbank van het Vrije berechtte te Brugge de misdrijven die op het platteland voorvielen. In het gebied van het Vrije lagen verschillende hoge heerlijkheden, zoals Maldegem, Watervliet en Ter Piet, in de 15e eeuw die van Middelburg in Vlaanderen, in de 16e eeuw die van Breskens en Nieuwvliet. Sommige van deze heerlijkheden waren, inzake rechtspraak, gedeeltelijk en andere volledig onafhankelijk van het Vrije. Daarnaast vormden de steden, met een eigen rechtspraak, enclaves in het Vrije. Dit betrof de reeds oude steden Aardenburg, Oostburg en IJzendijke, waarvan niet bekend is wanneer zij stadsrechten verkregen, maar die we als zodanig handelend zien optreden in 1127. Verder, de later tot bloei gekomen en langer in bloei gebleven steden Mude ([[St]].-Anna ter Muiden en [[Sluis]]), die stadsrechten verkregen in resp. 1242 en 1290. Voorts de minder belangrijke en verdwenen steden Waterduinen, Roeselare, [[Langaardenburg]] en [[Hugevliet]]. De behartiging van de waterstaatszaken werd hier in de middeleeuwen uitgevoerd door aan het Vrije ondergeschikte wateringen, zoals: [[Bewester]] Ee, [[Beooster]] Ee, [[Oude]] Yevene, [[Groede]] (later [[Cadzand]]), [[Baarzande]], [[Gaternesse]] en [[IJzendijke]]. We zien echter vanaf de 15e eeuw een tendens naar afzonderlijke polderbesturen met autonome bevoegdheden; ze verschijnen bij het bedijken van nieuwe polders. In het daarvoor benodigde octrooi van de landsheer werd een en ander geregeld. Tijdens de 80-jarige Oorlog kwam het gebied, als het westelijk deel van [[Staats]]-Vlaanderen, onder de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd de van oudsher aanwezige hand met Vlaanderen en met het Vrije van Brugge verbroken. In 1580 had het Vrije zich aangesloten bij de Unie van Utrecht. In 1584 werd het, met uitzondering van het zg. Oost-Vrije, weer onder het gezag van de Spaanse koning gebracht. De meerderheid van de magistraat bleef echter aan de Unie van Utrecht getrouw. Veertien van de zevenentwintig schepenen vluchtten naar Staatsgebied. Op hun verzoek kregen zij in 1584 van de Raad van State toestemming om hun administratie voort te zetten te Oostende of te Sluis. Toen deze stad en daarmee het nagenoeg verdronken Oost-Vrije in Spaanse handen kwam, vestigden zij zich in Oostende. Zij kwamen weer terug naar Sluis, nadat deze stad en het Oostvrije in 1604 weer Staatsgebied was geworden. Van de veertien uitgeweken schepenen waren er toen nog slechts vier in leven. Deze werden door de Staten-Generaal aangevuld tot een college van negen schepenen. Dit was het wettige aantal dat voor elk deel van het Vrije, zoals het in Staatse handen zijnde Oostvrije, nodig was. Zo zien we de Staten-Generaal, in de plaats tredend van de landsheer, die maatregelen treffen, welke zouden passen binnen een herstel van de verstoorde verhoudingen. Daar dit herstel uitbleef, kreeg dit gebied ook een naamsverandering, t.w. Het Vrije van Sluis, zo genoemd naar de verblijfplaats van het schepen college en de plaats waar de rechtsdagen werden gehouden. De rechtspraak bleef vrijwel geregeld als voor 1604. Zoals voorheen lagen er in het gebied enclaves met een eigen rechtspraak, zoals de steden en ook gedeeltelijk de heerlijkheden. Voor het onder Staats gezag gebrachte deel van Vlaanderen was er reeds in 1599 een (Staatse) [[Raad]] van Vlaanderen te Middelburg gekomen. Bij de Vrede van Munster (1648) werd dit door de Staatsen veroverde gebied definitief afgestaan. Het kwam, als generaliteitsland, bij de Republiek der Verenigde Nederlanden en werd rechtstreeks bestuurd door de Staten-Generaal. Vandaar ook de naam Staats-Vlaanderen.

