Walvisvaart - Bewerkingsoverzicht

W. van Gorsel op 2 jun 2025 om 10:15

2025-06-02T10:15:35Z

← Oudere versie		Versie van 2 jun 2025 10:15
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{Infobox~~		Walvisvaart; Noordse compagnie.
	~~\| above =~~ Walvisvaart; Noordse compagnie
	}}
	Amsterdam eiland, een van de meest noordelijke eilanden van de Spitsbergen archipel herbergt de restanten van de nederzetting Smeerenburg. Dit walvisvaart station werd in de 17<sup>de</sup> eeuw mede door Walcherse walvisvaarders gebruikt. Enkele restanten van gebouwen en de traanovens van de diverse kamers van de walvisvaartmaatschappij getuigen daarvan. Ten noordoosten van dit eiland ligt het eiland Zeeusche Uitkijck, waar de Zeeuwen eveneens twee traanovens bezaten en waar een honderdvijftigtal graven zijn terug gevonden. Ook op Jan Mayen, een eiland middenin de noordelijke Atlantische Oceaan, enkele honderden zeemijlen ten noordoosten van IJsland, werd door Zeeuwse walvisvaarders gebruikt, zij het in mindere mate. Er werd vooral gejaagd op de Groenlandse walvis (Balaéna mysticétus) en de Noordkaper (Eubalaéna glaciális). De laatste walvissoort is door overbevissing zeer zeldzaam geworden. De betrokkenheid van de Walchenaren bij de walvisvangst wordt geïllustreerd in het wapen van het eiland dat een walvis toont.		Amsterdam eiland, een van de meest noordelijke eilanden van de Spitsbergen archipel herbergt de restanten van de nederzetting Smeerenburg. Dit walvisvaart station werd in de 17<sup>de</sup> eeuw mede door Walcherse walvisvaarders gebruikt. Enkele restanten van gebouwen en de traanovens van de diverse kamers van de walvisvaartmaatschappij getuigen daarvan. Ten noordoosten van dit eiland ligt het eiland Zeeusche Uitkijck, waar de Zeeuwen eveneens twee traanovens bezaten en waar een honderdvijftigtal graven zijn terug gevonden. Ook op Jan Mayen, een eiland middenin de noordelijke Atlantische Oceaan, enkele honderden zeemijlen ten noordoosten van IJsland, werd door Zeeuwse walvisvaarders gebruikt, zij het in mindere mate. Er werd vooral gejaagd op de Groenlandse walvis (Balaéna mysticétus) en de Noordkaper (Eubalaéna glaciális). De laatste walvissoort is door overbevissing zeer zeldzaam geworden. De betrokkenheid van de Walchenaren bij de walvisvangst wordt geïllustreerd in het wapen van het eiland dat een walvis toont.
	[[Bestand:IMG_0067walviskaak.jpg\|right\|thumb\|400px\|Linker onderkaak van een gewone vinvis (Balaenoptera physalus) aan de gevel van de Campveerse toren, foto: J. Francke, 2009.]]		[[Bestand:IMG_0067walviskaak.jpg\|right\|thumb\|400px\|Linker onderkaak van een gewone vinvis (Balaenoptera physalus) aan de gevel van de Campveerse toren, foto: J. Francke, 2009.]]

Johan Francke op 29 okt 2020 om 16:00

2020-10-29T16:00:22Z

← Oudere versie		Versie van 29 okt 2020 16:00
Regel 130:		Regel 130:

	== Traanovens ==		== Traanovens ==
	[[Bestand:Traanovens_Smeerenburg.jpg\|right\|thumb\|500px\|De restanten van de traanoven van ~~Middelburg~~ op Smeerenburg, foto: J. Francke, juni 2003.]]		[[Bestand:Traanovens_Smeerenburg.jpg\|right\|thumb\|500px\|De restanten van de traanoven van Veere op Smeerenburg, foto: J. Francke, juni 2003.]]
	De ronde traanovens werden gemaakt van natuursteen en mortel. Voor de ovens waren rechthoekige houten tafels of kapbakken die grensden aan een houten bak waarin de stukken spek werden verzameld. De spekstukken werden vervolgens uit deze bakken opgepikt en in de traanoven gekookt. De traan werd in koelbakken aan de andere zijde van de oven gekoeld en gedeeltelijk gevuld met water. Door overloopgoten stroomde het daarna in de vaten die de traan naar de Republiek vervoerden. De traanoven stond vlakbij de behuizing. De oven bestond uit een met natuursteen en mortel opgetrokken buitenmuur, daarbinnen bevond zich een van baksteen opgetrokken ovenmantel met een doorsnede van circa 2,40 meter. De traanketel rustte op dit fundament en was iets kleiner in doorsnede, circa twee meter. Het vuur brandde niet onder maar voor de ketel, zodat het spek niet kon aanbranden. De rook trok door het stookkanaal om de ingemetselde ketel heen naar de schoorsteen, die boven het stookgat was gemaakt.<ref>Ibidem, 54.</ref>		De ronde traanovens werden gemaakt van natuursteen en mortel. Voor de ovens waren rechthoekige houten tafels of kapbakken die grensden aan een houten bak waarin de stukken spek werden verzameld. De spekstukken werden vervolgens uit deze bakken opgepikt en in de traanoven gekookt. De traan werd in koelbakken aan de andere zijde van de oven gekoeld en gedeeltelijk gevuld met water. Door overloopgoten stroomde het daarna in de vaten die de traan naar de Republiek vervoerden. De traanoven stond vlakbij de behuizing. De oven bestond uit een met natuursteen en mortel opgetrokken buitenmuur, daarbinnen bevond zich een van baksteen opgetrokken ovenmantel met een doorsnede van circa 2,40 meter. De traanketel rustte op dit fundament en was iets kleiner in doorsnede, circa twee meter. Het vuur brandde niet onder maar voor de ketel, zodat het spek niet kon aanbranden. De rook trok door het stookkanaal om de ingemetselde ketel heen naar de schoorsteen, die boven het stookgat was gemaakt.<ref>Ibidem, 54.</ref>

Johan Francke op 29 okt 2019 om 06:57

2019-10-29T06:57:54Z

← Oudere versie		Versie van 29 okt 2019 06:57
Regel 161:		Regel 161:

	== Literatuur ==		== Literatuur ==
	-P.J, van der Feen, Verslag van den conservator van het kabinet van natuurlijke historie, in het jaarverslag 1935/ 36 van het Zeeuwsch Genootschap (AZG 1936).		*P.J, van der Feen, Verslag van den conservator van het kabinet van natuurlijke historie, in het jaarverslag 1935/ 36 van het Zeeuwsch Genootschap (AZG 1936).
			*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 L. Hacquebord en R. de Bok, ''Spitsbergen, 79º N.B. Een Nederlandse expeditie in het spoor van Willem Barentsz. ''(Amsterdam, 1981).]
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 L. Hacquebord en R. de Bok, ''Spitsbergen, 79º N.B. Een Nederlandse expeditie in het spoor van Willem Barentsz. ''(Amsterdam, 1981).]		*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|398301 Louwrens Hacquebord, ''Smeerenburg. Het verblijf van Nederlandse walvisvaarders op de westkust van spitsbergen in de zeventiende eeuw'' (Groningen: Wolters Noordhoff, 1984) 42-84, 131-137.]
			*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|398301 Louwrens Hacquebord, ''Smeerenburg. Het verblijf van Nederlandse walvisvaarders op de westkust van spitsbergen in de zeventiende eeuw'' (Groningen: Wolters Noordhoff, 1984) 42-84, 131-137.]		*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]
			*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]		*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]
			*S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]		*[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|453164 G. Lutke Meijer, ''De walvisvaart'' (Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1985).]
			*M.S. Thomas, ''Onze IJslandvaarders.''
	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]		*S. de Vries, ''Nauwkeurige Beschrijvingh van Groenland.''

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]

	-S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|453164 G. Lutke Meijer, ''De walvisvaart'' (Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1985).]

	-M.S. Thomas, ''Onze IJslandvaarders.''

	-S. de Vries, ''Nauwkeurige Beschrijvingh van Groenland.''

