encyclopedie van zeeland - Gebruikersbijdragen [nl]

Marinus Schipper

2014-03-20T14:26:32Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Schipper, Marinus
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Wilhelminadorp 1 maart 1897 - ?). Schilder. Behaalde de acte M.O.-tekenen en werd leraar aan de academies van beeldende kunsten in Den Haag en Rotterdam. Na zijn pensionering woonde hij in Hoogerheide en later in Goes. Hij schilderde in gematigd expressionistische stijl stillevens, bloemstukken en landschappen. Het streekmuseum de Bevelanden in Goes bezit werk van hem.

= LITERATUUR =
= Scheen, Lexicon II, 307. =

[[category:persoon]]

Slaak

2014-03-20T14:26:31Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Slaak
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

1. Voormalige vaarwater tussen het eiland St.-Philipsland en westelijk Noord-Brabant: in 1884 afgedamd door middel van de [[Slaakdam]]. Het huidige Slaak is een geul ten noorden van St.-Philipsland en ten zuiden van de geul de [[Krammer]]; de geul Noorder Slaak ligt ten noorden van het westelijk deel van de Krammer.

'Slaak' is een Vlaams-Zeeuws-Zuidhollands woord, dat mogelijk verwant is aan 'slenk'. waarvan de oorspronkelijke betekenis waarschijnlijk nauwe geul is. Een andere betekenis van slaak is 'plaats waar de zee bij onstuimig weer, rustig is' (Woordenboek der Nederlandsche Taal).

2. (Slaecke). Buitengeul van het riviertje de [[Arne]] (Walcheren); bereikte door slikken en schorren de [[Lemmet]].

= AUTEUR =
= J. Kuipers =
= LITERATUUR =
Wilderom, Tussen afsluitdammen, I. Beekman. De wateren, 261, 236. Schönfeld, Nederlandse waternamen, 229. 268 en verder.

[[category:topografie]]

Jan Gerard de Witt Hamer

2014-03-20T14:26:31Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Hamer, Jan Gerard De Witt
}}

(Vlissingen 20 september 1767 - Goes 28 januari 1850). Jurist.

Werd in 1779, op voorwaarde dat hij bij zijn familienaam De Witt zou voegen, erfgenaam van zijn oudoom J. de Witt. Studeerde rechten te Leiden. waar hij op 25 juni 1791 promoveerde op de dissertatie ‘Ad Legem 14 Cod. de fideicommissis’. In 1793 vestigde hij zich als advocaat te Goes. Zeer Oranjegezind stelde hij er in 1795 een adres op, waarin hij zich tegen het gemeentebestuur verzette en de legaliteit van het stem- en regeringsreglement in twijfel trok. Toen hij de burgerij van zijn gelijk trachtte te overtuigen, ging deze hem te lijf (27 augustus 1795). Dit voorval werd door A.W. Egter, die toen in het stadsbestuur zitting had, in zijn 'Kort en echt gebeurd verhaal van het gebeurde binnen Goes', zeer verzacht weergegeven, wat voor Hamer aanleiding was tot zijn dood elke staatsbetrekking te weigeren. Zijn in 8 folianten geschreven ‘Adversarium van het recht’ bleef onuitgegeven.

AUTEUR

L. Hageman, gecontroleerd redactie 2013

LITERATUUR

Van der Baan, Geslacht Hamer.

Nagtelas, Levensberichten.

N.N.B.W. III

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Vlissingen 20 sept. 1767 - Goes 28 jan. 1850). Jurist. Werd in 1779, op voorwaarde dat hij bij zijn familienaam de Witt zou voegen, erfgenaam van zijn oudoom J. de Witt. Studeerde rechten te Leiden. waar hij op 25 juni 1791 promoveerde op een dissertatie: Ad Legem 14 Cod. de fideicommissis. In 1793 vestigde hij zich als advocaat te Goes. Zeer Oranjegezind stelde hij er in 1795 een adres op, waarin hij zich tegen het gemeentebestuur verzette en de legaliteit van het stemen regeringsreglement in twijfel trok. Toen hij de burgerij van zijn gelijk trachtte te overtuigen, ging deze hem te lijf (27 augustus 1795). Dit voorval werd door A.W. Egter, die toen in het stadsbestuur zitting had, in zijn 'Kort en echt gebeurd verhaal van het gebeurde binnen Goes', zeer verzacht weergegeven, wat voor Hamer aanleiding was tot zijn dood elke staatsbetrekking te weigeren. Zijn in 8 folianten geschreven Adversarium van het recht bleef onuitgegeven.

[[category:persoon]]

Besloten Noordhofpolder

2014-03-20T14:26:30Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Besloten Noordhofpolder
}}

<nowiki>*Noordhofpolder</nowiki>

= AUTEUR =
= J. Kuipers =

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Aleid van Rhijn

2014-03-20T14:26:30Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Rhijn, Aleid Van
}}

Pseudoniem van Berend Aleid van Mourik (Doorn 5 sept. 1908-). Journalist en auteur; schreef o.a. over de ramp van 1953 het jeugdboek 'Een helicopter daalde' (1953).

= AUTEUR =
= P.J. Meertens =

[[category:persoon]]

Heydenpolder

2014-03-20T14:26:29Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Heydenpolder
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Voormalige polder in West Zeeuws-Vlaanderen; bekend als perceelsnaam in de [[Oude]] Yevene (in het 34<sup>e</sup> [[begin]]).

AUTEUR

J. Kuipers

LITERATUUR

Gottschalk, Historische geografie II, 253. Roos, Woordenboek.

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Kees (Cornelis) den Otter

2014-03-20T14:26:29Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Otter, Kees (cornelis) Den
}}

(Barendrecht 25 mei 1910). Jeugdschrijver. Was van 1933-1970 werkzaam bij de politie, van 1958-1970 bureauchef van het Rijkspolitiedistrict te Middelburg. Hij schreef enkele kinderen jeugdboeken, o.a. Inspecteur Verpoorten op avontuur (1967) en Jacht op de smokkel duikboot (1970), die beide in Zeeland spelen, verder IJsbrand Jacobsz. de schaliedekker.

= AUTEUR =
= P.J. Meertens =

[[category:persoon]]

Roskam

2014-03-20T14:26:28Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Roskam
}}

Buurtschap binnen de gemeente Hulst (Oost Zeeuws-Vlaanderen), vóór 1 april 1970 behorend tot de opgeheven gemeente Clinge.

= AUTEUR =
= J.A. Trimpe Burger =

[[category:Topografie]]

[[category:Plaats Hulst]]

Kruipertje

2014-03-20T14:26:28Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Kruipertje (hordeum Murinum)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Grassoort, behorend tot het geslacht gerst. Kenmerkend zijn de lange ruwe naalden van het onderste kroonkafje. Het kruipertje komt algemeen voor op droge ruderale plaatsen, bijv. parkeerplaatsen, wegbermen, verlaten bouwen industrieterreinen e.d. Enkele nauwe verwanten zijn de veldgerst (Hordeum secaline) en de zeegerst (H. marinum). De veldgerst komt plaatselijk vrij algemeen voor in oude graslanden. Elders in Nederland is deze plant minder algemeen dan in Zeeland. De zeegerst groeide vroeger vrij veel op zeedijken e.d. De soort is hier vrijwel verdwenen. Thans komt zij nog op een aantal plaatsen voor in het Veerse Meer. Een verwant die ook op de drooggevallen platen in het Veerse Meer en de Grevelingen voorkomt is de kwispelgerst (H. jubatum), oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika. Na het afdammen van bovengenoemde zeearmen is deze soort hier ingeburgerd.

AUTEUR

A.M.M. van Haperen

LITERATUUR

A.M.M. van Haperen en T.J. de Kogel, Het voorkomen van Hordeum jubatum (L.) en Parentucellia viscosa (L.) Caruel in Zuidwest-Nederland, 159-168.

Pieter de Vogelaer

2014-03-20T14:26:27Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Vogelaer, Pieter De
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Zierikzee juli 1641 - ±1720). Schilder en graveur. Was zilversmid in Zierikzee maar schilderde. tekende en graveerde ook zeegezichten. In het Rijksmuseum in Amsterdam bevindt zich van hem een schilderij met een voorstelling van de haringvisserij. Van zijn hand is ook de afbeelding van de St.-Lievenskerk te Zierikzee in de Chroniek van Smallegange.

= LITERATUUR =
= Nagtglas, Levensberrichten. =

[[category:persoon]]

Domproost Van Utrecht

2014-03-20T14:26:26Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Domproost Van Utrecht
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

<nowiki>*Deken</nowiki>

AUTEUR

F. Doeleman

[[category:religie]]

Adriaan Viruly

2014-03-20T14:26:26Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Viruly, Adriaan
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Breda 5 jan. 1905). Bracht zijn jeugd in Westkapelle door, waar zijn vader Jan Dionijs Viruly 1914-1921 burgemeester was. Was van 1925-1930 militair vlieger te Soesterberg, daarna verkeersvlieger bij de K.L.M. sinds 1934 gezagvoerder op de Holland-Indiëlijn, later commodore op de trans-atlantische luchtlijnen. Sinds 1955 wijdt hij zich geheel aan zijn literaire werk. Hij schreef een aantal boeken over de luchtvaart, die grote opgang maakten. o.a. Voor vrij? ....Contact! (1930) en Wij vlogen naar Indië (1933;1936). In verscheidene van zijn boeken komt zijn grote verbondenheid met Zeeland (Westkapelle, Middelburg en Veere) tot uiting, als in De zee en de overkant (1954); Vrouwen nemen de tijd (1958); Weerzien bij Passchendaele (1961); Vrouwen spelen een rol (1971) en in de jeugdhoeken Kinderen mogen vliegen (met J.M. de Feijter; 1939); Vleugels voor Jan en Ineke (1951); Evert, Evert en Evert (1969). Met J.C. van [[Schagen]] schreef hij over Domburg en Westkappel. In zijn boek Mannen (1980) worden in het verhaal 'J.C. van Schagen en de poëzie' autobiografische gegevens prijsgegeven.

= AUTEUR =
= P.J. Meertens =
= LITERATUUR =
= M.A. Geuze en M.P. de Bruin, Zeeuwen buiten Zeeland. =

[[category:persoon]]

Haamstede (haemstede)

2014-03-20T14:26:25Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Haamstede (haemstede)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Voormalige gemeente en oude heerlijkheid op Schouwen; op 1 januari 1961 ingedeeld bij de nieuwe gemeente [[Westerschouwen]]. Tot de opgeheven gemeente Haamstede behoorden het dorp Haamstede, het vrijwel verdwenen [[Koudekerke]] (2), alsook het uitgestrekte duingebied van de Westeren-ban en de Zeepe (sinds 1930 waterwingebied), gelegen tussen de voormalige gemeenten [[Burgh]] en [[Renesse]]. De aaneengegroeide dorpen Burgh en Haamstede tellen tezamen 3062 inwoners(1980). In Haamstede zetelt in een nieuw gemeentehuis het bestuur van Westerschouwen. In de 'kop van Schouw en' verblijven op drukke dagen meer dan 60.000 recreanten; Burgh-Haamstede en Renesse fungeren als verzorgingskernen. Het gebied rond Haamstede is bijzonder rijk aan natuurschoon (stranden aan de Noordzee, [[duinen]], bossen, duinpolders en inlagen), maar is ook archeologisch interessant door o.a. de aanwezigheid van resten Oud Duinlandschap [[bodem]]), waarin zich nederzettingssporen bevinden uit de Late Steentijd [[Prehistorie]]; zie ook [[Brabers]]), de [[Romeinse]] tijd en de middeleeuwen.

Wapen: Het wapen van Haamstede herinnert aan Witte van Haamstede, de stamvader van het roemruchte geslacht, die een bastaardzoon van graaf Floris V uit Anna van Heusden was. Het komt in verschillende variaties voor, waarbij echter steeds de Hollandse leeuw, het wapen van zijn vader, centraal staat. Hieraan werd Of een barensteel Of (meestal) een zilveren rad toegevoegd, het laatste afkomstig uit het wapen van Witte's vrouw, Agnes van der Sluyse. Zo komt het voor op de wapenkaart van Smallegange (1696). Het werd op 10 november 1813 voor de ambachtsheerlijkheid bevestigd. De kaart van Schouwen van 1540 geeft hetzelfde wapen met een uitgeschulpte blauwe zoom. Voor de gemeente werd echter op 31 juli 1817 een wapen bevestigd, waarop de leeuw een gouden schildje met een rood rad draagt; dit is het wapen van Witte's moeder, Anna van Heusden.

Vlag: Bij aanwezigheid op het kasteel van leden uit de Erven Familie Van der Lek de Clercq wordt een vlag gehesen volgens het wapenmodel.

Varia: Kermis op de maandag vóór of op St. Jan en de daarop volgende dinsdag, alsmede op de voorafgaande zaterdag.