	===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===		===De bestuurlijke ontwikkeling van Oost Zeeuws-Vlaanderen tot 1795===

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:46:42Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:46
Regel 8:		Regel 8:
	WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.		WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.

	De industriële bedrijvigheid concentreert zich vooral langs het kanaal van Gent naar Terneuzen [[Kanaalzone]]). Terneuzen heeft daarbij in de na-oorlogse jaren de belangrijkste ontwikkeling doorgemaakt; Sluiskil, Axel en Sas van Gent hebben elk op eigen wijze de aanwezigheid van het Kanaal tot hun voordeel aangewend. Nijverheidsconcentraties zijn er voorts bij Breskens, Hulst en Kloosterzande. Industriële bedrijvigheid is gebaat bij goede verbindingen. Deze zijn voor Zeeuws-Vlaanderen bepaald niet optimaal. De positie lijkt voorlopig niet te zullen verbeteren. Na jaren aan het lijntje te zijn gehouden door 'Den Haag' kreeg de provincie in 1983 te horen dat het Rijk niet bereid was bij te dragen in de kosten van een Vaste Oeververbinding. Bovendien stelde het een limiet aan zijn bijdrage in de tekorten van de veerdiensten. De vele problemen die de abrupte beslissing van het Rijk heeft opgeroepen, zijn nog niet opgelost. Zeeuws-Vlaanderen blijft 's nachts alleen via België bereikbaar. De tarieven van de veerdiensten Breskens-Vlissingen en Perkpolder Kruiningen kunnen een extra barrière gaan vormen. De afdamming van de [[Braakman]] heeft de interne verbindingen echter sterk verbeterd. Zeeuws-Vlaanderen is een grensgebied. Het duidelijkst blijkt dit uit de diverse douaneposten, die bij de grensovergangen zijn ingericht. De voornaamste zijn die te Sluis, Eede en Veldzicht (IJzendijke) voor West Zeeuws-Vlaanderen en die te Philippine, Sas van Gent, Overslag, Koewacht, Kapellebrug, Clinge en Nieuw-Namen in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Door afspraken in Beneluxverband beperken de formaliteiten zich tot een minimum. Dat dit wel eens anders is geweest bewijst de nu als toeristische attractie bij de VVV's verkrijgbare 'Smokkelroute'. De Rijksgrens tussen België en Nederland werd na de Belgische opstand formeel vastgesteld te Maastricht op 8 aug. 1843. De grens wordt met gietijzeren palen in het terrein gemarkeerd. Langs de Zeeuws-Vlaamse grens staan er ongeveer 100. De burgemeesters van de grensgemeenten (Nederlandse en Belgische) zijn gehouden tot een jaarlijkse 'schouwing' om zowel de staat als de stand van de palen te controleren. Uit vroeger dagen met andere grenzen zijn hier en daar ook nog palen overgebleven, limiet- of liniepalen, tiendpalen e.d. Bij Waterlandkerkje staat een zeer merkwaardige [[grenspalen]]). Na WO I zijn er door België pogingen gedaan om de grens tot aan de Westerschelde te verleggen, pogingen die niet door de geallieerden werden gehonoreerd, maar die wel voor beroering hebben gezorgd Vannexatiebeweging~~, [[geschiedenis]])~~. Het merkwaardig gevolg is dat Zeeuws-Vlaanderen als enig Zeeuws deelgebied een eigen volkslied heeft: 'Van d'Ee tot Hontenisse' [[volksliederen]]). De grens geeft, om uiteenlopende redenen, vooral in de weekends aanleiding tot intensief dagtoerisme.		De industriële bedrijvigheid concentreert zich vooral langs het kanaal van Gent naar Terneuzen [[Kanaalzone]]). Terneuzen heeft daarbij in de na-oorlogse jaren de belangrijkste ontwikkeling doorgemaakt; Sluiskil, Axel en Sas van Gent hebben elk op eigen wijze de aanwezigheid van het Kanaal tot hun voordeel aangewend. Nijverheidsconcentraties zijn er voorts bij Breskens, Hulst en Kloosterzande. Industriële bedrijvigheid is gebaat bij goede verbindingen. Deze zijn voor Zeeuws-Vlaanderen bepaald niet optimaal. De positie lijkt voorlopig niet te zullen verbeteren. Na jaren aan het lijntje te zijn gehouden door 'Den Haag' kreeg de provincie in 1983 te horen dat het Rijk niet bereid was bij te dragen in de kosten van een Vaste Oeververbinding. Bovendien stelde het een limiet aan zijn bijdrage in de tekorten van de veerdiensten. De vele problemen die de abrupte beslissing van het Rijk heeft opgeroepen, zijn nog niet opgelost. Zeeuws-Vlaanderen blijft 's nachts alleen via België bereikbaar. De tarieven van de veerdiensten Breskens-Vlissingen en Perkpolder Kruiningen kunnen een extra barrière gaan vormen. De afdamming van de [[Braakman]] heeft de interne verbindingen echter sterk verbeterd. Zeeuws-Vlaanderen is een grensgebied. Het duidelijkst blijkt dit uit de diverse douaneposten, die bij de grensovergangen zijn ingericht. De voornaamste zijn die te Sluis, Eede en Veldzicht (IJzendijke) voor West Zeeuws-Vlaanderen en die te Philippine, Sas van Gent, Overslag, Koewacht, Kapellebrug, Clinge en Nieuw-Namen in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Door afspraken in Beneluxverband beperken de formaliteiten zich tot een minimum. Dat dit wel eens anders is geweest bewijst de nu als toeristische attractie bij de VVV's verkrijgbare 'Smokkelroute'.