	== Noten ==		== Noten ==

Johan Francke: /* Zeeusche Uitkijck */

2017-04-18T09:37:17Z

Zeeusche Uitkijck

← Oudere versie		Versie van 18 apr 2017 09:37
Regel 149:		Regel 149:
	Behalve op Smeerenburg zijn de Zeeuwen ook actief geweest op het iets meer noordoostelijk gelegen eiland Zeeusche Uitkyck (Ytre Norskøya), tegenwoordig wordt het uitkijkpunt ‘Utkiken’ genoemd. Daar stond ook een traanoven, maar bevinden zich bovenal een honderdtal graven; 185 in totaal. De Zeeuwen kwamen op dit eiland vanaf 1614. De leeftijd van de overleden walvisvaarders varieerde hier van 14 tot 69 jaar. Het grootste deel was tussen de 20 en 40 jaar, maar een relatief grote groep bestond uit jeugdigen, die enerzijds een gebrek aan ervaring in het poolklimaat zal hebben moeten bekopen, anderzijds waren zij in de groei en dus vatbaar voor scheurbuik. Veel van de skeletten bleken al vanaf hun jeugd aan ondervoeding te hebben geleden. Verder bleek uit de skeletten een vitamine C en D gebrek. Scheurbuik en Engelse ziekte (vitamine D gebrek waardoor botvergroeiing en - kromming optreed). Bij 28% van de 50 skeletten werden al of niet geheelde fracturen vastgesteld. De gemiddelde lengte van de 50 overledenen was 166 cm. en de leeftijd 42 jaar.<ref>Ibidem, 132-137.</ref> 80% van de walvisvaarders vertoonde cylindervormige doorgangen in het gebit, veroorzaakt door het veelvuldige roken van tabak in Goudse pijpen.		Behalve op Smeerenburg zijn de Zeeuwen ook actief geweest op het iets meer noordoostelijk gelegen eiland Zeeusche Uitkyck (Ytre Norskøya), tegenwoordig wordt het uitkijkpunt ‘Utkiken’ genoemd. Daar stond ook een traanoven, maar bevinden zich bovenal een honderdtal graven; 185 in totaal. De Zeeuwen kwamen op dit eiland vanaf 1614. De leeftijd van de overleden walvisvaarders varieerde hier van 14 tot 69 jaar. Het grootste deel was tussen de 20 en 40 jaar, maar een relatief grote groep bestond uit jeugdigen, die enerzijds een gebrek aan ervaring in het poolklimaat zal hebben moeten bekopen, anderzijds waren zij in de groei en dus vatbaar voor scheurbuik. Veel van de skeletten bleken al vanaf hun jeugd aan ondervoeding te hebben geleden. Verder bleek uit de skeletten een vitamine C en D gebrek. Scheurbuik en Engelse ziekte (vitamine D gebrek waardoor botvergroeiing en - kromming optreed). Bij 28% van de 50 skeletten werden al of niet geheelde fracturen vastgesteld. De gemiddelde lengte van de 50 overledenen was 166 cm. en de leeftijd 42 jaar.<ref>Ibidem, 132-137.</ref> 80% van de walvisvaarders vertoonde cylindervormige doorgangen in het gebit, veroorzaakt door het veelvuldige roken van tabak in Goudse pijpen.

	[[Bestand:Zeeusche Uitkijck.jpg\|left\|thumb\|~~600px~~\|Uitkijk over de baai van Zeeusche Uitkijck, foto: Peter Blom, 16 juni 2013.]]		[[Bestand:Zeeusche Uitkijck.jpg\|left\|thumb\|350px\|Uitkijk over de baai van Zeeusche Uitkijck, foto: Peter Blom, 16 juni 2013.]]
	In de vrije periode van de walvisvaart, na circa 1644, maakten veel schepen gebruik van de ovens die bij Zeeusche Uitkijck aanwezig waren. Daar waren landploegen die zich bezighielden met het koken van de traan. In ieder geval had in 1650 een Zeeuwse rederij daar een traankokerij. De traankokerijen van Smeerenburg en Zeeusche Uitkijck werden na 1671 in ieder geval niet meer gebruikt. Door de strengere vorstperiodes in deze kleine ijstijd werd het seizoen overigens flink korter waardoor het ook minder lucratief werd naar Spitsbergen toe te gaan.<ref>Hacquebord, Smeerenburg, 74-75.</ref>		In de vrije periode van de walvisvaart, na circa 1644, maakten veel schepen gebruik van de ovens die bij Zeeusche Uitkijck aanwezig waren. Daar waren landploegen die zich bezighielden met het koken van de traan. In ieder geval had in 1650 een Zeeuwse rederij daar een traankokerij. De traankokerijen van Smeerenburg en Zeeusche Uitkijck werden na 1671 in ieder geval niet meer gebruikt. Door de strengere vorstperiodes in deze kleine ijstijd werd het seizoen overigens flink korter waardoor het ook minder lucratief werd naar Spitsbergen toe te gaan.<ref>Hacquebord, Smeerenburg, 74-75.</ref>