Monumenten: Het slot Haamstede (al in 1226 genoemd) is het fraaiste [[kasteel]] dat Zeeland rijk is [[Haamstede]], Slot). Het werd in de periode 1963-1973 grondig gerestaureerd onder leiding van M.J.J. van Beveren, H. Janse en C.J. Bardet (Rijksdienst voor de Monumentenzorg). Er worden in het gebouw regelmatig kasteelconcerten gegeven. Bij het slot behoort behalve een omliggend bosachtig park, nog ruim 200 ha duinterrein. De huidige N.H.-kerk, waarvan het koor in de 17e eeuw is afgebroken, dateert van na 1506. Een oudere kerk, die van romaanse oorsprong was, brandde in genoemd jaar af. In 1966 zijn bij oudheidkundig onderzoek in de kerk tufstenen funderingen gevonden van waarschijnlijk het vroegste (11e-eeuwse kerkgebouw. De korenmolen `De Graanhalm' uit 1847 is een zware ronde, ongetailleerde stenen bovenkruier met schuin geschoorde stelling. Markant in het duingebied, maar van groot belang voor de scheepvaart die de omgeving van Westenschouwen passeert, is de vuurtoren van Haamstede, de Westerlichttoren (een post van de Rijkskustverlichting langs de Nederlandse kust; gebouwd in 1837; hoogte 47 m boven de begane grond of 58 m boven N.A.P.; 226 treden). Ca. 2 km ten noordoosten van de vuurtoren staat in het duin nog een kustlicht, de Verklikker genoemd. Zuidoostelijk van de vuurtoren ligt een zweefvliegveldje, vroeger het 'Vliegveld West-Schouwen', later het vliegveld Haamstede' geheten; geopend op 4 mei 1931. De opening van een geregelde luchtdienst op Rotterdam vond plaats op 4 juli 1931. In 1932 werd de luchtlijn verlengd tot Vlissingen, in 1933 naar Knocke-De Zoute in België. In 1938 bereikte het luchtvervoer te Haamstede zijn hoogtepunt; er landden 2755 vliegtuigen waarvan 1499 van de K.L.M. Na de mobilisatie in 1939 werd Haamstede een militair vliegveld. De Duitsers maakten het in 1944 onklaar door het graven van sloten en greppels. In 1953 legde de Rijkswaterstaat er een landingsbaan voor kleine vliegtuigen aan. Sinds 1960 heeft een zweefvliegclub er de beschikking over gekregen. (zie verder [[luchtvaart]]). Voor natuurmonumenten zie [[Westerschouwen]].

Geschiedenis: De naam Haamstede moet waarschijnlijk verklaard worden als stede of plaats aan de [[Hamer]], een zijarm van de Schelde (vgl. [[Hamerstede]], een verdwenen dorp op Noord-Beveland). Het gebied van Haamstede behoort tot de vroegst bewoonde plaatsen van Zeeland. Evenals [[Domburg]] was het gunstig gelegen aan de monding van de Schelde, langs welke rivier een belangrijke handelsroute liep. Zo is het ook niet verwonderlijk dat de kerk van Haamstede in oorsprong een van de oudste van Schouwen is geweest. Brijdorpe, Renesse, Noordwelle, Coudekerke en Serooskerke zijn als dochterkerken van haar te zien en mogelijk ook Zuidkerke. Aan de kerk, die aan Johannes de Doper was gewijd, waren twee pastoorplaatsen verbonden. Behalve de kerk in Haamstede zelf stond er een Mariakapel in de duinen. Even ten zuiden van het dorp had men een gasthuis dat sedert 1466 wordt vermeld. Er was een kapel aan verbonden, gewijd aan de Heilige Maagd. Ten noorden van Haamstede heeft een klooster van franciscaanse tertiarissen gestaan. Als grondlegger van Haamstede moet worden gezien Costijn (Costien, Christiaan) uit Zierikzee, die op 15 mei 1229 van Floris IV in Westen-Schouwen [[haaimanlanden]] en duinen verkreeg en die later ook de bezitter was van versterkingen te Haamstede en Renesse. Eén van de kleinzonen van Costijn, Jan van Renesse, kwam in botsing met Floris V, waardoor zijn goederen verbeurd werden verklaard. Een andere kleinzoon, Jan van Haamstede, stierf in 1295 kinderloos. Jan I, zoon van Floris V, beleende daarop in 1299 zijn halfbroer Witte met Haamstede. Deze stond bekend om zijn moedig optreden bij het beleg van Zierikzee door de Vlamingen in 1304. In 1341 werd de Heerlijkheid van Haamstede door graaf Willem van Henegouwen tot een baanderheerlijkheid verheven en kregen de heren van Haamstede de erenaam van Baanderheren. Deze waren direct leenman [[leenstelsel]]) van de koning en voerden een eigen banier. Onder de regering van Philips van Bourgondië is de heerlijkheid weer aan de graaf gekomen. In 1474 werd Lodewijk van Gruuthuse sinds 1463 stadhouder van Holland, Zeeland en West Friesland voor Philips van Bourgondië baanderheer van Haamstede. In 1591 verkocht de spaansgezinde laatste Gruuthuse, Catharina, de baanderheerlijkheid aan vooraanstaande burgers uit Zierikzee. Wat de kerkelijke geschiedenis betreft zij hier vermeld dat de parochie Haamstede reeds vóór de Reformatie werd uitgebreid met een deel van Coudekerke [[Koudekerke]], 2). Na de Reformatie worden Haamstede en Burgh gecombineerd (tot 1661). Als eerste predikant kwam hier in 1576 Cornelis van Hille, een Vlaming. Hij schreef De Ziekentroost. Later ging hij terug naar Oudenaarde (B.). Bekende predikanten die in Haamstede stonden zijn: G.C. [[Udemans]] (1599-1604) en W. [[Teellinck]] (1606-1613). Omstreeks 1850 ontstond te Haamstede een kruisgemeente, welke in 1869 Chr. Geref.kerk werd en in 1892 Gerf. kerk. In 1956 werd te Haamstede een Chr. Geref. kerk geinstitueerd. Samen met de kerk te Kerkwerve werd hier J. Westerink als predikant beroepen in 1963.

AUTEUR

J.A. Trimpe Burger, S.J.M. Hulsbergen

LITERATUUR

A.J.F. Fokker, Schouwen voor 1600. Grijpink, Register op de parochiën, H .J Kok, Zeeuwse patroinia. S. Muller Hz., Indeeling Bisdom. D. Nieuwhof, Burgerlijk en kerkelijk gedenkboek van Haamstede. Trimpe Burger, Archeologisch nieuws uit Zeeland, 11966). Te Water. Kort verhaal. Zelandia Illustrata J .P.B. Zuurdeeg, Inventaris archieven Burgh 1602-1961.

AFBEELDING

Gezicht op het dorp Haamstede (ca. 1620). Uit: Smallegange, Cronyck van Zeeland. De kern van het dorp Haamstede (1973). Links de N.H. kerk, rechts het slot Haamstede. Rechtsonder, aan de slotgracht, resten van de na 1963 opgegraven fundamenten van het gebouw, dat Lodewijk van Brugge in de 15e eeuw aan het slot toevoegde. Dit in 1944 vernieuwde travalje, aan de ring te Haamstede, verving het laatste van de vier, die Haamstede heeft bezeten.

Neeltje Lokerse

2014-03-20T14:26:25Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Lokerse, Neeltje
}}

Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984

(Yerseke 31 aug. 1868 - Voorburg 17 febr. 1954). Feministe. Rond 1890 vertrok Neeltje als dienstbode eerst naar Amsterdam, daarna naar Den Haag, waar zij in 1901 beviel van een onwettige zoon. Omstreeks 1916 huwde zij met de rijke Zeeuwse boer, W. van Strien en vestigde zich te Scheveningen. Neeltje hield door heel Nederland in Zuidbevelands kostuum op eigen kosten lezingen die ze tevens publiceerde. Hierdoor genoot ze grote bekendheid. Haar geschriften zijn door toon en stijl nu onleesbaar. Uit haar werk komt zij naar voren als een felle strijdster tegen de onzedelijkheid en het christelijk farizeïsme van het Nederlandse volk. De rechten van de ongehuwde moeder uit de mindere stand en haar kind hadden haar speciale aandacht. Om hun positie te verbeteren deed ze soms, ook voor die tijd, merkwaardige voorstellen.

= AUTEUR =
= I.H. Vogel =
= LITERATUUR =
= Van Benthem Jutting, Neeltje Lokerse. =
= AFBEELDING =
Neeltje Lokerse (1868-1954) strijdster voor de rechten van de ongehuwde moeder en haar

kind.

[[category:persoon]]

Dwergmuis

2014-03-20T14:26:24Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Dwergmuis (micromys Minutus)
}}

AUTEUR

Jan Piet Bekker

Meer informatie

LITERATUUR

Bekker, J.P. e.a., 2010: ''Zoogdieren in Zeeland''<nowiki>; Fauna Zeelandica Deel 6, Zoogdierenwerkgroep Zeeland, Stichting Het Zeeuwse Landschap, blz. 138-139</nowiki>

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022]

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

<nowiki>*Muizen en ratten</nowiki>

AUTEUR

K.F. Vaas, herschr. T.J. de Kogel

Willem van Cats de jonge

2014-03-20T14:26:24Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Cats, Willem Van (heer Van Kats, Oud En Nieuw Kats, Katsrak, Kapelle, Biezelinge En Simonspolder)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

In zijn tijd een der machtigste edelen van Zeeland, die als raad zitting had in het Hof van Holland. Hij genoot het vertrouwen van Willem van Oranje, door wie hij in november 1576 naar Goes gezonden werd teneinde de stad te bewegen zijn partij te kiezen; in oktober 1578 werd hij door hem gemachtigd om te Goes en op Zuid-Beveland de vrijheid van godsdienst te herstellen en ongeregeldheden te voorkomen. Hij is waarschijnlijk dezelfde Van Cats die bij Maurits' onderneming Hulst te ontzetten, de vijand op heroïsche wijze afsloeg (1594).

AUTEUR

L. Hageman

LITERATUUR

Groen van Prinsteren, Archives, 536, 542. Swalue, Daden der Zeeuwen. Van der Aa, Biographisch woordenboek.

Hoofdingeland

2014-03-20T14:26:23Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Hoofdingeland
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Vertegenwoordiger in het bestuur van een waterschap. Wordt gekozen door zijn mede-ingelanden. Voorheen kende men in Zeeland alleen hoofdingelanden bij het waterschap Schouwen en vanaf 1941 ook bij het toen opgerichte waterschap Het Vrije van Sluis. Sinds de samenvoeging in 1959 en 1965 van de overige polders en waterschappen in Zeeland kent men in alle Zeeuwse waterschappen hoofdingelanden, zowel voor het ongebouwde als voor het gebouwde eigendom.

AUTEUR

M.H. Wilderom

[[category:waterschap]]

Landbouwkundig Onderzoek In Zeeuws-vlaanderen, Stichting Ter Bevordering Van Het

2014-03-20T14:26:23Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Landbouwkundig Onderzoek In Zeeuws-vlaanderen, Stichting Ter Bevordering Van Het
}}

Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984

Gevestigd te Axel. Overkoepelend orgaan van de bedrijfsstudieclubs in Zeeuws-Vlaanderen, met als doel de ontwikkelin g van de landbouw in dat g ebied te bevorderen. Zij tracht dit doel te bereiken door samen met de medewerkers van het consulentschap voor de akkerbouw en de rundveehouderij steun te geven aan de voorlichting. Zij doet dit door het organiseren van demonstraties, tentoonstellingen, studiedagen, lezingen, discussies, excursies en alle andere gebruikelijke voorlichtingsmethoden. De stichting is 11 januari 1953 opgericht. Zij behartigde in 1979 de belangen van ca. 900 akkerbouw leden, verdeeld over 11 akkerbouwstudieclubs en van ca. 100 veehouderijleden, verdeeld over 2 veehouderijstudieclubs.

= AUTEUR =
= M.A. Geuze, D. v.d. Zaken =

[[category:landbouw]]

Tweekleurige Bosspitsmuis (sorex Coronatus)

2014-03-20T14:26:22Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Tweekleurige Bosspitsmuis (sorex Coronatus)
}}

De tweekleurige bosspitsmuis of type A, wordt in het Duits Schrabackenspitzmaus genoemd en zo is het precies: de afscheiding tusse de rug en de buikzijde ligt vrij hoog. De bosspitsmuizenen hebben met de dwergspitsmuis en de waterspitsmuis gemeen, dat de punten van de tanden en kiezen rood gekleurd zijn. Bij extreem oude dieren slijten die punten zo veraf dat het nauwelijks is te zien dat ze oorspronkelijk rood waren. Die rode kleur wordt veroorzaakt door de ijzerverbinding die maakt dat de roodtandspitsmuizen echt “stalen” kaken hebben. De lichaamsmaten van de tweekleurige bosspitsmuis komen geheel overeen met die van de gewone bosspitsmuis.

AUTEUR

Bekker, J.P.

Meer informatie

LITERATUUR

-Bekker, J.P. e.a., ''Zoogdieren in Zeeland''<nowiki>; Fauna Zeelandica Deel 6 (Zoogdierenwerkgroep Zeeland, Stichting Het Zeeuwse Landschap, 2010) 55.</nowiki>

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022]

Watersnip

2014-03-20T14:26:21Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Watersnip (gallinago Gallinago)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Z.B.: kliefje; Z.Vl.: snep). Kleine steltlopen Schaarse broedvogel van drassige graslanden. Algemene doortrekker en wintergast van moerassige plaatsen in binnendijkse gebieden. De poelsnip (G. media) is een zeldzame doortrekker, die veel op de watersnip lijkt. Het bokje (Lymnocryptes minimus; Z.Vl.: lappertje, doverik) is een doortrekker en wintergast in klein aantal op drassige plaatsen in binnendijkse gebieden.