			De Rijksgrens tussen België en Nederland werd na de Belgische opstand formeel vastgesteld te Maastricht op 8 aug. 1843. De grens wordt met gietijzeren palen in het terrein gemarkeerd. Langs de Zeeuws-Vlaamse grens staan er ongeveer 100. De burgemeesters van de grensgemeenten (Nederlandse en Belgische) zijn gehouden tot een jaarlijkse 'schouwing' om zowel de staat als de stand van de palen te controleren. Uit vroeger dagen met andere grenzen zijn hier en daar ook nog palen overgebleven, limiet- of liniepalen, tiendpalen e.d. Bij Waterlandkerkje staat een zeer merkwaardige [[grenspalen]]). Na WO I zijn er door België pogingen gedaan om de grens tot aan de Westerschelde te verleggen, pogingen die niet door de geallieerden werden gehonoreerd, maar die wel voor beroering hebben gezorgd Vannexatiebeweging. Het merkwaardig gevolg is dat Zeeuws-Vlaanderen als enig Zeeuws deelgebied een eigen volkslied heeft: 'Van d'Ee tot Hontenisse' [[volksliederen]]). De grens geeft, om uiteenlopende redenen, vooral in de weekends aanleiding tot intensief dagtoerisme.

	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:43:17Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:43
Regel 4:		Regel 4:

	==Algemeen==		==Algemeen==
	Zuidelijk deel van de provincie, in het noorden begrensd door de Westerschelde, in het oosten, zuiden en zuid westen door België, in het noordwesten door de Wielingen. Het spraakgebruik deelt het gebied in drie zones: West Zeeuws-Vlaanderen, de Kanaalzone (langs het [[Kanaal]] van Gent naar Terneuzen) en Oost Zeeuws-Vlaanderen. Oppervlakte: 87.715 ha, waar van 14.667 ha water. Bevolking (1982) 108.716, waarvan 54.385 vrouwen en 54.331 mannen. Tot 1980 liet de bevolking een vrij constante groei zien van gemiddeld 600 personen per jaar, in 1981 daalde dit getal plotseling tot 14. De bevolkingsdichtheid per km is in Oost Zeeuws-Vlaanderen ongeveer twee keer zo groot als in West. Vooral de snelle expansie van Terneuzen heeft daartoe bijgedragen. Na de gemeentelijke herindeling van april 1970 bleven er van de oorspronkelijk 30 gemeenten slechts 8 over: [[Oostburg]], [[Sluis (lamminsvliet, Lammensvliet. Lambinsvliet)\|Sluis]] en [[Aardenburg]] in West Zeeuws-Vlaanderen, [[Terneuzen]], [[Axel]] en [[Sas]] van Gent in de Kanaalzone en [[Hontenisse]] en [[Hulst]] in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Het gebied is overwegend agrarisch van structuur, omdat de bodem is bedekt met vruchtbare zeeklei. De historie (zie hieronder) heeft gewild dat dit voormalige eilandenrijk werd opgebouwd uit ongeveer 300 merendeels kleinere polders. Als geen stormvloeden het land onder water zetten, waren het wel oorlogshandelingen, die met het doorsteken van de moeizaam opgeworpen dijken het water toelieten; steeds opnieuw echter toog men aan het werk om met behulp van dijken water in land te veranderen. Het landschap draagt er duidelijk de sporen van. Niet alleen door de vaak nog aanwezige dijken, ook door de tot fraaie natuurgebieden getransformeerde restgeulen en na inundaties overgebleven kreken. Staatsbosbeheer heeft een aantal van deze kreekgebieden in beheer, o.a. Het Blikken Weitje bij Hoek, de Grote Putting bij Vogelwaarde, het Koegat, even eens bij Vogelwaarde, de Canisvlietse Kreek bij Westdorpe en de Vlaamse Kreek bij Clinge. De Stichting 'Het Zeeuwse Landschap' zorgt voor de reservaten in de Verdronken Zwarte Polder bij Nieuwvliet, het Nederlandse deel van het Zwin en voor het 36 ha grote krekenstelsel Het Grote Gat bij Oostburg. Van het internationaal beroemde Verdronken Land van Saaftinge heeft de Stichting 2500 ha in beheer. Wie oplet weet ook in het landschap op tal van plaatsen de restanten of de contouren te herkennen van de vele forten, schansen, batterijen en liniedijken, die herinneren aan de vele malen dat dit gebied in oorlogshandelingen was betrokken. De mooiste vesting is Hulst, dat nog gaaf binnen zijn beplante wallen ligt [[fortificaties]]).		Zuidelijk deel van de provincie, in het noorden begrensd door de Westerschelde, in het oosten, zuiden en zuid westen door België, in het noordwesten door de Wielingen. Het spraakgebruik deelt het gebied in drie zones: West Zeeuws-Vlaanderen, de Kanaalzone (langs het [[Kanaal]] van Gent naar Terneuzen) en Oost Zeeuws-Vlaanderen. Oppervlakte: 87.715 ha, waar van 14.667 ha water. Bevolking (1982) 108.716, waarvan 54.385 vrouwen en 54.331 mannen. Tot 1980 liet de bevolking een vrij constante groei zien van gemiddeld 600 personen per jaar, in 1981 daalde dit getal plotseling tot 14. De bevolkingsdichtheid per km is in Oost Zeeuws-Vlaanderen ongeveer twee keer zo groot als in West. Vooral de snelle expansie van Terneuzen heeft daartoe bijgedragen. Na de gemeentelijke herindeling van april 1970 bleven er van de oorspronkelijk 30 gemeenten slechts 8 over: [[Oostburg]], [[Sluis (lamminsvliet, Lammensvliet. Lambinsvliet)\|Sluis]] en [[Aardenburg]] in West Zeeuws-Vlaanderen, [[Terneuzen]], [[Axel]] en [[Sas]] van Gent in de Kanaalzone en [[Hontenisse]] en [[Hulst]] in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Het gebied is overwegend agrarisch van structuur, omdat de bodem is bedekt met vruchtbare zeeklei. De historie (zie hieronder) heeft gewild dat dit voormalige eilandenrijk werd opgebouwd uit ongeveer 300 merendeels kleinere polders. Als geen stormvloeden het land onder water zetten, waren het wel oorlogshandelingen, die met het doorsteken van de moeizaam opgeworpen dijken het water toelieten; steeds opnieuw echter toog men aan het werk om met behulp van dijken water in land te veranderen. Het landschap draagt er duidelijk de sporen van. Niet alleen door de vaak nog aanwezige dijken, ook door de tot fraaie natuurgebieden getransformeerde restgeulen en na inundaties overgebleven kreken. Staatsbosbeheer heeft een aantal van deze kreekgebieden in beheer, o.a. Het Blikken Weitje bij Hoek, de Grote Putting bij Vogelwaarde, het Koegat, even eens bij Vogelwaarde, de Canisvlietse Kreek bij Westdorpe en de Vlaamse Kreek bij Clinge. De Stichting 'Het Zeeuwse Landschap' zorgt voor de reservaten in de Verdronken Zwarte Polder bij Nieuwvliet, het Nederlandse deel van het Zwin en voor het 36 ha grote krekenstelsel Het Grote Gat bij Oostburg. Van het internationaal beroemde Verdronken Land van Saaftinge heeft de Stichting 2500 ha in beheer. Wie oplet weet ook in het landschap op tal van plaatsen de restanten of de contouren te herkennen van de vele forten, schansen, batterijen en liniedijken, die herinneren aan de vele malen dat dit gebied in oorlogshandelingen was betrokken. De mooiste vesting is Hulst, dat nog gaaf binnen zijn beplante wallen ligt [[Fortificaties En Vestingsteden In Oost Zeeuws-vlaanderen\|fortificaties]]).

	WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.		WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.

W. van Gorsel: /* Algemeen */

2025-07-16T07:42:12Z

Algemeen

← Oudere versie		Versie van 16 jul 2025 07:42
Regel 4:		Regel 4:

	==Algemeen==		==Algemeen==
	Zuidelijk deel van de provincie, in het noorden begrensd door de Westerschelde, in het oosten, zuiden en zuid westen door België, in het noordwesten door de Wielingen. Het spraakgebruik deelt het gebied in drie zones: West Zeeuws-Vlaanderen, de Kanaalzone (langs het [[Kanaal]] van Gent naar Terneuzen) en Oost Zeeuws-Vlaanderen. Oppervlakte: 87.715 ha, waar van 14.667 ha water. Bevolking (1982) 108.716, waarvan 54.385 vrouwen en 54.331 mannen. Tot 1980 liet de bevolking een vrij constante groei zien van gemiddeld 600 personen per jaar, in 1981 daalde dit getal plotseling tot 14. De bevolkingsdichtheid per km is in Oost Zeeuws-Vlaanderen ongeveer twee keer zo groot als in West. Vooral de snelle expansie van Terneuzen heeft daartoe bijgedragen. Na de gemeentelijke herindeling van april 1970 bleven er van de oorspronkelijk 30 gemeenten slechts 8 over: [[Oostburg]], [[Sluis]] en [[Aardenburg]] in West Zeeuws-Vlaanderen, [[Terneuzen]], [[Axel]] en [[Sas]] van Gent in de Kanaalzone en [[Hontenisse]] en [[Hulst]] in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Het gebied is overwegend agrarisch van structuur, omdat de bodem is bedekt met vruchtbare zeeklei. De historie (zie hieronder) heeft gewild dat dit voormalige eilandenrijk werd opgebouwd uit ongeveer 300 merendeels kleinere polders. Als geen stormvloeden het land onder water zetten, waren het wel oorlogshandelingen, die met het doorsteken van de moeizaam opgeworpen dijken het water toelieten; steeds opnieuw echter toog men aan het werk om met behulp van dijken water in land te veranderen. Het landschap draagt er duidelijk de sporen van. Niet alleen door de vaak nog aanwezige dijken, ook door de tot fraaie natuurgebieden getransformeerde restgeulen en na inundaties overgebleven kreken. Staatsbosbeheer heeft een aantal van deze kreekgebieden in beheer, o.a. Het Blikken Weitje bij Hoek, de Grote Putting bij Vogelwaarde, het Koegat, even eens bij Vogelwaarde, de Canisvlietse Kreek bij Westdorpe en de Vlaamse Kreek bij Clinge. De Stichting 'Het Zeeuwse Landschap' zorgt voor de reservaten in de Verdronken Zwarte Polder bij Nieuwvliet, het Nederlandse deel van het Zwin en voor het 36 ha grote krekenstelsel Het Grote Gat bij Oostburg. Van het internationaal beroemde Verdronken Land van Saaftinge heeft de Stichting 2500 ha in beheer. Wie oplet weet ook in het landschap op tal van plaatsen de restanten of de contouren te herkennen van de vele forten, schansen, batterijen en liniedijken, die herinneren aan de vele malen dat dit gebied in oorlogshandelingen was betrokken. De mooiste vesting is Hulst, dat nog gaaf binnen zijn beplante wallen ligt [[fortificaties]]).		Zuidelijk deel van de provincie, in het noorden begrensd door de Westerschelde, in het oosten, zuiden en zuid westen door België, in het noordwesten door de Wielingen. Het spraakgebruik deelt het gebied in drie zones: West Zeeuws-Vlaanderen, de Kanaalzone (langs het [[Kanaal]] van Gent naar Terneuzen) en Oost Zeeuws-Vlaanderen. Oppervlakte: 87.715 ha, waar van 14.667 ha water. Bevolking (1982) 108.716, waarvan 54.385 vrouwen en 54.331 mannen. Tot 1980 liet de bevolking een vrij constante groei zien van gemiddeld 600 personen per jaar, in 1981 daalde dit getal plotseling tot 14. De bevolkingsdichtheid per km is in Oost Zeeuws-Vlaanderen ongeveer twee keer zo groot als in West. Vooral de snelle expansie van Terneuzen heeft daartoe bijgedragen. Na de gemeentelijke herindeling van april 1970 bleven er van de oorspronkelijk 30 gemeenten slechts 8 over: [[Oostburg]], [[Sluis (lamminsvliet, Lammensvliet. Lambinsvliet)\|Sluis]] en [[Aardenburg]] in West Zeeuws-Vlaanderen, [[Terneuzen]], [[Axel]] en [[Sas]] van Gent in de Kanaalzone en [[Hontenisse]] en [[Hulst]] in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Het gebied is overwegend agrarisch van structuur, omdat de bodem is bedekt met vruchtbare zeeklei. De historie (zie hieronder) heeft gewild dat dit voormalige eilandenrijk werd opgebouwd uit ongeveer 300 merendeels kleinere polders. Als geen stormvloeden het land onder water zetten, waren het wel oorlogshandelingen, die met het doorsteken van de moeizaam opgeworpen dijken het water toelieten; steeds opnieuw echter toog men aan het werk om met behulp van dijken water in land te veranderen. Het landschap draagt er duidelijk de sporen van. Niet alleen door de vaak nog aanwezige dijken, ook door de tot fraaie natuurgebieden getransformeerde restgeulen en na inundaties overgebleven kreken. Staatsbosbeheer heeft een aantal van deze kreekgebieden in beheer, o.a. Het Blikken Weitje bij Hoek, de Grote Putting bij Vogelwaarde, het Koegat, even eens bij Vogelwaarde, de Canisvlietse Kreek bij Westdorpe en de Vlaamse Kreek bij Clinge. De Stichting 'Het Zeeuwse Landschap' zorgt voor de reservaten in de Verdronken Zwarte Polder bij Nieuwvliet, het Nederlandse deel van het Zwin en voor het 36 ha grote krekenstelsel Het Grote Gat bij Oostburg. Van het internationaal beroemde Verdronken Land van Saaftinge heeft de Stichting 2500 ha in beheer. Wie oplet weet ook in het landschap op tal van plaatsen de restanten of de contouren te herkennen van de vele forten, schansen, batterijen en liniedijken, die herinneren aan de vele malen dat dit gebied in oorlogshandelingen was betrokken. De mooiste vesting is Hulst, dat nog gaaf binnen zijn beplante wallen ligt [[fortificaties]]).

	WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.		WO II heeft vooral West Zeeuws-Vlaanderen zwaar geteisterd. Zorgvuldig restaureren heeft niet kunnen voorkomen dat veel ouds onherroepelijk verloren is gegaan. Oostburg werd een nieuwe stad, diverse dorpen ook. Wat er nog rest is zoveel mogelijk vermeld onder de betrokken plaatsnamen. Niet heel Zeeuws-Vlaanderen bestaat uit bouwland. Bos heeft er door de vele inundaties nooit een flinke kans gehad, al moet er vroeger meer geweest zijn dan nu. De Reinaard spreekt van de bossen bij Hulsterloo en bij graafwerkzaamheden ten behoeve van het Kanaal van Gent naar Terneuzen kwam er bij Terneuzen zowel in 1902 als in 1961 een 'fossiel' bos aan het licht, waarvan de dennen-, eiken-, berken- en taxusstammen moeten dateren uit 2500-21100 jaar v. Chr. Jaarringen wezen uit dat sommige bomen 200 jaar oud waren. Zichtbaar is het Tonio-bosje bij St. Kruis op pleistoceen dekzand reservaat restant van eenveel groter eiken-berkenbos dat eens het Hoogland van St.-Kruis bedekte. Zichtbaar zijn ook de beplantingen van vele dijken, bijv. de mooie binnendijk bij Draaibrug (beschermd). Het merendeel van de bosschages is echter na de oorlog door Staatsbosbeheer aangeplant (Braakman, Clinge). Duinen liggen ertussen Cadzand en Breskens, een smalle uitloper van de duinen aan de Belgische kust. Imposant is het niet, maar voldoende om een strandrecreatie tot ontwikkeling te brengen, die aan Cadzand-Bad het leven schonk. Interessant is het kleine (0,3 ha) staatsreservaat bij de Kauter (Nieuw-Namen) waar een zandlaag uit het Boven Plioceen bovenkomt.