Johan Francke op 20 jan 2017 om 13:33

2017-01-20T13:33:02Z

← Oudere versie		Versie van 20 jan 2017 13:33
Regel 190:		Regel 190:
	[[category:Maritiem]]		[[category:Maritiem]]
	[[category:walvisvaart]]		[[category:walvisvaart]]
			[[category:Economie en bedrijven]]

Johan Francke: /* Opzet van de Noordse Compagnie */

2017-01-06T10:26:04Z

Opzet van de Noordse Compagnie

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:26
Regel 38:		Regel 38:

	De kamers van de Noordse Compagnie waren zelfstandige ondernemingen met een eigen kapitaal en eventueel eigen schepen en een eigen traankokerij. Elke kamer had dus een eigen verlies- en wintrekening. Voor de traanolie werden binnen het kartel dat de compagnie vormde prijsafspraken gemaakt. Deze golden aanvankelijk niet voor andere producten zoals walrustanden of baleinen. De bewindhebbers van alle kamers vergaderden driemaal per jaar in maart, juli en oktober, waarvan de eerste vergadering het belangrijkste was omdat dan de kwartelen waarop de vangst van het komende seizoen werd geraamd werden vastgesteld. Elke kamer had een aandeel dat werd vastgesteld op basis van het part van de kamer in het octrooi. Ook kreeg elke kamer een vangstgebied aangewezen, dat na 1640 zelfs contractueel werd vastgelegd. Het vangstaandeel van de Zeeuwen omvatte grosso modo een kwart van de totale opbrengst van de Noordse Compagnie.		De kamers van de Noordse Compagnie waren zelfstandige ondernemingen met een eigen kapitaal en eventueel eigen schepen en een eigen traankokerij. Elke kamer had dus een eigen verlies- en wintrekening. Voor de traanolie werden binnen het kartel dat de compagnie vormde prijsafspraken gemaakt. Deze golden aanvankelijk niet voor andere producten zoals walrustanden of baleinen. De bewindhebbers van alle kamers vergaderden driemaal per jaar in maart, juli en oktober, waarvan de eerste vergadering het belangrijkste was omdat dan de kwartelen waarop de vangst van het komende seizoen werd geraamd werden vastgesteld. Elke kamer had een aandeel dat werd vastgesteld op basis van het part van de kamer in het octrooi. Ook kreeg elke kamer een vangstgebied aangewezen, dat na 1640 zelfs contractueel werd vastgelegd. Het vangstaandeel van de Zeeuwen omvatte grosso modo een kwart van de totale opbrengst van de Noordse Compagnie.
			Het gedecentraliseerde bestuur was weliswaar de motor achter de oprichting, maar brak de Noordse Compagnie later op. De monopoliepositie van het bedrijf maakte dat alles goed ging zolang er genoeg gevangen werd, maar bij verminderde vangsten werden al snel deals tussen de diverse kamers gemaakt die gezamenlijk tegen die van Amsterdam optraden. Een centraal bestuur had hierin nog financiële middeling kunnen vinden, maar dit bestuur kwam er nooit.

