Bestand:Veere als toonbeeld van leefbaarheid (Beeldbank Zeeland - ZB).jpg

2015-06-16T12:30:20Z

Hans Clement:

Leefbaarheid

2015-06-16T12:23:52Z

Hans Clement:

Onder ‘leefbaar’ kan men verstaan “geschikt om erin of ermee te leven”.<ref>Van Dale, p. 1930.</ref> Leefbare politiek is dan “op het behoud en de verbetering van de leefomgeving gerichte politiek”.<ref>Idem</ref> Aansluitend kan ‘leefbaarheid’ worden gedefinieerd als “de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld”.<ref>Smit, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland''], p. 7. Het huidige lemma bevat globaal enkele hoofdpunten uit de volgende door SCOOP gepubliceerde en digitaal te raadplegen bronnen: 1) Smit, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009''], 2) Van Gorsel, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+atlas+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale atlas Zeeland 2013''] en 3) Van der Wouw et al., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Staat van Zeeland 2013. Zeeland in tijden van crisis'']. Feitelijk zijn in het lemma teksten van deze bronnen opgenomen, zowel in geciteerde als in bewerkte vorm.</ref> Het gaat over de voorwaarden waaronder mensen in een bepaalde omgeving kunnen en willen samenleven. Leefbaarheid komt voort uit wat mensen individueel en samen ervaren en doen. Leefbaarheid is niet alleen een gegeven op een bepaald moment, maar tevens een proces dat inzet vraagt. Inzet van inwoners en van overheden. Dit omvat een breed spectrum; ‘leefbaar’ en ‘leefbaarheid’ zijn brede begrippen.

De ervaren leefbaarheid is bijvoorbeeld hoger naarmate meer mensen lid zijn van een vereniging. Ook inkomen en opleidingsniveau hangen samen met leefbaarheid. Indien het gemiddelde inkomen en opleidingsniveau hoger is, is de ervaren leefbaarheid in een kern hoger. In rijkere buurten en/of buurten met een hoger percentage hoger opgeleiden is de ervaren leefbaarheid groter. Een soortgelijk verband bestaat tussen leefbaarheid en [[vrijwilligerswerk]]. Naarmate meer mensen in een kern vrijwilligerswerk doen, is de ervaren leefbaarheid hoger. Aan de andere kant blijkt veel of weinig [[mantelzorg]] niet samen te hangen met de ervaren leefbaarheid in een kern. Sterker nog, in stedelijke wijken blijkt dat de ervaren leefbaarheid afneemt, naarmate het gemiddeld aantal uur gegeven mantelzorg toeneemt. Mogelijk hangt dat samen met een (te) hoge belasting van de mantelzogers zelf (verklaring HC). Hoe dan ook, aan leefbaarheid kleeft soms een wat paradoxaal karakter.

== Randvoorwaarden voor leefbaarheid ==
Hoe mensen hun dag ook indelen, veiligheid, gezondheid en mobiliteit spelen daarin telkens een rol. In hun verwevenheid maken deze randvoorwaarden de leefbaarheid uit, die deels objectief kan worden afgemeten aan de aanwezige voorzieningen, maar deels ook afhankelijk is van de manier waarop mensen deze ervaren. Leefbaarheid is een integrale ervaring waarin veiligheid, gezondheid en mobiliteit worden afgemeten aan wat er in de verschillende levensdomeinen aan fysieke, economische en sociaal-culturele voorzieningen voorhanden is en hoe deze infrastructuur wordt gebruikt en ervaren.

=== Veiligheid ===
Zowel de ervaren veiligheid in het algemeen als de ervaren veiligheid in de eigen kern of wijk hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het meemaken van gebeurtenissen zoals bekladding, geweld en criminaliteit hebben invloed. Sociale veiligheid hangt ook samen met de ervaren leefbaarheid (dit verband lijkt sterker in het stedelijk gebied). Daarnaast zijn zorgen over de eigen financiële situatie van invloed op de ervaren leefbaarheid.

Tot slot is de ervaren leefbaarheid hoger naarmate men vaker denkt dat de mensen in de eigen kern of wijk zouden ingrijpen (collectieve redzaamheid) bij bijvoorbeeld overlast, ruzie of inbraak. Voor stedelijk gebied geldt daarnaast het zich zorgen maken over de dreiging van het water samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, evenals de mening over de veiligheid thuis.

=== Gezondheid ===
Wat gezondheid betreft, hangt de ervaren gezondheid samen met de ervaren leefbaarheid en dan uitsluitend in niet-stedelijke woongebieden. Hoe beter de ervaren gezondheid, hoe hoger de ervaren leefbaarheid. Ook lawaai van industrie, stank van bedrijven, last van stof en roet hangen samen met de ervaren leefbaarheid.