= AUTEUR =
= K.F. Vaas, herschreven P.L. Meininger =

[[category:Vogels]]

Guiliam Bertholf

2014-03-20T14:26:21Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Bertholf, Guiliam
}}

(Sluis 20 februari 1656 – New Jersey 1724)

Schoolmeester, predikant te Acquackanonk en grondlegger van de Dutch Reformed Church.

Guiliam Bertholf werd op 20 februari 1656 gedoopt in Sluis. Hij was het zevende kind in het grote gezin van kuiper en wijnhandelaar Crijn Bertholf en Sara Guiliamse van Coperen, dochter van een Rotterdamse regent. Sluis was één van de centra van de Nadere Reformatie en Guiliam onderging die invloed. Deze godsdienstige beweging legde de klemtoon op bekering, levensheiliging, kerkelijke tucht en informele gezelschappen voor bijbelstudie, gebed en geloofsgetuigenissen. Dit was een poging om de Hervorming van het kerkelijk leven een nieuwe impuls te geven door eerst het innerlijke ervaring weer nieuw leven in te blazen, maar ook om de samenleving op deze leest te schoeien. Hij trouwde in 1676 met Martijntje Hendriks. Het paar kreeg acht kinderen, drie in Zeeland, vijf in New Jersey. In mei 1684 ondernam hij met zijn gezin de tocht naar New York. Hij werd schoolmeester en las preken en leidde het zingen in kerkdiensten in de Hervormde Kerk van Acquackanonk (nu Passaic) en Hackensack. In 1693 vroeg deze gemeente of Bertholf haar predikant mocht zijn. Hij reisde terug naar Zeeland, waar het verzoek door de classis Walcheren werd ingewilligd. Dit was een ongebruikelijke weg, want meestal kwam de toestemming om predikant te zijn van de classis van Amsterdam, maar die stond gereserveerd tegen over deze piëtistische praktijken die de orde in de kerk kon verstoren omdat ze hogere eisen aan echt geloof stelden. Van 1694 tot 1724 diende hij de kleine en verspreide kerkelijke gemeentes in het noorden van New Jersey en het zuiden van de staat New York. Hij hielp de Dutch Reformed Church te verankeren in Amerika en bereidde de weg voor de deelname van de Nederlandstalige gemeentes in de religieuze opwekking van de jaren 1730. Hij stierf in 1726.

AUTEUR

Hans Krabbendam, 2013

BRONNEN

Earl Wm. Kennedy, ‘Guiliam Bertholf (1656-1726). Irenic Dutch Pietist in New Jersey and New York’, in Leon van den Broeke, Hans Krabbendam en Dirk Mouw, red., ''Transatlantic Pieties: Dutch Clergy in Colonial America'' (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2013) 197-216.

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|5070561 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|5070561]

Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984

(Sluis 20 februari 1656 – New Jersey 1724)

Schoolmeester, predikant te Acquackanonk en grondlegger van de Dutch Reformed Church.

Guiliam Bertholf werd op 20 februari 1656 gedoopt in Sluis. Hij was het zevende kind in het grote gezin van kuiper en wijnhandelaar Crijn Bertholf en Sara Guiliamse van Coperen, dochter van een Rotterdamse regent. Sluis was één van de centra van de Nadere Reformatie en Guiliam onderging die invloed. Deze godsdienstige beweging legde de klemtoon op bekering, levensheiliging, kerkelijke tucht en informele gezelschappen voor bijbelstudie, gebed en geloofsgetuigenissen. Dit was een poging om de Hervorming van het kerkelijk leven een nieuwe impuls te geven door eerst het innerlijke ervaring weer nieuw leven in te blazen, maar ook om de samenleving op deze leest te schoeien. Hij trouwde in 1676 met Martijntje Hendriks. Het paar kreeg acht kinderen, drie in Zeeland, vijf in New Jersey. In mei 1684 ondernam hij met zijn gezin de tocht naar New York. Hij werd schoolmeester en las preken en leidde het zingen in kerkdiensten in de Hervormde Kerk van Acquackanonk (nu Passaic) en Hackensack. In 1693 vroeg deze gemeente of Bertholf haar predikant mocht zijn. Hij reisde terug naar Zeeland, waar het verzoek door de classis Walcheren werd ingewilligd. Dit was een ongebruikelijke weg, want meestal kwam de toestemming om predikant te zijn van de classis van Amsterdam, maar die stond gereserveerd tegen over deze piëtistische praktijken die de orde in de kerk kon verstoren omdat ze hogere eisen aan echt geloof stelden. Van 1694 tot 1724 diende hij de kleine en verspreide kerkelijke gemeentes in het noorden van New Jersey en het zuiden van de staat New York. Hij hielp de Dutch Reformed Church te verankeren in Amerika en bereidde de weg voor de deelname van de Nederlandstalige gemeentes in de religieuze opwekking van de jaren 1730. Hij stierf in 1726.

AUTEUR

Hans Krabbendam, 2013

BRONNEN

Earl Wm. Kennedy, ‘Guiliam Bertholf (1656-1726). Irenic Dutch Pietist in New Jersey and New York’, in Leon van den Broeke, Hans Krabbendam en Dirk Mouw, red., ''Transatlantic Pieties: Dutch Clergy in Colonial America'' (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2013) 197-216.

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|5070561 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|5070561]

[[category:persoon]]

[[category:religie]]

Hollandersgat

2014-03-20T14:26:20Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Hollandersgat
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Water dat ten zuidoosten van St.-Kruis (West Zeeuws-Vlaanderen) ontstond door de militaire inundaties aan het eind der 16e eeuw; wegens doorbraak van de dijk bij de buurt Holland breidde het water zich uit tot bij St.-Laureins (België). Het Hollandersgat was vermoedelijk identiek aan het [[Haantjesgat]].

AUTEUR

J. Kuipers

LITERATUUR

Gottschalk, Hisiorisehe geografie 11.

= HOLLANDSCHE POLDER =
'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Polder op het voormalige eiland [[Wulpen]] (W.Z.VI.); in 1553 liep hij bijna geheel onder, waardoor het eiland een groot deel van zijn gebied verloor.

AUTEUR

J. Kuipers

LITERATUUR

J. de Hullu, Aanteekeningen °verde veranderingen langs de noordkust van westelijk Zeeuwsch-Vlaanderen van omstreeks 1415-1640 (1915). Roos, Woordenboek.

[[category:topografie]]

Joachim Liens

2014-03-20T14:26:20Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Liens, Joachim
}}

Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984

(Tholen geb.? - Tholen 18 maart 1625). Oud-burgemeester van Tholen en als zodanig lid van de Staten-Generaal. In 1618 werd hij met Van der Dussen en Van Goch als buitengewoon gezant naar Engeland gezonden ten einde de geschillen tussen de beide landen over Oost-Indië, de Groenlandvaart en de haringvisserij te beslechten. Op 20 juli 1619 werd hij door Jacobus I van Engeland in de ridderstand verheven.

= AUTEUR =
= L. Hageman , gecontroleerd door de redactie, 2012. =
= LITERATUUR =
= Navorscher II (1852), 285; XCV (1895), 428. =
= Nagtglas, =
= Levensberichten. N.N.B.W II. =

[[category:persoon]]

Potvis

2014-03-20T14:26:19Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Potvis (physeter Catodon)
}}

Op het strand gesmeten is deze grootste tandwalvis onmiskenbaar; mannetjes 15 tot 18 meter en vrouwtjes ruim 10 meter lengte, een reusachtige kop, die een derde van de lichaamslengte beslaat. De kop is rechthoekig van vorm en de bek heeft een smalle onderkaak met 15-30 relatief korte, breed kegelvormige tanden aan beide zijden. De neusopening zit boven op de kop aan de voorzijde en is asymmetrisch naar de linkerkant gericht. De achterzijde van de staartvin heeft een scherpe accolade vorm. In het water zijn potvissen te herkennen aan de naar voren en naar links gerichte stoomwolk. Verder zijn er enkele knobbels op de plaats van de rugvin. Bij de diepe duik komt de staartvin goed en zichtbaar uit het water.

AUTEUR

Bekker, J.P.

Meer informatie

LITERATUUR

Bekker, J.P. e.a., 2010: ''Zoogdieren in Zeeland''<nowiki>; Fauna Zeelandica Deel 6, Zoogdierenwerkgroep Zeeland, Stichting Het Zeeuwse Landschap, blz. 228-230</nowiki>

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1681022]

Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984

In de oceanen levend zoogdier; de grootste levende soort der tandwalvissen, tot ruim 20 m lang. Verdwaalt bij uitzondering in de Noordzee en strandt dan soms in ondiep water van de Zeeuwse stromen. Zo strandde in januari 1606 een mannelijk exemplaar op de Springersplaat (een nu niet meer aanwezige zandbank in de Grevelingen tussen Schouwen en Goeree). Twee exemplaren strandden 24 februari 1937 op de Middelplaat in de Westerschelde bij Terneuzen en in januari 1970 strandde er een op de zandplaat in de mond van de Westerschelde. Skeletmateriaal van beide laatstgenoemde vondsten is in het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden. Sperma-ceti (walschot) is een produkt uit de kop van potvissen dat vroeger (ook nu nog?) gebruikt werd bij het opmaken van Zeeuwse mutsen.

= AUTEUR =
= K.F. Vaas =
= LITERATUUR =
Middelburgsche Courant 26.2.1937. Ons Zeeland 4.3.1937. P.Z.C. 16.10.1965. A.B. van Deinse, De fossiele en recente Cetacea van Nederland.

= AFBEELDING =
Een potvis, in januari 1937 gestrand bij Terneuzen, hangt in de haven van Rotterdam in de takels. Men ziet de buikzijde van het dier: rechts de kop met de smalle onderkaak.

Geestpolder

2014-03-20T14:26:19Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Geestpolder
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 '''

Polder in de gemeente [[Brouwershaven]]; opgenomen in het [[Waterschap]] Schouwen-Duiveland (opgericht 1959); oppervlakte ca. 4 ha. De afwatering van het gebied vindt plaats via de polder [[Schouwen]]. In het poldertje ligt (grotendeels) de stad Brouwershaven. De polder maakt deel uit van een gebied dat in 1487 door Philips van Bourgondië ter bedijking was uitgegeven aan Willem Loof en Jacob Willemse, burgemeesters van Brouwershaven; hetzelfde jaar nog kwam de polder tot stand. Hij behoorde tot de heerlijkheid Brouwershaven en werd ook Willem Gijsenpolder genoemd. Andere namen voor het poldertje waren Jongkindspolder, Geest Nieuwland en Boogerdpolder. De Geestpolder inundeerde in 1682, 1808 en 1953. In 1694 werd hij onder het bestuur van de Schouwenpolder gesteld.

AUTEUR

J. Kuipers

LITERATUUR

Wilderom, Afsluitdammen en deltadijken, II.

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Al-te-kleinpolder (4)

2014-03-20T14:26:18Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Al-te-kleinpolder (4)
}}

<nowiki>*Molenpolder</nowiki>

AUTEUR

J. Kuipers

Karel van Veen

2014-03-20T14:26:17Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Veen, Karel Van
}}

(eigenlijk: Karel Johannes van Veen)

(Rotterdam 23 augustus 1898-Rotterdam 15 april 1988). Beeldend kunstenaar.

Zoon van de directeur van een verzekeringsmaatschappij. Wijdde zich vanaf zijn veertiende aan de schilderkunst. Kreeg privéles van Franz Melchers en volgde daarna de opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunsten in zijn geboorteplaats. Al studerend en reizend verbleef Van Veen achtereenvolgens in Frankrijk, Algerije en Italië. In 1921 huwde hij met Helena Maria Praat. In 1922 vestigden de Van Veens zich te Veere om daar tot na de Tweede Wereldoorlog te blijven. Van zijn buurman Jan Heyse leerde Karel van Veen het vervaardigen van houtsneden. Ook maakte hij sculpturen. In 1943 werd Van Veen geïnterneerd in St. Michelgestel. Hij gaf er tekenlessen en portretteerde er medegevangenen, onder wie de latere minister-president Schermerhorn. Na de oorlog vestigde Van Veen zich in zijn geboortestad. Hij ontwikkelde zich tot een veel gevraagd en gevierd (portret)schilder, die in een adem genoemd kan worden met tijdgenoten als Carel Willink en Pyke Koch. Hij schilderde vele vooraanstaande personen in de samenleving, zoals koningin Juliana, prins Bernhard, ministers, burgemeesters, bedrijfsdirecteuren en dergelijke. Naast portretten vervaardigde hij ook landschappen en stillevens. Hij leefde wat teruggetrokken en exposeerde vrijwel nooit. Vandaar dat Karel van Veen niet de naamsbekendheid opbouwde, die hij op grond van de kwaliteit van zijn werk zeker verdient.

AUTEUR

Peter Sijnke, 2012.

BRONNEN

-Peter Bulthuis, Karel van Veen, 1898-1988. Een bekende onbekende meester, in: ''Rotterdams jaarboekje'' 1989.