	De industriële bedrijvigheid concentreert zich vooral langs het kanaal van Gent naar Terneuzen [[Kanaalzone]]). Terneuzen heeft daarbij in de na-oorlogse jaren de belangrijkste ontwikkeling doorgemaakt; Sluiskil, Axel en Sas van Gent hebben elk op eigen wijze de aanwezigheid van het Kanaal tot hun voordeel aangewend. Nijverheidsconcentraties zijn er voorts bij Breskens, Hulst en Kloosterzande. Industriële bedrijvigheid is gebaat bij goede verbindingen. Deze zijn voor Zeeuws-Vlaanderen bepaald niet optimaal. De positie lijkt voorlopig niet te zullen verbeteren. Na jaren aan het lijntje te zijn gehouden door 'Den Haag' kreeg de provincie in 1983 te horen dat het Rijk niet bereid was bij te dragen in de kosten van een Vaste Oeververbinding. Bovendien stelde het een limiet aan zijn bijdrage in de tekorten van de veerdiensten. De vele problemen die de abrupte beslissing van het Rijk heeft opgeroepen, zijn nog niet opgelost. Zeeuws-Vlaanderen blijft 's nachts alleen via België bereikbaar. De tarieven van de veerdiensten Breskens-Vlissingen en Perkpolder Kruiningen kunnen een extra barrière gaan vormen. De afdamming van de [[Braakman]] heeft de interne verbindingen echter sterk verbeterd. Zeeuws-Vlaanderen is een grensgebied. Het duidelijkst blijkt dit uit de diverse douaneposten, die bij de grensovergangen zijn ingericht. De voornaamste zijn die te Sluis, Eede en Veldzicht (IJzendijke) voor West Zeeuws-Vlaanderen en die te Philippine, Sas van Gent, Overslag, Koewacht, Kapellebrug, Clinge en Nieuw-Namen in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Door afspraken in Beneluxverband beperken de formaliteiten zich tot een minimum. Dat dit wel eens anders is geweest bewijst de nu als toeristische attractie bij de VVV's verkrijgbare 'Smokkelroute'. De Rijksgrens tussen België en Nederland werd na de Belgische opstand formeel vastgesteld te Maastricht op 8 aug. 1843. De grens wordt met gietijzeren palen in het terrein gemarkeerd. Langs de Zeeuws-Vlaamse grens staan er ongeveer 100. De burgemeesters van de grensgemeenten (Nederlandse en Belgische) zijn gehouden tot een jaarlijkse 'schouwing' om zowel de staat als de stand van de palen te controleren. Uit vroeger dagen met andere grenzen zijn hier en daar ook nog palen overgebleven, limiet- of liniepalen, tiendpalen e.d. Bij Waterlandkerkje staat een zeer merkwaardige [[grenspalen]]). Na WO I zijn er door België pogingen gedaan om de grens tot aan de Westerschelde te verleggen, pogingen die niet door de geallieerden werden gehonoreerd, maar die wel voor beroering hebben gezorgd Vannexatiebeweging, [[geschiedenis]]). Het merkwaardig gevolg is dat Zeeuws-Vlaanderen als enig Zeeuws deelgebied een eigen volkslied heeft: 'Van d'Ee tot Hontenisse' [[volksliederen]]). De grens geeft, om uiteenlopende redenen, vooral in de weekends aanleiding tot intensief dagtoerisme.		