	~~'''~~Minimum aantal walvisvaartuitredingen van de kamer Zeeland 1612 tot 1665~~.'''~~		=== Minimum aantal walvisvaartuitredingen van de kamer Zeeland 1612 tot 1665 ===
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	!width="5 %" \| Jaar		!width="5 %" \| Jaar
Regel 79:		Regel 80:
	De Zeeuwen bevrachten in de periode 1612-1640 in absolute zin 44 schepen, die samen 11% van het totaal innamen van de Noordse compagnie. Omdat de grootte van de schepen niet bekend is valt hier moeilijk een conclusie uit te trekken. Uit de repartitie blijkt namelijk dat Zeeland in de periode 1618-1621 een aandeel van precies 25% had en in schepen uitgedrukt 21,4%.<ref>Ibidem, 80.</ref>		De Zeeuwen bevrachten in de periode 1612-1640 in absolute zin 44 schepen, die samen 11% van het totaal innamen van de Noordse compagnie. Omdat de grootte van de schepen niet bekend is valt hier moeilijk een conclusie uit te trekken. Uit de repartitie blijkt namelijk dat Zeeland in de periode 1618-1621 een aandeel van precies 25% had en in schepen uitgedrukt 21,4%.<ref>Ibidem, 80.</ref>

	~~'''~~Repartitie van de Noorse Compagnie met het aantal schepen dat in de tweede octrooiperiode door de kamers werd uitgerust, 1618-1621~~.'''~~		=== Repartitie van de Noorse Compagnie met het aantal schepen dat in de tweede octrooiperiode door de kamers werd uitgerust, 1618-1621 ===
	{\|class="wikitable"		{\|class="wikitable"
	!width="8 %" \| Kamer		!width="8 %" \| Kamer

Johan Francke: /* Literatuur */

2017-01-06T10:15:19Z

Literatuur

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:15
Regel 167:		Regel 167:

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]


	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]

Johan Francke: /* Literatuur */

2017-01-06T10:14:56Z

Literatuur

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:14
Regel 167:		Regel 167:

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]


			-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]

	-S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.		-S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.

Johan Francke: /* Opzet van de Noordse Compagnie */

2017-01-06T10:09:15Z

Opzet van de Noordse Compagnie

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:09
Regel 25:		Regel 25:
	Het aantal bewindhebbers van de Zeeuwse kamer van de Noordse compagnie bedroeg drie tussen 1617 en 1618 en vier tussen 1623 en 1642. Het totaal aantal bewindhebbers van alle kamers varieerde van 12 tot 28. Gegevens over Zeeuwse bemanningsleden zijn er door ontbreken van archieven in Zeeland nauwelijks. Aangezien er bijna geen Zeeuwen voor de andere kamers gevaren hebben lijkt het logisch te concluderen dat de Zeeuwse kamers vooral personeel uit het eigen gewest betrokken.<ref>Ibidem, 64, 67.</ref>		Het aantal bewindhebbers van de Zeeuwse kamer van de Noordse compagnie bedroeg drie tussen 1617 en 1618 en vier tussen 1623 en 1642. Het totaal aantal bewindhebbers van alle kamers varieerde van 12 tot 28. Gegevens over Zeeuwse bemanningsleden zijn er door ontbreken van archieven in Zeeland nauwelijks. Aangezien er bijna geen Zeeuwen voor de andere kamers gevaren hebben lijkt het logisch te concluderen dat de Zeeuwse kamers vooral personeel uit het eigen gewest betrokken.<ref>Ibidem, 64, 67.</ref>

	[[Bestand:Walvisvaart_bewindhebbers.jpg\|thumb\|left\|~~400px~~\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 34.]</sup>]]		[[Bestand:Walvisvaart_bewindhebbers.jpg\|thumb\|left\|450px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 34.]</sup>]]

	De Zeeuwse kamer bezat ¼ van de parten in de Noordse Compagnie. Dat kwart was voor 50% in handen van Vlissingen, 30% van Middelburg en 20% van Veere. De eerste vier jaar hadden de Zeeuwen een zelfstandige compagnie binnen de onderneming, maar na 1621 maakten zij ook volledig deel uit van de Noordse compagnie, waarna vangst bij Jan Mayen ook mogelijk werd. Via een arbitrale beslissing werd de vangst voor het seizoen 1622 vastgesteld op 21.000 kwartelen traan, waarvan 5.000 voor de Zeeuwen. Een kwarteel traan bevat 232,8 liter; in totaal 1,16 miljoen liter Zeeuwse traan dus.<ref>Ibidem, 52-54.</ref>		De Zeeuwse kamer bezat ¼ van de parten in de Noordse Compagnie. Dat kwart was voor 50% in handen van Vlissingen, 30% van Middelburg en 20% van Veere. De eerste vier jaar hadden de Zeeuwen een zelfstandige compagnie binnen de onderneming, maar na 1621 maakten zij ook volledig deel uit van de Noordse compagnie, waarna vangst bij Jan Mayen ook mogelijk werd. Via een arbitrale beslissing werd de vangst voor het seizoen 1622 vastgesteld op 21.000 kwartelen traan, waarvan 5.000 voor de Zeeuwen. Een kwarteel traan bevat 232,8 liter; in totaal 1,16 miljoen liter Zeeuwse traan dus.<ref>Ibidem, 52-54.</ref>