<nowiki>-Veen, Karel van [Personendossiers], Zeeuwse Bibliotheek.</nowiki>

[http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1670917 http://zoeken.zeeuwsebibliotheken.nl/?itemid=|library/vubissmart-zeeland|1670917]

-Wikipedia: Karel van Veen.

[http://nl.wikipedia.org/wiki/Karel_van_Veen http://nl.wikipedia.org/wiki/Karel_van_Veen]

[[category:persoon]]

[[category:kunst]]

Oosteren Banpolder

2014-03-20T14:26:17Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Oosteren Banpolder
}}

Polder in de gemeente [[Westerschouwen]], aan de noordzijde grenzend aan het Brouwershavensche Gat; opgenomen in het [[Waterschap]] Schouwen-Duiveland (opgericht 1959); oppervlakte ca. 654 ha. In de polder bevindt zich een vijzelgemaal (electromotor, capaciteit 3 m3 per minuut bij opvoerhoogte 1,50 m; bemalingsgebied 175 ha) dat afwatert op het gebied van het gemaal Prommelsluis in de [[Schouwenpolder]]. De [[Westeren]] en Oosteren Banpolder vormen het belangrijkste natuur- en recreatie gebied van Schouwen-Duiveland. De grens tussen de polders wordt gevormd door de voormalige gemeentegrens tussen [[Renesse]] en [[Haamstede]]. Een groot deel van de plaats Renesse ligt in de Oosteren Banpolder. De in de polder gelegen Vroongronden' vormen een natuurreservaat. O.L.V.-op-zee was vroeger een buurt met kapel, westzuidwest van Renesse, welke door verstuivingen verloren is gegaan. In de omgeving zijn vele muntvondsten gedaan, die de periode 9e-17e eeuw bestrijken. De waterkerende duinregel van de Oosteren Ban is bekend als de Rijkszeewering Oude Hoeve (sinds 1872). Achter de duinstrook in de zuidwest hoek van de polder heeft vroeger een boerderij gestaan, waarschijnlijk een van de laatste van de 13 hoeven die sinds 1667 door terugwijking van de duinen verloren zijn gegaan. Ter plaatse van de hoeve kwam later een woning met de naam 'Oude Hoeve' voor de werkbaas die toezicht hield op de waterkering; dit huis werd tenslotte een zomerverblijf. Het 'verscheit' tussen de Oosteren en Westeren Ban was vroeger ter plaatse van de Oude Hoeve gelegen. [[Westeren]] Banpolder.

= AUTEUR =
= J. Kuipers =
= LITERATUUR =
Wilderom, Tussen afsluitdammen II. A.J.F. Fokker, Schouwen vóór 1600. Van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek.

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Gierzwaluw

2014-03-20T14:26:16Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Gierzwaluw (apus ápus; Sch.: Stéénpikker)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 '''

Te onderscheiden van de echte [[zwaluwen]] door de korte staart en de lange gebogen vleugels. Geheel donker kleed met lichte keel. Heeft een krachtige snelle vlucht. Gierend schreeuwende groepen zijn in de zomer in dorpen en steden te zien. Jaagt op insecten boven zoet water, open terreinen en bebouwing. De gierzwaluw is in Zeeland een veel voorkomende zomervogel van eind april tot in september. Het is een algemene broedvogel onder daken in oude kernen van steden en dorpen. Ongetwijfeld hebben de verwoestingen in 1944 en 1953 een afname van de broedgelegenheid veroorzaakt.

AUTEUR

K.F. Vaas, heschr. P.L. Meininger

Veenpluis

2014-03-20T14:26:16Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Veenpluis (erióphorum Angustifólium)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Grasachtige plant. Groeit uitsluitend op voedselarme zure vochtige zand- of veengrond, bijv. in vochtige heidevelden of duinvalleien. Vroeger in Nederland veel algemener dan thans. Is gevonden in de duinen van Schouwen en Walcheren, maar is daar thans vrijwel verdwenen. In recente tijd gevonden op enkele drooggevallen platen in Veerse Meer en Grevelingen.

= AUTEUR =
= A.M.M. van Haperen =

[[category:flora]]

Erik West

2014-03-20T14:26:15Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = West, Erik
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

= Pseudoniem van Adriaan Joannes [[Witkam]]. =
= AUTEUR =
= P.J. Meertens =

[[category:persoon]]

Wintergroen (pýrola)

2014-03-20T14:26:15Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Wintergroen (pýrola)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Plantengeslacht. In Zeeland komt het rondbladig wintergroen (P. rotundifólia) voor. Het is een zeldzame plant van vochtige valleien in het duingebied. Deze soort is de laatste tientallen jaren sterk achteruit gegaan. Zij komt nog op enkele plaatsen voor in de duinen van Schouwen en Walcheren.

= AUTEUR =
= A.M.M. van Haperen =

Ambacht Van Aardenburg

2014-03-20T14:26:14Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Ambacht Van Aardenburg
}}

<nowiki>*Vrije van Brugge</nowiki>

[[category:bestuur]]

Noordgouwepolder

2014-03-20T14:26:14Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Noordgouwepolder
}}

Polder in de gemeente [[Brouwershaven]]; opgenomen in het [[Waterschap]] Schouwen-Duiveland (op gericht 1959); oppervlakte ca. 566 ha; hoogteligging gemiddeld 0,2 m + N.A.P. De suatie geschiedt via het gemaal 't Sas (Voormalig [[Dijkwater]]); de zuidoosthoek van de polder heeft een onderbemaling (vijzelgemaal met electromotor; capaciteit 25 m3 per minuut bij opvoerhoogte 0,40 m; bemalingsgebied 247 ha). In de polder liggen Noordgouwe en Schuddebeurs. Deze belangrijkste inpoldering in de [[Gouwe]] vond plaats in 1374 en kwam als afdamming tot stand op een gors tussen Schouwen en Dreischor, dat door hertog Albert was verkocht aan de rentmeester in Zeeland van de graaf van Bloois. De polder behoorde tot de heerlijkheid Noordgouwe. Noordgouwe overstroomde in 1808 en gedeeltelijk bij de februariramp van 1953 (watervrij 22 maart 1953). Tot 1959 vormde de Noordgouwepolder één waterschap met het [[St]].-Joostpoldertje.

= AUTEUR =
= J. Kuipers =
= LITERATUUR =
= Wilderom, Tussen afsluitdammen III. =

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Rodanensis, Pagus

2014-03-20T14:26:13Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Rodanensis, Pagus
}}

Gouw (Bestuursressort) ten oosten van het [[Zwin]]; vermeld in 707 (copie uit 941). De stad [[Aardenburg]] dankt haar naam aan deze pagus, waarvan de naam weer zou zijn afgeleid van een rivier Rodana of Rodanos. 'Pagus' werd later ook gebruikt voor een district dat men weldra kasselrij zou noemen, en voor een streek. Zie ook [[burggraaf]].

= AUTEUR =
= J. Kuipers =
= LITERATUUR =
= Gottschalk, Historische geografie I. =

[[category:bestuur]]

Jan Campert

2014-03-20T14:26:12Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Campert, Jan Remco Theodoor
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Spijkenisse 15 aug. 1902 - Neuengamme (Duitsland) 12 jan. 1943). Letterkundige, bekend geworden door zijn gedicht `De achttien dooden', dat als rijmprent in WO II grote opgang heeft gemaakt. De roman `Wier'(1935) beschrijft het leven van boeren, jutters en stropers te Westkapelle, waar zijn vader arts was en hij een groot deel van zijn jeugd doorbracht. Zijn Westkappelse jaren heeft hij beschreven in 'Herinneringen aan Zeeland' (Ons Zeeland, 3, 1928; 4,1929). Een van zijn beste gedichten is 'Lof van Walcheren', opgenomen in zijn Verzamelde Gedichten 1922-1943 (1947).

AUTEUR

P.J. Meertens

LITERATUUR

Hoekstra, Over Jan Campert.

AFBEELDING

Jan Campert heeft zich nooit kunnen neerleggen bij de Duitse overweldiging van Nederland. Zijn beroemde gedicht oxer `De achttien dooden' getuigde reeds daarvan. Hij schreef het onder de indruk van de eerste massa-processen, die eindigden in massafusillades. Van hand tot hand doorgegeven werd het XIVe sonnet uit zijn bundel 'Sonnetten voor Cynara'. Om veiligheidsredenen werd het vers uit het boekje weggelaten, maar voor enkele vrienden schreef hij het erin (afb. 2). Campert probeerde ook vervolgde joodse landgenoten in veiligheid te brengen. Bij een van deze expedities werd hij gegrepen en via Breda en Haren naar Neuengamme versleept, waar hij overleed. Een uit de gevangenis van Breda gesmokkeld briefje (afb. 3: voorkant; afb. I: achterkant) getuigt van deze lijdensweg.

[[category:persoon]]

Maanvaren

2014-03-20T14:26:12Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Maanvaren (botijchium Lunária).
}}

Varensoort behorend tot de addertongfamilie, die gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van vruchtbare en onvruchtbare bladeren. Bij de maanvaren zijn de onvruchtbare bladeren pluimvormig vertakt. De maanvaren is een in Nederland zeldzame plant die vooral voorkomt in vochtige schrale graslanden en duinvalleien. Groeide tot voor kort o.a. in de duinen van Schouwen en in het natuurgebied De Plate nabij Oostburg Is hier thans waarschijnlijk uitgestorven.

= AUTEUR =
= A.M.M. van Haperen =
= LITERATUUR =
H. Stieperaere, Het voorkomen van Botrychnim lunana op de Plaat hij Bakkersdam te Oostburg, 41-44.

[[category:flora]]

Fruitteelt

2014-03-20T14:26:11Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Fruitteelt
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 '''

Teelt van eetbare vruchten voortgebracht door houtige gewassen (ergo exclusief aardbeien). In de volle grond wordt groot fruit (appel, peer, pruim, kers en klein fruit (bessen, bramen, frambozen) geteeld; onder glas: druif, perzik en pruim. Een andere onderscheiding is hard fruit (appel, peer), tegenover zacht fruit (pruim, kers, perzik, druif, framboos, braam, bes). De Zeeuwse fruitteelt dateert van eeuwen her. Smallegange schrijft: 'Boomgaarden en Hoven, Staen hier gantsch lustich en dragen niet alleen schoondere, maar ook grootere en menichvullere vruchten, als elders in Nederland.' Nergens echter valt iets te lezen over fruitteelt als hoofdbedrijf uit die tijd. Naast landbouw en veeteelt placht men een stukje boerenboomgaard, `d'n-'of', te hebben (vaak tevens naam voor moestuin). Het klimaat in Zeeland is in zoverre gunstig, dat er minder nachtvorstgevaar bestaat dan in de rest van ons land; een ongunstige factor echter is de wind. In de 20e eeuw is men, vooral toen men laag- en halfstammen ging toepassen (met bessen als onderbeplanting), deze nadelige invloed tegengegaan door het aanleggen van windschermen (bestaande uit Italiaanse populier en els). Na 1900 is de fruit teelt zich in geheel Zeeland gaan uitbreiden. Voordien was alleen op Zuid-Beveland deze teelt van betekenis. De meest uitgestrekte boomgaarden lagen bij Kapelle met daarbij aansluitend het boomgaardgebied van Kloetinge en iets noordelijker, de streek van Wemeldinge. Verder werden de dorpen 's-Heerenhoek, 's Heer Arendskerke, Nisse, Ovezande, Rilland, Waarde en Biezelinge genoemd. De oudste boomgaarden vond men bij Wemeldinge. Grote zware kersenbomen van 100 jaar en ouder waren daar geen uitzondering en 50-jarige vruchtbomen in de streek rond Goes evenmin. De belangstelling voor de fruitteelt nam in de 19e eeuw toe, niet alleen door de groei van de bevolking en door verbeterde exportmogelijkheden (o.a. aanleg Zeeuwse spoorweg), maar ook door de intensivering van de teelt, zowel in het groot als in het kleinbedrijf, gestimuleerd door de crisis van 1880. Toch waren in Zeeland in 1910 nog slechts 1461 ha door de ooftteelt bezet voor de handel. De opgave van tuinen en boomgaarden voor eigen gebruik bedroeg 1864 ha. De gewoonte bestond de vruchten aan de boom te verpachten. Oude boomgaarden lagen in gras en werden tijdelijk onderbeweid. In de nieuwe, die men ook later 'zwart' hield, werden de eerste 8 jaren landbouwgewassen onderverbouwd. Na 1900 kwam de bessenteelt naar voren als onderteelt. De wijd geplante hoogstamboomgaarden kregen het aanzien van bessentuinen. In 1904 was in Zeeland al 15 70 onderbeplant. Na 1918 is de Zeeuwse fruitteelt sterk verbeterd door toepassing van modernere methoden en toenemende vakkennis (er waren in 1927 in Zeeland 21 algemene tuinbouwcursussen, 6 cursussen voor volwassenen en 7 cursussen voor het sorteren en verpakken van fruit), benevens groeiende betekenis van het veilingwezen (de drie grootste veilingen waren Goes, Kapelle en Middelburg). Omstreeks 1910 deed de struikvorm zijn intrede, eerst als tussen beplanting in de hoofdbeplanting van hoog- en halfstammen op 10 tot 12 m. Na 1920 begonnen de hoog en halfstammen te verdwijnen en de Zeeuwse struikaanplant (5 x 5 m) won veld. De crisis van 1930 veroorzaakte echter jarenlang een fikse terugslag, vooral voor het