De industriële bedrijvigheid concentreert zich vooral langs het kanaal van Gent naar Terneuzen [[Kanaalzone]]). Terneuzen heeft daarbij in de na-oorlogse jaren de belangrijkste ontwikkeling doorgemaakt; Sluiskil, Axel en Sas van Gent hebben elk op eigen wijze de aanwezigheid van het Kanaal tot hun voordeel aangewend. Nijverheidsconcentraties zijn er voorts bij Breskens, Hulst en Kloosterzande. Industriële bedrijvigheid is gebaat bij goede verbindingen. Deze zijn voor Zeeuws-Vlaanderen bepaald niet optimaal. De positie lijkt voorlopig niet te zullen verbeteren. Na jaren aan het lijntje te zijn gehouden door 'Den Haag' kreeg de provincie in 1983 te horen dat het Rijk niet bereid was bij te dragen in de kosten van een Vaste Oeververbinding. Bovendien stelde het een limiet aan zijn bijdrage in de tekorten van de veerdiensten. De vele problemen die de abrupte beslissing van het Rijk heeft opgeroepen, zijn nog niet opgelost. Zeeuws-Vlaanderen blijft 's nachts alleen via België bereikbaar. De tarieven van de veerdiensten Breskens-Vlissingen en Perkpolder Kruiningen kunnen een extra barrière gaan vormen. De afdamming van de [[Braakman]] heeft de interne verbindingen echter sterk verbeterd. Zeeuws-Vlaanderen is een grensgebied. Het duidelijkst blijkt dit uit de diverse douaneposten, die bij de grensovergangen zijn ingericht. De voornaamste zijn die te Sluis, Eede en Veldzicht (IJzendijke) voor West Zeeuws-Vlaanderen en die te Philippine, Sas van Gent, Overslag, Koewacht, Kapellebrug, Clinge en Nieuw-Namen in Oost Zeeuws-Vlaanderen. Door afspraken in Beneluxverband beperken de formaliteiten zich tot een minimum. Dat dit wel eens anders is geweest bewijst de nu als toeristische attractie bij de VVV's verkrijgbare 'Smokkelroute'. De Rijksgrens tussen België en Nederland werd na de Belgische opstand formeel vastgesteld te Maastricht op 8 aug. 1843. De grens wordt met gietijzeren palen in het terrein gemarkeerd. Langs de Zeeuws-Vlaamse grens staan er ongeveer 100. De burgemeesters van de grensgemeenten (Nederlandse en Belgische) zijn gehouden tot een jaarlijkse 'schouwing' om zowel de staat als de stand van de palen te controleren. Uit vroeger dagen met andere grenzen zijn hier en daar ook nog palen overgebleven, limiet- of liniepalen, tiendpalen e.d. Bij Waterlandkerkje staat een zeer merkwaardige [[grenspalen]]). Na WO I zijn er door België pogingen gedaan om de grens tot aan de Westerschelde te verleggen, pogingen die niet door de geallieerden werden gehonoreerd, maar die wel voor beroering hebben gezorgd Vannexatiebeweging, [[geschiedenis]]). Het merkwaardig gevolg is dat Zeeuws-Vlaanderen als enig Zeeuws deelgebied een eigen volkslied heeft: 'Van d'Ee tot Hontenisse' [[volksliederen]]). De grens geeft, om uiteenlopende redenen, vooral in de weekends aanleiding tot intensief dagtoerisme.

	==Bestuurlijke ontwikkeling==		==Bestuurlijke ontwikkeling==

W. van Gorsel op 16 jul 2025 om 07:41

2025-07-16T07:41:23Z

Wijzigingen bekijken