	[[Bestand:Walvisvaart_aandelen.jpg\|thumb\|left\|~~400px~~\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 25-27.]		[[Bestand:Walvisvaart_aandelen.jpg\|thumb\|left\|450px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 25-27.]

	In 1622 ging de Kleine Noordse Compagnie als tweede kamer van Delft (II) op in de Grote Noordse Compagnie.		In 1622 ging de Kleine Noordse Compagnie als tweede kamer van Delft (II) op in de Grote Noordse Compagnie.

	In 1630 bezaten naast de kamer Enkhuizen ook de kooplieden Willem Pedy en Jacob Pietersz. Meyn particuliere aandelen</sup>]]		In 1630 bezaten naast de kamer Enkhuizen ook de kooplieden Willem Pedy en Jacob Pietersz. Meyn particuliere aandelen</sup>]]

Johan Francke op 6 jan 2017 om 10:08

2017-01-06T10:08:06Z

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:08
Regel 25:		Regel 25:
	Het aantal bewindhebbers van de Zeeuwse kamer van de Noordse compagnie bedroeg drie tussen 1617 en 1618 en vier tussen 1623 en 1642. Het totaal aantal bewindhebbers van alle kamers varieerde van 12 tot 28. Gegevens over Zeeuwse bemanningsleden zijn er door ontbreken van archieven in Zeeland nauwelijks. Aangezien er bijna geen Zeeuwen voor de andere kamers gevaren hebben lijkt het logisch te concluderen dat de Zeeuwse kamers vooral personeel uit het eigen gewest betrokken.<ref>Ibidem, 64, 67.</ref>		Het aantal bewindhebbers van de Zeeuwse kamer van de Noordse compagnie bedroeg drie tussen 1617 en 1618 en vier tussen 1623 en 1642. Het totaal aantal bewindhebbers van alle kamers varieerde van 12 tot 28. Gegevens over Zeeuwse bemanningsleden zijn er door ontbreken van archieven in Zeeland nauwelijks. Aangezien er bijna geen Zeeuwen voor de andere kamers gevaren hebben lijkt het logisch te concluderen dat de Zeeuwse kamers vooral personeel uit het eigen gewest betrokken.<ref>Ibidem, 64, 67.</ref>

	[[Bestand:~~walvisvaart_bewindhebbers~~.jp\|thumb\|left\|400px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 34.]</sup>]]		[[Bestand:Walvisvaart_bewindhebbers.jpg\|thumb\|left\|400px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 34.]</sup>]]

	De Zeeuwse kamer bezat ¼ van de parten in de Noordse Compagnie. Dat kwart was voor 50% in handen van Vlissingen, 30% van Middelburg en 20% van Veere. De eerste vier jaar hadden de Zeeuwen een zelfstandige compagnie binnen de onderneming, maar na 1621 maakten zij ook volledig deel uit van de Noordse compagnie, waarna vangst bij Jan Mayen ook mogelijk werd. Via een arbitrale beslissing werd de vangst voor het seizoen 1622 vastgesteld op 21.000 kwartelen traan, waarvan 5.000 voor de Zeeuwen. Een kwarteel traan bevat 232,8 liter; in totaal 1,16 miljoen liter Zeeuwse traan dus.<ref>Ibidem, 52-54.</ref>		De Zeeuwse kamer bezat ¼ van de parten in de Noordse Compagnie. Dat kwart was voor 50% in handen van Vlissingen, 30% van Middelburg en 20% van Veere. De eerste vier jaar hadden de Zeeuwen een zelfstandige compagnie binnen de onderneming, maar na 1621 maakten zij ook volledig deel uit van de Noordse compagnie, waarna vangst bij Jan Mayen ook mogelijk werd. Via een arbitrale beslissing werd de vangst voor het seizoen 1622 vastgesteld op 21.000 kwartelen traan, waarvan 5.000 voor de Zeeuwen. Een kwarteel traan bevat 232,8 liter; in totaal 1,16 miljoen liter Zeeuwse traan dus.<ref>Ibidem, 52-54.</ref>