Klein fruit. In 1934 brachten de bessen soms het plukloon niet op en veel onderbeplanting werd opgeruimd. Overigens werd met behulp van regeringsmaatregelen, zoals verplicht veilen, steun verleend (zie vier radiovoordrachten van minister Mr. Steenberghe, april 1939). In 1934 werd voor zwarte bessen 2 x een steunuitkering van 1 ct per kg verstrekt, voor kruisbessen 1 x 1 ct en 1 x 0,9 ct enz. Het hardfruit werd minder getroffen en de ooftteelt voor de handel was in 1938 gestegen tot 2817 ha. Met de klap in het klein fruit was men gaan specialiseren op de teelt van hard fruit en zo ontstond het wijker- en blijversysteem, dat het eerst in Zeeland met zoveel succes werd toegepast. Mede omdat ondertussen het onderstammenvraagstuk was uitgetest en de plantafstanden gekozen werden naar kracht van ent en onderstam. Een veel gebruikte plantafstand werd 6 x 7 m. Na de tweede wereldoorlog zijn uitbreiding en modernisering doorgegaan niet een hoogtepunt in 1968 van ruim 6000 ha (13Q 1 van het Nederlandse areaal) fruit en steenvruchten (appel, peer, pruim en kers), geteeld in 1898 bedrijven en dus een gemiddelde oppervlakte van ruim 3 ha. Nadien is er onder invloed van een crisis in de fruitteelt en mede onder invloed van concurrentie, zowel binnen de E.E.G. als mondiaal, gesaneerd o.a. via rooiregelingen. Zodoende bedroeg het areaal in 1974 nog 4780 ha (15% van het Nederlandse areaal) met 1044 bedrijven. In 6 jaar tijds was de gemiddelde bedrijfsoppervlakte 50% gestegen tot ruim 4,5 ha, een oppervlakte welke normaal door één werkkracht verzorgd kan worden. Dit areaal bestond voor de pitvruchten voor bijna 2/3 uit appels en 1/3 uit peren. In 1977 werden na magere jaren voor het eerst weer bevredigende bedrijfsuitkomsten verkregen.

Appel: In de middeleeuwen hadden verscheidene Zeeuwse steden reeds een appelmarkt. In Zierikzee bestond sinds 1602 een Groenselgilde, waarbij de fruitaanvoerders verplicht waren o.a. alle appelen op de afslag in vanwege het gilde geijkte appelmanden te verkopen (1790), terwijl voor niet-leden andere regels golden en dezen 'penning en' aan het gilde moesten betalen. Vaak kwam men in vorige eeuwen de naam 'renetten' tegen. Het appelassortiment in de boerenboomgaardjes was ongelooflijk gevarieerd en bestond in één bekend geval uit: Goudrenet, Zure Bellefleur, Bismarck, Sterappel, Ananasrenet, Lemoenappel, Mankscodlin, Princesse Noble, IJzerzoet, Grauwzoete, Huismans Zoete, Bloemzoete, Zoete Ermgaard, onbekend vroeg zoet, Yellow Transparent (in het Zeeuws: Tarwe appel, Madeleinen), Groninger Kroon en Signe Tillisch. Was er een grote oogst, dan werden de appels soms tijdelijk in de boomgaard aan de hoop gestort op stro en licht met stro gedekt, vergelijkbaar met een aardappelhoop. Een zeer belangrijke rol bij de vernieuwing van de appelteelt hebben de East Mailing (Brits proefstation) onderstammen gespeeld. Daar had men 17 Europese onderstammen verzameld en geselecteerd en deze ook beschikbaar gesteld aan het Proefstation voor de Fruitteelt in [[Wilhelminadorp]]. Daarmee werd vlijtig geëxperimenteerd. Zo ontstond de wijker als boom op een zwakke onderstam en de blijver was die op een sterke onderstam, die echter lange tijd nodig had om op productie te komen. Uit Duitsland

leerde men bovendien de spilvorm kennen een uit de minder bewerkelijke één centrale, verticale, zware stamtak gevormde boom met lichtere zijtakken waaraan betere, gekleurde vruchten. Ondertussen waren de meeste oude rassen vrijwel verdwenen, ook rassen die daarna nog een rol gespeeld hadden als Early Victoria, Transparente de Croncels, Bramley's Seedling en Zigeunerin. Zij werden vervangen door een klein deel zomerrassen als James Grieve en Benoni en grotendeels herfst- en winterrassen (bewaarrassen) zoals Cox's Orange Pippin, Golden Delicious en Winston. De Goudreinet heeft zich, in tegenstelling tot de tijdelijk veelbelovende Jonathan, als het enige oude ras weten te handhaven. Mede door bewaring in koelhuizen van deze z.g. bewaarrassen loopt de consumptieperiode van augustus tot juni/juli. De oogst is grotendeels bestemd voor verse consumptie; een klein deel waarbij kleine of afwijkende maten worden door de industrie verwerkt tot conserven (appelmoes, sap enz.). Veel fruittelers hebben met allerlei plantsystemen geëxperimenteerd; systemen van 'wijkers en blijvers'. Men wilde sneller resultaat van een boom en men trachtte ook door het planten van meer bomen per ha tot een kortere aanlooptijd te komen ten einde de hoge stichtingskosten te drukken. Hagensystemen werden bedacht. De laatste tijd wordt het aantal bomen opgevoerd van 1700 2000 tot 3000 3700 per ha. Veelbelovende rassen, waarmee thans de eerste praktijkproeven beginnen te lopen, zijn Jonagold, van Amerikaanse afkomst (Jonathan x Golden Delicious) en Karmijn de Sonnaville (Cox x Jonathan).

Peer: Het perenassortiment is breder maar, evenals bij de appel, de laatste jaren toch sterk vernauwd. Ook hier zijn de meeste oude bekenden als Juttepeer, Oomskinderen, Beurré de Mérode, Pondspeer en Maagdepeer verdwenen, evenals kleurrijke namenals Seigneur d'Esperen, Soldat Laboureur, Duchesse d'Angoulëme en rassen die het nog wat langer volhielden als Clapp's Favourite, Nouveau Poiteau, Comtesse de Paris, Légipont, Bon Chrétien Williams (die opgediend werd tijdens de maaltijd in 1672 door Willem III, aan de Staten van Holland aangeboden). Evenmin zal men nog winterpeertjes, als Kleipeer of Louwtjes aantreffen. Wel komt de Gieser Wildeman nog voor, al is deze echter voorbij gestreefd door een andere stoofpeer, de Saint Rémy. Het assortiment bestaat thans uit de rassen Conference, Doyenné du Comice, Beurré Hardy, Bonne Louise d'Avranches, Beurré Alexandre Lucas en Triomphe de Vienne (als handperen).

Het ras Conference is intussen een dominerende rol gaan spelen (binnenkort 40% der perenproductie, op afstand gevolgd door Doyenné du Comice en Beurré Hardy). Lucas en Bonne Louise zijn aan het afzakken. De vroege Précoce de Trévoux heeft het moeilijker. Nieuwe veelbelovende rassen zijn nog niet komen opdagen. De rassen Conference, Doyenné, Lucas en St.-Rémy kunnen lange tijd in koelhuizen bewaard worden. De consumptieperiode kan mede daardoor lopen van augustus tot mei/juni. Ook hier gaat het overgrote deel weg voor verse consumptie; de conservenindustrie verwerkt slechts een klein meestal kwalitatief prima deel.

Pruim: De teelt van pruimen is in Zeeland vergeleken met die van appels en peren altijd van ondergeschikt belang geweest. Wel werden voor 1900 al pruimen uit Wemeldinge naar Engeland verzonden. Tot de pruimen behoren ook kwetsen en kroosjes, die vruchten van geringe kwaliteit opleveren (Tollenaars, Oranjepruimen). Vroeger werden deze pruimen wel als windscherm langs slootkanten geplaatst voor achterliggende appel en perenbomen. Rassen als Washington, Witte Wijnpruim en Reine Claude’s zijn thans meest verdwenen; de teelt die met het afnemen van de kersen na 1900 een tijdlang opkwam en enkele procenten van het Zeeuwse fruitteeltareaal wist in te nemen is, als in geheel Nederland, teruggaande. De loodglansziekte hield soms opruiming door dat bomen afstierven. Hoofdrassen zijn thans nog Czar en Victoria, terwijl het nieuwe ras Opal kwalitatief veel belooft, doch niet gemakkelijk te telen is.

Kers: Deze is vroeger op Zuid-Beveland belangrijk geweest, doch de teelt van zoete kersen (Klerken, Hollanders, Suikerkersen, Bruine Blanche, Zoete Morel) is vrijwel verdwenen. Het areaal (1974: 27 ha) bestaat thans in hoofdzaak uit de minder riskante teelt van zure morellen, bestemd voor verwerking tot conserven. Morellen waren van oudere datum in Zeeland bekend. [[Baster]] vertelt dat ze wel aan draadjes geregen en gedroogd werden.

Kleinfruit: Op Schouwen, rond Zierikzee, was in de 18e eeuw de aalbessencultuur van groot belang. Dr. Job Baster deelde in 1574 mee, dat sommige tuinders tussen de duizend en tweeduizend ponden aalbessen verkochten, de rode voor een stuiver, de witte voor tien of twaalf duiten het pond. Een bessenstruik leverde 10-16 pond vruchten op en men maakte er hoofdzakelijk de toen alom vermaarde bessenwijn van, zodat er geen boer op Schouwen was die deze wijn niet in zijn kelder had, hetgeen de Staten van Zeeland bewoog om die wijn met een stuiver per stoop te belasten.

Op Zuid-Beveland kwam de zwarte-bessenteelt na 1900 snel op als onderteelt in jonge hoogstamboomgaarden. Na 10 à 15 jaar werden ze dan vervangen door kruisbessen die meer schaduw konden verdragen. Achtereenvolgens werden Lee's Prolific, Goliath en Hoogendijk's Seedling geteeld. Tegelijkertijd presenteerde zich de rode bessenteelt met twee Noordhollandse rassen en Duitse Zure. Goes had in het midden der vorige eeuw veel aalbessenteelt. De bessen werden geplukt in bussels, ronde tenen manden (bushels). Na 1920 ging men ook over op frambozen en na de tweede wereldoorlog kwamen daar nog de bramen bij. Ondertussen was echter door de intensivering van het boomgaardplantsysteem de bessenteelt in het gedrang gekomen, terwijl de prijzen in de crisisjaren enorm daalden.

19291930

rode bessen:f 12,64f 6,24

zwarte bessen:f 23,07f 10,47

frambozen:f 36,58f 19,56

19331934

rode bessen:f 5,05f 4,62

zwarte bessen:f 25,36f 9,31

frambozen:f 17,40f 10,67

De oppervlakte kleinfruit (bessen, frambozen en bramen) bedroeg in 1950 nog 915 ha en is, na grote schommelingen in het areaal, gedaald tot 188 ha in 1974 (21% van het landelijk areaal). De sterke teruggang houdt verband met eerdere structurele veranderingen in de fruitteelt. Het kleinfruit paste teelttechnisch en bedrijfseconomisch niet meer als tussenteelt in de moderne fruitaanplant. Deze tussenteelt van bessen liep van 700 ha in 1952 terug tot nihil in 1964. Een met de kosten niet oplopend prijspeil, gepaard aan een grote arbeidsintensiviteit, leidde tot een geringe rentabiliteit. De teelt werd nog in hoofdzaak uitgeoefend op kleine tuinbouwbedrijven, vaak in combinatie met die van andere producten onder glas. Zij omvatte in 1974: framboos: 55 ha, braam: 49 ha, rode bes: 46 ha en zwarte bes: 28 ha. De oogst wordt meest door de conservenindustrie verwerkt tot vruchtensap, vruchten op sap, jam, diepvriesproducten en halffabrikaten; een kleine rest gaat in verse consumptie.

Kruisbessen: Reeds in 1892 waren in Wemeldinge kruisbessen (Zeeuws: o.a. stekelbeiers) in cultuur, de z.g. Engelse Witte, met het doel onrijp geplukte vruchten naar Engeland te kunnen verzenden. De teelt maakte veel opgang en vanaf 1900 waren op grote schaal op Zuid-Beveland kruisbessen als 'ondergeschoven' teelt in boomgaarden te vinden. In de eerste wereldoorlog (1916) bracht de teelt hoge beschotten op, tot f 4000,— per ha. Als halfschaduwplant bleef het een gezochte teelt. De klap kwam in de crisis: van 1929 naar 1934 daalde de prijs van! 12,17 naar! 2,42 per 100 kilo.

Fruit onder glas: De teelt van fruit onder glas (druif, perzik en pruim) heeft in Zeeland nooit een belangrijke plaats weten te veroveren. Van ruim 4 ha (3 ha druiven; 1 ha overige producten) liep de teelt terug tot 1,77 ha in 1974 (verkoop op de regionale markt). Van oudsher vindt men in enkele tuinen de perzik als leiboom.

AUTEUR

M.A. Geuze

LITERATUUR

Boerendonk, Historische studie. Bouman, Geschiedenis van den Zeeuwschen landbouw. Joh. Bos e.a., Vijftig jaar Nederlandse fruit teelt. S. Walraven, Geen blos zonder zon, 19, mei 1977, 31-38. Smallegange: 'schoondere, maar ook grootere...'..en menichvullere vruchten, als elders in Nederland'.

AFBEELDING

De 1e prijswinnaar van een kinderfruitcorso te Goes, 1963. De hal van de fruitteeltveiling te Goes.

[[category:landbouw]]

Klein-al-te-kleinpolder

2014-03-20T14:26:11Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Klein-al-te-kleinpolder
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Voormalig poldertje op Tholen, gelegen tegen de zuidelijke dijk van Stavenisse en vermoedelijk bedijkt door A. Uijl, secretaris van Stavenisse. In 1682 werd het door zijn weduwe verkocht. Bij de bedijking van de [[Nieuw]] Annex-Stavenissepolder in 1731 werd de zeedijk geslecht en werden de betreffende gronden in de nieuwe polder opgenomen.

AUTEUR

J. Kuipers

LITERATUUR

Wilderom, Tussen afsluitdammen II, 131

[[category:Topografie]]

[[category:Polder]]

Windhalm

2014-03-20T14:26:10Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Windhalm (apéra Spica-vénti)
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

'''('''Z.Vl.: pluimgras). Akkeronkruid, behorend tot de grassenfamilie, vooral voorkomend op lichte grond. In Zeeland vrij algemeen, met name in Zeeuws-Vlaanderen.

= AUTEUR =
= A.M.M. van Haperen =

[[category:flora]]

Reukgras

2014-03-20T14:26:10Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Reukgras (anthoxánthum Odorátum)
}}

= Ruikt en smaakt naar cumarine. Kenmerkend voor graslanden van enigszins schrale voedselarme grond. Door intensivering van het landbouwkundig gebruik van de graslanden in Zeeland grotendeels verdwenen. Gaf vroeger de hooilanden een karakteristieke `toffeegeur'. Komt op lichte grond nog regelmatig voor op dijken en in wegbermen; voorts in de duinen. =
= AUTEUR =
= K.F. Vaas =

Joannes Godefridi

2014-03-20T14:26:09Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Godefridi, Joannes
}}

(Wemeldinge einde 15e eeuw - Leuven ? - 12 okt. 1525). Hoogleraar.

Kreeg vermoedelijk zijn eerste opleiding te Kattendijke, op de uithof van het klooster ter Doest; werd in 1484 hoogleraar in de rechten te Leuven als opvolger van Willem Arentsz van Delft; was deken van St.-Goedele te Brussel en archiefbewaarder van de Leuvense universiteit.

AUTEUR

C.P.M. Holtkamp, gecontroleerd redactcie 2013

LITERATUUR

N.N.B.W. VII.

Nagtglas, Levensberichten.

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984 '''

(Wemeldinge, einde 15e eeuw Leuven ? - 12 okt. 1525). Kreeg vermoedelijk zijn eerste opleiding te Kattendijke, op de uithof van het klooster ter Doest; werd in 1484 hoogleraar in de rechten te Leuven als opvolger van Willem Arentsz van Delft; was deken van St.-Goedele te Brussel en archiefbewaarder van de Leuvense universiteit.

[[category:persoon]]

Franciscus Querien den Hollander

2014-03-20T14:26:09Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Hollander, Franciscus Querien Den
}}

(Goes 31 mei 1893 – Maarn 18 augustus 1982). Directeur en president van de NS.

Volgde de H.B.S.-B opleiding in Goes.Zijn vader wilde hem als opvolger in de manufacturenzaak, maar Den Hollander koos voor een ingenieursstudie, zodat de winkel (na de dood van broer Anton, die wèl wilde opvolgen) verkocht werd. Na zijn studie voor werktuigkundig ingenieur aan de Technische Hogeschool in Delft (diploma in 1916) kwam hij bij de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij in opleiding voor de Dienst van Staatsspoorwegen in Nederlands-Indië. Na een korte 'stage' op de smederij en als machinist/stoker (1916-1917), vertrok hij in 1917 naar Indië, waar hij zijn loopbaan begon als aspirant-adjunct-afdelingschef (1918) en eindigde als hoofdingenieur in de functie van chef exploitatie (1937), bij de Dienst van Staatsspoorwegen. Terug in Nederland werd hij directeur van de Artillerie-inrichtingen (1938-1945), bleef in de oorlog in functie en werd na de bevrijding onder andere Directeur-Generaal van het Verkeer (oktober 1945). Hij stond op het punt naar Indië terug te keren, toen ir. Hupkes hem vroeg voor de Nederlandse Spoorwegen, waar hij eerst als directeur (1946-1947), later als president (1947-1958) werkzaam was. Den Hollander heeft zich in deze functies bezig gehouden met de na-oorlogse opbouw van de N.S. als bedrijf, versterking van de internationale contacten (de TEE-trein was een idee van hem) en het zg. 'Oranjeboek project': de modernisering, beveiliging en electrificatie van het spoorwegennet. Zo werd ter gelegenheid van de electrificatie van de Zeeuwse lijn (in 1959) de laan naar het Stationsplein in Goes naar hem vernoemd. Ook werd hem toen door de commissaris van de koningin in Zeeland A.F.C. de Casembroot een schilderij van W. [[Vaarzon]]-Morel aangeboden, uit dank voor het feit dat de N.S. in 1953 een trein door het ondergelopen gebied hij Kruiningen had laten rijden. Den Hollander was beroemd en berucht om zijn onverwachte controle-bezoeken aan spoorwegpersoneel (machinisten, overwegwachters, stationschefs en kantoormensen) en zijn doortastende karakter. Over het rail vervoer had hij een eigen filosofie ontwikkeld: de ideale toestand zou zijn een grote frequentie en een hoge gemiddelde snelheid, met relatief kleine eenheden, goed comfort en zoveel mogelijk relevante stopplaatsen. Na zijn pensionering bij de N.S. in 1958, was hij onder meer algemeen voorzitter van het Verbond van Nederlandse Werkgevers (nu: V.N.O.), president-commissaris van de K .L.M. en president-curator van de Technische Hogeschool in Delft, aan welke instelling hij in 1955 ook tot doctor h.c. in de Technische Wetenschappen was benoemd. Verder was hij (ere)lid van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs en het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, curator van het Nederlands Economisch Instituut en oud vice-voorzitter van de Sociaal-Economische Raad.

AUTEUR

F. van Noordwijk, gecontroleerd redactie 2013

LITERATUUR

Wikipedia.org, Frans den Hollander

AFBEELDING

Ir. F.Q. den Hollander onthult het naambord van de laan bij het Stationsplein te Goes, naar hem genoemd ter gelegenheid van de electrificatie van de Zeeuwse spoorlijn in 1959.

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(Goes 31 mei 1893 – 18 augustus 1982). Volgde de H.B.S.-B opleiding in Goes. Zijn vader wilde hem als opvolger in de manufacturenzaak, maar Den Hollander koos voor een ingenieursstudie, zodat de winkel (na de dood van broer Anton, die wèl wilde opvolgen) verkocht werd. Na zijn studie voor werktuigkundig ingenieur aan de Technische Hogeschool in Delft (diploma in 1916) kwam hij bij de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij in opleiding voor de Dienst van Staatsspoorwegen in Nederlands-Indië. Na een korte 'stage' op de smederij en als machinist/stoker (1916-1917), vertrok hij in 1917 naar Indië, waar hij zijn loopbaan begon als aspirant-adjunct-afdelingschef (1918) en eindigde als hoofdingenieur in de functie van chef exploitatie (1937), bij de Dienst van Staatsspoorwegen. Terug in Nederland werd hij directeur van de Artillerie-inrichtingen (1938-1945), bleef in de oorlog in functie en werd na de bevrijding o.a. Directeur-Generaal van het Verkeer (oktober 1945). Hij stond op het punt naar Indië terug te keren, toen ir. Hupkes hem vroeg voor de Nederlandse Spoorwegen, waar hij eerst als directeur (1946-1947), later als president (1947-1958) werkzaam was. Den Hollander heeft zich in deze functies bezig gehouden met de na-oorlogse opbouw van de N.S. als bedrijf, versterking van de internationale contacten (de TEE-trein was een idee van hem) en het zgn. 'Oranjeboek project': de modernisering, beveiliging en elektrificatie van het spoorwegennet. Zo werd ter gelegenheid van de electrificatie van de Zeeuwse lijn (in 1959) de laan naar het Stationsplein in Goes naar hem vernoemd. Ook werd hem toen door A.F.C. de Casembroot een schilderij van W. [[Vaarzon]]-Morel aangeboden, uit dank voor het feit dat de N.S. in 1953 een trein door het ondergelopen gebied hij Kruiningen had laten rijden. Den Hollander was beroemd en berucht om zijn onverwachte controle-bezoeken aan spoorwegpersoneel (machinisten, overwegwachters, stationschefs en kantoormensen) en zijn doortastende karakter. Over het rail vervoer had hij een eigen filosofie ontwikkeld: de ideale toestand zou zijn een grote frequentie en een hoge gemiddelde snelheid, met relatief kleine eenheden, goed comfort en zoveel mogelijk relevante stopplaatsen. Na zijn pensionering bij de N.S. in 1958, was hij o.m. algemeen voorzitter van het Verbond van Nederlandse Werkgevers (nu: V.N.O.), president-commissaris van de K .L.M. en president-curator van de Technische Hogeschool in Delft, aan welke instelling hij in 1955 ook tot doctor h.c. in de Technische Wetenschappen was benoemd. Verder was hij (ere)lid van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs en het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, curator van het Nederlands Economisch Instituut en oud vice-voorzitter van de Sociaal-Economische Raad.

[[category:persoon]]

Pieter Werrecoren

2014-03-20T14:26:08Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Werrecoren, Pieter
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

(eind 15<sup>de</sup> eeuw). Drukker. Woonde omstreeks 1478 te St.-Maartensdijk. Was gehuwd met Eleonara van Borssele, zuster van Frank van Borssele, wiens erfgename zij was. Was de enige incunabeldrukker in Zeeland. Gaf in november 1478 'Der sielen troest' uit, een populair katechetisch werk. Over hem is alleen bekend wat hij zelf meedeelt in het colofon van het enige boek dat met zekerheid van zijn pers bekend is, nl. dat het zijn eerste werk is dat hij nog eens hoopt te verbeteren. Van dit boek is slechts één volledig exemplaar bekend in de bibliotheek van de norbertijnerandij van Averbode. Het is niet onwaarschijnlijk dat het in 1574 bij de uittocht uit de abdij van Middelburg, na de overgave van de stad aan prins Willem; is meegenomen naar een van de andere norbertijner abdijen. Er wordt nog een druk aan Werrecoren toegeschreven. In 1980 werd te New York bij Park-Bennett een fragment van “Der sielen troest” geveild.

= AUTEUR =
= P.J. Aarssen, P.C.M. Holtkamp =
= LITERATUUR =
Van Even, Notice sur Werrecoren. W. en L. Hellinga, Fifteeth century printing types. Catalogus: De vijfhonderdste verjaring van de boekdrukkunst. Kruitwagen. Een correctium. Nagtglas, Levensberichten.

= AFBEELDING =
Colofon van het in 1478 door Pieter Werrecoren gedrukte werk “Der sielen troest”, waarin deze de wens uitspreekt, het nog eens beter over te doen.

[[category:Persoon]]

[[category:Cultuur]]

[[category:Kunst]]

Kruisweg

2014-03-20T14:26:07Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Kruisweg
}}

'''Tekst uit de Encyclopedie van Zeeland 1982-1984'''

Buurtschap binnen de gemeente Hontenisse (O.Z. Vl.).

AUTEUR

J.A. Trimpe Burger

[[category:Topografie]]

[[category:Plaats]]

Joachim Hubrechts van Bieselingen

2014-03-20T14:26:07Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Bieselingen, Joachim Huhrecht Van
}}

Medicus. Publiceerde in 1567 een hoekje, waarvan de eerste oplage te Antwerpen en een latere te Leiden werd gedrukt. De titel van de Leidse uit g ave luidt: 'Het licht der Medicyne en Cyrur g ien, int welcke ghij vin de sult goeden raet ende remedie tot alle gebreken des menschen lichaem, van de hoofde totte voete...’ In de eerste druk noemt de schrijver zich `Medecijn tot Middelborch'. Het boekje is bewaard gebleven in de Provinciale Bibliotheek van Zeeland.

= AUTEUR =
= A.M. Lauret =
= LITERATUUR =
= Fokker en De Man. Zeeuwsche medici, 9. Nagtglas, Levensberichten. =

[[category:persoon]]

Johannes en Lodewijck Grouwels

2014-03-20T14:26:06Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Grouwels, Johannes En Lodewijck
}}

(circa 1579 ‒ 1600) Klavecimbelbouwers in Middelburg.

Grouwels is de familienaam van twee klavecimbelbouwers, Johannes en Lodewijk, die vanaf het einde van de zestiende eeuw gedurende enige tijd in Middelburg hebben gewoond. Beiden kwamen uit Antwerpen alwaar zij leerden om deze instrumenten te vervaardigen volgens de daar gebruikelijke leer van het klavecimbelambacht. Deze klavecimbelbouwers worden nog genoemd onder verschillende namen: de Latijnse namen ''Iohannes'' en ''Luduvicus'' ''Grouvelus'', en de verkeerd gespelde naam ''Grauwels''. Johannes wordt ook wel ''Hans'' en ''Jean'' genoemd en Lodewijck ''Lodewijk''.