	[[Bestand:~~walvisvaart_aandelen~~.jp\|thumb\|left\|400px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 26-27.]</sup>]]		[[Bestand:Walvisvaart_aandelen.jpg\|thumb\|left\|400px\|<sup>bron:[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014) 25-27.]
			In 1622 ging de Kleine Noordse Compagnie als tweede kamer van Delft (II) op in de Grote Noordse Compagnie.
			In 1630 bezaten naast de kamer Enkhuizen ook de kooplieden Willem Pedy en Jacob Pietersz. Meyn particuliere aandelen</sup>]]

	Officieel werd er samengewerkt door de kamers en de vangst naar rato van de deelname verdeeld (waarbij de ontvangende kamers wel de kookgelden van de walvistraan aan de gevende kamer moesten betalen). Zo werd het risico van een slechte vangst verminderd, maar in de praktijk kwam hier waarschijnlijk niet veel van terecht. Zo spraken in 1630 Middelburg, Veere en Enkhuizen een contract af waarin ze overeenkwamen in 1631 tot en met 1634 voor gemeenschappelijke rekening uit te reden. Onderling gesteggel tussen de kamers en vooral verzet tegen het octrooi van smokkelaars leidde ertoe dat het verlengde octrooi uit 1634 al in 1636 door de Staten van Holland nietig werd verklaard. Na 1635 zou Veere geen schepen meer uitreedden, de andere kamers hielden hun aandelen nog wel aan, maar maakten er geen gebruik meer van.<ref>Ibidem, 55-57.</ref>		Officieel werd er samengewerkt door de kamers en de vangst naar rato van de deelname verdeeld (waarbij de ontvangende kamers wel de kookgelden van de walvistraan aan de gevende kamer moesten betalen). Zo werd het risico van een slechte vangst verminderd, maar in de praktijk kwam hier waarschijnlijk niet veel van terecht. Zo spraken in 1630 Middelburg, Veere en Enkhuizen een contract af waarin ze overeenkwamen in 1631 tot en met 1634 voor gemeenschappelijke rekening uit te reden. Onderling gesteggel tussen de kamers en vooral verzet tegen het octrooi van smokkelaars leidde ertoe dat het verlengde octrooi uit 1634 al in 1636 door de Staten van Holland nietig werd verklaard. Na 1635 zou Veere geen schepen meer uitreedden, de andere kamers hielden hun aandelen nog wel aan, maar maakten er geen gebruik meer van.<ref>Ibidem, 55-57.</ref>

← Oudere versie		Versie van 6 jan 2017 10:14
Regel 167:		Regel 167:

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1617111 _________________ , ‘Smeerenburger spek en Groenlandse traan. Nederlandse walvisvaart in het Arctisch gebied’, in: Diederik Veerman (red.), ''Tegenpolen. Op expeditie naar contrastrijke poolgebieden'' (Zutphen: Thieme, 2008) 79-88.]


			-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 _________________ , ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|316340 Louwrens Hacquebord en R, de Bok, ''Spitsbergen 79º N.B.'' (Amsterdam, 1981).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]		-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=\|library/vubissmart-zeeland\|1031344 Louwrens Hacquebord en Willem Vroom (red.), ''Walvisvaart in de Gouden Eeuw. Opgravingen op Spitsbergen ''(Amsterdam: de Bataafsche Leeuw, 1988).]

	-[http://zoeken.zeeuwsebibliotheek.nl/?itemid=\|universal/sru\|http://data.bibliotheek.nl/ggc/ppn/378175572 Louwrens Hacqebord, ''De Noordse Compagnie (1614-1642), opkomst, bloei en ondergang'' (Zutphen, 2014).]

	-S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.		-S.P, l’Honore Naber, Walvisvaarten.