Johannes Grouwels kwam uit Antwerpen en was daar sinds 1579 ingeschreven bij het Sint Lucas Gilde als klavecimbelbouwer. Nergens wordt echter vermeld dat Lodewijck een beroep uitoefende in Antwerpen. Het is aannemelijk dat Lodewijck jonger was dan Johannes, mogelijk zijn zoon, en van hem het ambacht leerde. Er is echter geen rechtstreeks bewijs bewaard gebleven voor een verwantenschap tussen Johannes en Lodewijck Grouwels.

Toen Antwerpen na de val in 1585 onder het rooms-katholieke Spaanse gezag kwam, kregen de protestanten tien dagen de tijd om de stad te verlaten als zij dat wensten. Dit leidde tot een omvangrijke uittocht naar het noorden waar Johannes en Lodewijck blijkbaar aan hebben deelgenomen. Zodoende kwamen zij in Middelburg waar zij bleven wonen en hun ambt voortzetten.

De lijst met stadsrekeningen van Middelburg vermeldt dat Johannes Grouwels uit Antwerpen ''poorter'' was geworden in 1593. Dit betekende dat hij aan het stadsbestuur een bepaalde som geld had betaald om de rechten van het burgerschap te verwerven. Bovendien maakt dezelfde lijst een vermelding van Lodewijck Grouwels die een huis had aangekocht.

Het klavecimbel is een toetsinstrument waarvan de snaren geplukt worden door een plectrum dat aan de toets is gekoppeld. De gebroeders Grouwels bouwden zogeheten virginalen. Deze hebben een rechthoekige klankkast waarin de snaren haaks op de toetsen zijn gespannen. De klavecimbelbouw werd in hoge mate beïnvloed door de familie Ruckers die klavecimbels bouwden in Mechelen, Brussel en Antwerpen. Deze klavecimbels worden Vlaamse virginalen genoemd, hoewel geen van de voorgenoemde steden destijds deel uitmaakten van Vlaanderen.

In 1579 was Johannes meester aan het Sint Lukas Gilde in Antwerpen en daar bouwde hij het enige virginaal dat van hem behouden is gebleven. Het wordt bewaard in het ''Musée des Intruments de Musique ''(Muziekinstrumentenmuseum) in Brussel. Het instrument is ongedateerd en heeft een bereik van drie octaven en een sext. Het klavier is in het midden van het langwerpige instrument geplaatst.

Ook van Lodewijck is een instrument bewaard gebleven. Dit maakt deel uit van de verzameling van het ''Metropolitan Museum of Art'' in New York. Het is een spinet, wat inhoudt dat het klavier zich aan de linkerzijde van het instrument bevindt. De snaren worden tijdens het spelen dicht bij hun aanhechtingspunt met het klankbord aangetokkeld. De klep van het instrument is beschilderd met een voorstelling van edellieden die rond een stad wandelen en de binnenkant van het instrument is versierd met opgeschilderde bloemen.

Aangezien het klavier zich aan de linkerkant bevindt, is er ruimte over aan de rechterkant van het instrument. Hier heeft Lodewijck een uitsparing gemaakt waarin een tweede, zeer klein, virginaal opgeborgen kon worden dat het octaafvirginaal wordt genoemd. Het heet zo omdat het één octaaf hoger is gestemd. De achttiende-eeuwse jurist en schrijver Joost Verschuere Reynvaan beschrijft het ontwerp van dit buitengewone virginaal in zijn ''Muzykaal Kunst-woordenboek'' en noemt het Moeder met Kind. Reynvaan is mogelijk de eerste die deze later in zwang geraakte aanduiding gebruikt. Het octaafvirginaal kon er in zijn geheel uitgehaald worden en vervolgens op het moederinstrument gezet worden boven het hoofdklavier, om zo een dubbel virginaal te vormen.

Tijdens opknapwerkzaamheden is zelfs onthuld dat de toetsen van het hoofdklavier verbonden konden worden met die van het octaafvirginaal dat voor deze verbinding een opening had in de bodem van de omkasting. Helaas is het originele octaafvirginaal van Lodewijck verloren gegaan. Ter vervanging heeft Arnold Dolmetsch tegen het einde van de negentiende eeuw het huidige gemaakt.

Behalve de beschilderingen is een Latijnse spreuk ingeschreven: lvdovicvs grovvelvs me fecit 1600, “Lodewijck heeft mij gemaakt in 1600.” Een zinspreuk is op de klep van het moederinstrument geschreven: sciencia non habet inimicvm nisi ignorantem, “Kennis heeft geen vijand behalve de onwetende.” De klep van het kleine instrument draagt het gezegde ars vsv ivvanda, “Door oefening moet kunst geholpen worden.” Dergelijke zinspreuken worden ook gevonden in andere klavecimbels uit de zogenaamde Vlaamse traditie, zoals die van Andreas Ruckers.

AUTEUR:

Jules Kuiper, 2012

BRONNEN

-Curtis, Alan. "Dutch Harpsichord Makers", in: ''Tijdschrift van de Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis'' 19/nr. 1/2 (1960-1961) 44-66.

-Hubbard, Frank. ''Three Centuries of Harpsichord Making.'' (Harvard UP: Cambridge MA, 1967).

-Kesteloo, H. M. ''Stadsrekeningen van Middelburg'' (Domburg, 1894).

-Pollens, Steward. ''Flemish Harpsichords and Virginals in the Metropolitan Museum of Art: An Analysis of Early Alterations and Restorations.''

-Russell, Raymond. ''The Harpsichord and Clavichord: An Introductory Story.'' 2nd ed. (London: Faber and Faber, 1973).

-Verschuere Reynvaan, Joost. ''Muzykaal Kunst-woordenboek.'' (Amsterdam: Wouter Brave, 1795).

VERDER LEZEN

-Bennight, Bradley J. ''The Keyboard Music of Peter Philips.'' (University of North Texas, 2010). Doctorial Dissertation.

-Koster, John. "The Mother and Child Virginal and its Place in the Keyboard Instrument Culture of the Sixteenth and Seventeenth Centuries", in: ''Colloquium: Ruckers klavicimbels en copieën: universele instrumenten voor de interpretatie van de muziek uit Rubens tijd.'' (Antwerpen: J. Lambrechts-Douillez ed, 1977) 85.

TREFWOORDEN

Grouwels; Johannes Grouwels; Lodewijck Grouwels; poorter; Ruckers; virginaal; klavecimbel; virginaal; spinet; Moeder met Kind; Dolmetsch; 1600; Antwerpen; Middelburg; Metropolitan Museum of Art; Musée des instruments de musique;

[[category:persoon]]

[[category:muziek]]

Parochie

2014-03-20T14:26:06Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Parochie
}}

Het woord is afkomstig van het nieuwtestamentisch Grieks paroikia: het gebied rondom een huis, in dit geval het kerkgebouw. Later het geografisch gebied waarvan de inwoners, die door het bisschoppelijk gezag waren aangewezen als te behoren tot een afzonderlijke kerk, zijn toevertrouwd aan de geestelijke zorg van een priester die permanent aan deze kerk is verbonden en ondergeschikt is aan de bisschop. In de aanvangseeuwen van de kerk bestonden er alleen bisschoppelijke kerken, geen parochies. Met de verbreiding van het christendom ontstond er echter behoefte aan betere organisatievormen en dat leidde in onze streken reeds voor de 9e eeuw tot opsplitsing van de ene 'oer-parochie' in bisdommen en tot stichting van afzonderlijke kerken binnen zo'n [[bisdom]]. Deze kerken, doorgaans dochterkerken genoemd, stonden in het begin rechtstreeks onder de bisschop en de geestelijken die deze dochterkerken bedienden waren volstrekt afhankelijk van de bisschop en mochten geen andere functies uit oefenen dan die welke hen door de bisschop uitdrukkelijk waren opgedragen. In de loop van de tijd kregen deze dochterkerken groter zelfstandigheid en zo ontstonden kleinere territoria of kerspelen, die weliswaar onderworpen bleven aan het bisschoppelijk gezag, maar niet meer waren gecentreerd om de centrale bisschopskerk (dom of kathedraal) en bisschopszetel. Hun centrum werd de eigen, door de bisschop gewijde parochiekerk, met doopvont, altaar en vermogen [[kerkfiliatie]]). Het toenemen van het aantal parochies leidde tot verdere decentraliserende organisatie: parochies verenigden zich binnen het bisdom tot dekenaten [[deken]], [[dekenaat]]). De gang kan zaken moeten we ons dus ongeveer als volgt voorstellen: om in de geestelijke zorg van de zich uitbreidende bevolking te voorzien stichtte de moederkerk in de meer afgelegen gebieden van haar territoorkapellen vandaar dat in Zeeland en elders het woord 'kapel' in vele plaatsnamen is ver vat. Om van deze kapel een parochiekerk te maken, moest de bisschop ervan verzekerd zijn, dat de kerk kon rekenen op voldoende inkomsten voor het onderhouden van het gebouw, de eredienst en de kerkelijke ambtsdragers (pastoor, koster). Deze inkomsten konden bestaan uit schenkingen, uit tienden en uit renten, maar ook uit verleende diensten. Inkomsten voor het onderhoud van gebouw en eredienst noemde men de kerkfabriek, inkomsten voor het salaris van pastoor en koster: pastorieën kosterij goederen. Was dit alles geregeld, dan verklaarde de bisschop de parochie zelfstandig, wat betekende dat zij het recht van doop en begrafenis verkreeg. De inkomsten voor verleende diensten (bv. het lezen van zielemissen) werden ondergebracht in aparte stichtingen, die nog al eens in beheer bleven bij de stichter en zijn erfgenamen. Dezen verkregen daardoor het recht de inkomsten uit de aan de stichting verbonden kerkelijke diensten te vergeven. Zo'n stichting noemde men een vicarie of kapellerij (naar de vicaris, die deze diensten verrichtte of de kapel waar dit geschiedde). Enkele van die middeleeuwse stichtingen bestaan nog (Kloetinge, Hoedekenskerke). Stichtingsdata van parochies zijn doorgaans moeilijk te achterhalen. Eenvoudiger ligt het bij pas in gepolderde gebieden (Triniteit, 's-Gravenpolder, Vrouwenpolder, St.-Annaland). Meestal weten we uit oude documenten niet méér dan dat zij op een bepaald moment bestonden; niet echter hoe lang zij er toen al waren. De eerste kerken, tevens parochies, in Zeeland dateren nog uit de Karolingische tijd. We moeten ze zoeken in de kuststreken van Walcheren, Schouwen en op het verdronken eiland Wulpen. De kerk van Burgh op Schouwen bestond wellicht al in 776. Ongetwijfeld stond er toen ook al een kerk in de thans verdronken handelsplaats Walcheren (Walacria), een paar honderd meter uit de kust van wat thans Domburg heet. Oostkapelle en Westkapelle, dochterkerken van deze Walacria-kerk (vandaar 'oost' en 'west') bestonden reeds omstreeks 1060. Mogelijk is ook Aardenburg zeer oud. Kort na 1100 telde Zeeland bovendien parochiekerken te Westmonster en Noordmonster nabij Middelburg, te West-Souburg, te Monster op het eiland Borssele, te Wemeldinge op Zuid-Beveland, te Zierikzee op Schouwen, te Ouwerkerk op Duiveland, als mede in de Vier Ambachten te Assenede thans in Oost-Vlaanderen) met haar eerste dochterkerken. De voortschrijdende parochiedeling [[aartsdiaken]]), die vooral in de 2e helft van de 12e eeuw een grote omvang aan nam en na ca. 1270 minder intensief werd, leidde al vroeg tot de bouw van kerken op niet-kerkelijke grond en met aanspraken van de grondeigenaar op de eigendom van ook het kerkgebouw en zijn opbrengsten, alsmede op de aanstelling van de plaatselijke geestelijke. Dan verwierf hij als eigenaar ('patronus') van de 'eigenkerk' ook kerk vermogen, dat is een onder het merk van de kerkpatroonheilige gedreven geestelijke 'onderneming'. Wel had hij, tenzij hij zelf geestelijke was, te zorgen voor de pastoor, die meer afhankelijk kon zijn van deze patronus' dan van de bisschop. Er waren in de loop van de kerkhistorie veel moeilijkheden met deze patronaats- en collatierechten en daarom zagen de bisschoppen de kerken liever in handen van kloosters en kapittels. Zo hebben de abten van Middelburg het patronaatsrecht van veel kerken verkregen, maar daarvoor hebben zij dikwijls heel wat strijd moeten leveren, zoals uit de processen daar over te Meliskerke (1260 en 1357) en te Zoutelande (1341) blijkt. Veel plaatsnamen, juist in Zeeland, herinneren aan de rol van de eerste bouwheer-patronus: 's-Heer Arendskerke en 's-Heer Hendrikskinderen, verder Claeskinderkerke (bij Brouwershaven), (Ser)Alartskindskerke, de oude benaming voor Serooskerke(W.), (Ser)Boudewijnskerke en (Ser)Poppenkerke beide op Walcheren. De toename van het aantal parochies leidde, zoals gezegd, tot vereniging van parochies in dekenaten. In de 14e eeuw waren er in het dekenaat Walcheren 65 parochiekerken, in het dekenaat Zuid-Beveland 46, in het dekenaat Schouwen 31, in de Vier Ambachten 32. Na 1574 waren de meeste geestelijke goederen in Zeeland, waartoe ook de kloosters hoorden, aan de annotatie onderworpen, wat in feite gelijk stond met confiscatie [[geestelijke]] kantoren). Ze werden gesteld onder het beheer van afzonderlijke rentmeesters. Doordat Zeeland uit zoveel verschillende delen bestond en deze niet alle maal tegelijk zijn over gegaan naar de Prins van Oranje verliep de confiscatie en de daar op volgende verkoop niet overal gelijk, zo dat in sommige delen van Zeeland de goederen van de kerkfabriek hun oorspronkelijke functie bleven behouden (o.a. op Zuid-Beveland). Toen in 1561 het nieuwe bisdom Middelburg werd beschreven [[bisdom]] II-1), telde dit 156 parochies (exclusief de Vier Ambachten met 21 parochies). Sinds het herstel van de kerkelijke hiërarchie in Nederland in 1853 werden in Zeeland weer parochies gesticht. In geheel Zeeland telt men er thans (1980) 46 [[bisdom]] Vl. [[deken]]).

= AUTEUR =
= A.C.F. Koch =
= LITERATUUR =
Nolet en Boeren, Kerkelijke instellingen. Joosting en Muller, Bronnen. Hensen en Beekman, De nieuwe bisdommen. C. Dekker. Zuid-Beveland. Post, Eigen kerken. Grijpink, Register op de parochiën. Blanson en Henkemans, Vicarie- of capelleriegoederen. De Jonge van Ellemeet, Zeeuwsche geestelijke goederen.

= PAROCHIEPOLDER =
Polder in de gemeente [[Oostburg]], opgenomen in het [[Waterschap]] Het Vrije van Sluis (opgericht 1942; oppervlakte ca. 13 ha, hoogteligging ca. 1,6 m + N.A.P.; behorend tot het hoofdafwateringsgebied Nummer Een [[Hoofdplaatpolder]]). De polder werd in 1635/36 door de parochie of burgerlijke gemeente van Groede bedijkt, door afsluiting van de hier aanwezige spuikom of houwer, welke diende tot het op diepte houden van het haventje van [[Baarzande]]. Dit lag naast de spuikom, in de latere [[Jong]]-Baarzande polder. De Parochiepolder viel binnen de voormalige gemeente Groede.

= AUTEUR =
= J. Kuipers =
= LITERATUUR =
Wilderom, Tussen afsluitdammen IV. Roos, Woordenboek. De Hullu, Toevoegsels op Roos. De Hukt, De bedijking van de Parochiepolder in 1636. Van Empel en Pieters, Zeeland. Van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek.

[[category:religie]]

Hugo van Oostburg

2014-03-20T14:26:05Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Oostburg, Hugo Van
}}

(12e eeuw). Monnik van de St.-Pietersabdij te Gent. Werd in 1163 abt en staat bekend als Hugo de eerste; hij overleed in 1180, nadat hij gedurende zijn bestuur talrijke beschikkingen had gemaakt over de abdijgoederen, vooral in het Oostburgerambacht. 4 november 1166 komt hij voor in de oorkonde, die uitspraak doet over de tienden in Oostburg, waarop de abdij recht had. Een andere oorkonde van die tijd bevat beschikkingen van hem, over landen in Russchen-vliete (later Ruische-vliete) bij Oostburg In 1164 verkreeg hij voor zijn abdij landen te Ossenisse en in 1169 te Zaamslag en Axel. Op 28 december 1165 verkreeg hij van paus Alexander III de gunst om in de uithoven en priorijen de H. Mis op te dragen voor de broeders en het werkvolk. Talrijke oorkonden uit zijn tijd noemen personen, die zich als lijfeigenen aan de abdij verkochten, met de bedoeling om door de abdij onderhouden te worden. Hij wordt nog als abt genoemd in een charter van 1177. In dat jaar nam hij zijn ontslag.

= AUTEUR =
= C.P.M. Holtkamp =
= LITERATUUR =
= N.N.B.W. V. =

[[category:persoon]]

Ad van ’t Veer

2014-03-20T14:26:05Z

Maintenance script: Importing text file

{{Infobox
| above = Veer, Ad Van’t
}}

(Goes, 1941) Directeur van de Stichting Nieuwe Muziek Zeeland (1969-2006).

Ad van ’t Veer werd in 1941 geboren in Goes. In 1944 verhuisden het gezin naar Amersfoort, daarna naar Breda en ten slotte naar Oostkapelle. Ad van ’t Veer doorliep na de mulo een jaar handelsavondschool. Graag zou hij naar het conservatorium zijn gegaan, maar zijn vader wilde dat zijn zoon Ad hem zou opvolgen in het bedrijf. Na zijn diensttijd werd hij daarom werknemer bij de Middelburgse frisdrankenfabriek Adora, een bedrijf dat zijn vader had opgericht. In zijn vrije tijd studeerde hij cello bij Jan van Vlijmen en volgde pianolessen. In 1969 werd Van ’t Veer bestuurslid van de Vereniging Jeugd en Muziek Zeeland, waar hij in 1971 ook manager werd. Om de onkosten van de vereniging te kunnen betalen, werkte hij in het begin voor het Anjerfonds en organiseerde kermissen. Samen met [[Nico]] van den Boezem en [[Gijs]] Bergman begon hij vanaf de jaren ’60 met het organiseren van concerten met eigentijdse muziek. Deze concerten vormden vanaf 1976 de basis voor het jaarlijkse [[Festival]] Nieuwe Muziek in Middelburg, waarachter Van ’t Veer de drijvende kracht was. In 1981 richtte hij samen met pianist Geoffry Madge en componist Iannis Xenakis het vermaarde ''Xenakis Ensemble'' op. Jeugd en Muziek werd in 1984 omgevormd tot de Stichting Nieuwe Muziek Zeeland en Van ’t Veer bleef directeur. Sinds 2004 is de stichting gevestigd in Veere onder de naam Muziek Podium Zeeland, met de Grote Kerk in Veere als belangrijkste podium.

''Beleid en invloed''

Van ’t Veer’s ideeën over het belang van eigentijdse muziek en beeldende kunst stonden er garant voor, dat ook in Zeeland de drang naar vernieuwing gevoeld werd. Het belangrijkste element in kunst vond Van ’t Veer verandering en vernieuwing, twee kenmerken van eigentijdse muziek. Een van zijn ‘missies’ was ook om de discussie over nieuwe benaderingen van oude muziek dichter bij huis te halen. In het begin van zijn werk bij Jeugd en Muziek Zeeland, in 1969, was hij manager van het Zeeuws Jeugdorkest. Zijn poging om eigentijdse / nieuwe muziek op het programma te zetten stuitte op veel onbegrip, wat aanleiding was tot zijn carrière als tegendraads muziekorganisator in Zeeland. Begin jaren zeventig was ook de periode van ‘muziek op straat’: nieuwe muziek en kunst werd gesocialiseerd en het bezoeken van een concert laagdrempelig gemaakt. Onder leiding van Van ’t Veer ontwikkelde de Zeeuwse afdeling van Jeugd en Muziek zich tot een zelfstandig concertbureau waar diverse vormen en genres van nieuwe muziek vertegenwoordigd werden.

Ondanks de belangrijke plaats die Van ’t Veer innam in het Zeeuwse muziekleven, was het werven van fondsen en het krijgen van subsidies vaak erg moeilijk en was de omgeving niet altijd stimulerend. Financiële perikelen tekenen de historie van de Stichting Nieuwe Muziek. Ook toen de Zeeuwse overheden uiteindelijk subsidies gaven, voelde Van ’t Veer zich nooit echt door hen gesteund; naar eigen zeggen werd hij eerder gedoogd. “Creatief boekhouden was het levenselixer van de stichting. Er zijn gelukkig altijd mensen geweest die op tijd het belang van Nieuwe Muziek inzagen.” Hierdoor bleef het mogelijk om regelmatig het Festival Nieuwe Muziek te organiseren en beroemde musici, ensembles en componisten naar Middelburg te brengen. Voorbeelden zijn ''Radio Kamerorkest'', ''Kronos Strijkkwartet'', ''Arditti Strijkkwartet'', de celliste Frances-Marie Uitti, trompettist Marcus Stockhausen, pianiste Aki Takahashi, de pianist Geoffrey Douglas Madge, basklarinettist Harry Sparnaay, en de componisten [[Morton]] Feldman, [[Iannis]] Xenakis, [[John]] Cage, [[Michael]] Nyman, Louis Andriessen en [[Willem]] Breuker. Ook de musici zelf herkenden het vele werk dat Van ’t Veer verzette. Morton Feldman droeg zijn compositie ''Piano, Violin, Viola, Cello'' (1987) voor piano, viool, altviool en violoncello op aan Ad van ‘t Veer, in opdracht van het ''Xenakis Ensemble''.

''Einde loopbaan''

In 1999 werd Van ’t Veer getroffen door een hersenbloeding, waardoor hij niet meer op zijn oude niveau kon functioneren. Dit maakte het organiseren heel moeilijk en in 2006 stopte hij met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd daarom definitief met het werk voor de Stichting Nieuwe Muziek. Van ’t Veer bleef echter betrokken bij het Zeeuwse muziekleven. Hij was er trots op dat hij 35 jaar lang consequent was geweest in wat hij als organisator programmeerde, waarbij hij zich slechts liet leiden door zijn eigen voorkeur. Componisten die hem raakten probeerde hij voortdurend onder de aandacht te brengen, terwijl hij ook steeds verbindingen met de beeldende kunst zocht. Omdat de Stichting Nieuwe Muziek hem deze mogelijkheden bood, sloeg Van ’t Veer in de jaren ’70 het aanbod af om directeur te worden van het Holland Festival, en later van de Rotterdamse Kunststichting.

''Prijzen en waardering''

Op 25 februari 2006 ontving Ad van ’t Veer de Zeeuwse Prijs voor Kunsten en Wetenschappen uit handen van de Commissaris van de Koningin in Zeeland. Deze ceremonie was gepland in het Provinciehuis van Middelburg, maar werd vanwege de grote belangstelling verplaatst naar het Statencomplex van het Provinciehuis. De prijs bestond uit een oorkonde met gouden draagpenning, plus een geldbedrag. Als motivatie voor de voordracht werd onder andere genoemd dat Van ’t Veer de Zeeuwse cultuur landelijk en internationaal gezien op de kaart had gezet door zijn functie als directeur Stichting Nieuwe Muziek. Bovendien had hij vrijwel alle hedendaagse concerten sinds 1969 opgenomen, waaruit een enorm muziekarchief was ontstaan van ongeveer duizend banden. Dit archief wordt tegenwoordig bewaard in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg.

Commissaris van de Koningin Wim van Gelder zei tijdens de uitreiking dat “de grote verdienste van Van ’t Veer was dat hij het publiek bleef confronteren met de onrust van nieuwe kunstuitingen- en vormen.” Van Gelder noemde de uitreiking van de prijs aan Van ’t Veer daarnaast ook een stimulans voor al diegenen die zich wilden inzetten om zijn werk voort te zetten. Cultuurgedeputeerde Harry van Waveren schetste een beeld van Ad van ’t Veer: “Hij is een bevlogen man: iemand die staat voor zijn zaak, iemand die het zichzelf niet altijd gemakkelijk maakt, iemand die de confrontatie niet schuwt, zelfs zoekt.”

Tijdens de plechtigheid werden werken gespeeld van onder andere [[Douwe]] Eisenga en [[Iannis]] Xenakis, hedendaagse componisten zoals Van ’t Veer deze graag promootte tijdens het Festival Nieuwe Muziek. Van ’t Veer zelf noemde de prijs een heel mooie streep onder zijn carrière, maar kondigde ook aan dat hij nog wel een aantal nieuwe ideeën had voor Nieuwe Muziek. Verder werd Van ’t Veer op 27 april 2006 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Hij had toen al meer dan 25 jaar een voortrekkersrol vervuld voor de hedendaagse muziek; hij had Nieuwe muziek tot een nationaal en internationaal begrip gemaakt ondanks dat het een strijd was tegen onbegrip, vooroordelen, en gebrek aan subsidies. De Middelburgse locoburgemeester Hannie Kool-Blokland zei dat “Van ’t Veer’s doorzettingsvermogen en eigenwijsheid, maar ook zijn passie en gedrevenheid heeft geleid tot wereldpremières van grote artiesten.” Onder zijn leiding groeide de Stichting Nieuwe Muziek uit tot een toonaangevende organisator van hedendaagse muziekconcerten. Daarmee zijn Van ’t Veers’ activiteiten van groot belang geweest voor Zeeland.

AUTEURS

Marya Heij & Nora Görne, 2012

BRONNEN

-[http://www.krantenbankzeeland.nl www.krantenbankzeeland.nl] , PZC (1963-2009).

-Uitnodiging van de Provincie Zeeland voor de uitreiking van de Zeeuwse Prijs voor Kunsten en Wetenschappen aan Ad van ’t Veer (2006).

-Water hoort niet in wijn, ''BN/DeStem'', 25 februari 2006.

[[category:persoon]]

[[category:muziek]]