=== Mobiliteit ===
Bij mobiliteit blijkt het bezit van een rijbewijs samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, als ook het positief oordelen over de mogelijkheid tot het stallen van fietsen in de kern en het parkeren bij huis.

== Leefbaarheid op dagelijks niveau ==
Een belangrijk criterium voor het meten van leefbaarheid is de mate van tevredenheid. Zo blijkt uit onderzoek van [[SCOOP]] dat Zeeuwen hun kern als leefbaar ervaren, indien ze tevreden zijn met

*de eigen kern als woonplaats en/of
*de kwaliteit van de bevolkingssamenstelling en/of
*de kwaliteit van de woonomgeving en/of
*de kwaliteit van de voorzieningen.

In welke zin een omgeving voor iemand leefbaar is, hangt dus af van een reeks factoren, waarbij de waardering ervan per individu kan verschillen. Voor ouders met jonge kinderen is het bijvoorbeeld van belang dat kinderen veilig buiten kunnen spelen, terwijl voor ouderen die niet erg mobiel zijn het belang van zorgvoorzieningen in de buurt een belangrijke rol speelt. Voor jongeren is de aanwezigheid van goede studiemogelijkheden en mogelijkheden om een onderneming te starten of een baan te vinden van belang. Leefbaarheid is daarom op twee niveaus te bekijken, namelijk op het niveau van het dagelijks leven (dagpaden) en op het niveau van de levensloop van mensen (leefpaden). Leefbaarheid wordt meestal op dagelijks niveau bekeken en dan vaak op een laag geografisch niveau (de straat, de buurt, de wijk, het dorp).

Onderzoek naar leefbaarheid op dagelijks niveau veronderstelt de vraag: kun je de dingen die je momenteel wilt of moet doen ook goed doen in of vanuit je eigen woonplaats? Een gemiddelde score van de huidige inwoners op dit soort vragen representeert dan de collectief ervaren, lokale leefbaarheid. Uit onderzoek van [[SCOOP]] blijkt dat deze lokale leefbaarheid (en daarmee tevredenheid) in Zeeland tussen 2009 en 2013 is gedaald. Die daling is op sommige onderdelen sterker dan op andere.

=== Woonplaats ===
Het zich in algemene zin verbonden voelen met de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het zich thuis voelen in de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Voor wijken in steden geldt dit in sterkere mate. Bovendien spelen ook andere sociale aspecten (contact onderling, saamhorigheid) van de woonomgeving in stedelijke wijken een grotere rol dan in plattelandskernen. Opvallend is dat wanneer veel mensen aangeven dat familie in de kern/wijk belangrijk is voor hun binding, de ervaren leefbaarheid in de kern of wijk lager is.

[AFBEELDING: Tevreden bewoners in Kapelle]

Een overzicht van het percentage van de Zeeuwse bevolking dat tevreden is over de eigen buurt of kern als woonplaats levert anno 2013 op dat 4 op de 5 Zeeuwen hierover tevreden is. Dit is een lichte afname vergeleken met 2009 (82%). Als we de cijfers nader analyseren per gemeente blijkt dat de inwoners van Kapelle en Veere significant vaker tevreden zijn dan gemiddeld. Het percentage Zeeuwen met een (zeer) sterke sociale of dorpsbinding is afgenomen van 54% in 2009 naar 50% in 2013.

De gemiddelde marktwaarde van woningen in de kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Hoe hoger de waarde, des te hoger de ervaren leefbaarheid. Vaak last hebben van vocht in huizen hangt negatief samen met de ervaren leefbaarheid. In de plattelandskernen geldt daarnaast overlast (stank/lawaai/roet) door industrie en in de stedelijke gebieden geluidsoverlast van buren en verkeer ook als een factor die van invloed is op de ervaren leefbaarheid.

[AFBEELDING: Sociale Atlas Zeeland 2013, p. 96, Kaart 11.1: Tevredenheid met eigen woonplaats (2013)]

=== Bevolkingssamenstelling ===
Tevredenheid over de bevolkingssamenstelling beïnvloedt de ervaren leefbaarheid positief. Vraagt men in 2013 naar het percentage van de bevolking dat tevreden is met de bevolkingssamenstelling in de eigen kern/wijk, dan blijkt dat 6 op de 10 Zeeuwen te zijn (60%). In 2009 was dit iets hoger (64%). Ook op dit onderdeel van leefbaarheid valt dus een lichte afname in tevredenheid te bespeuren. Als we de cijfers analyseren per gemeente, dan blijkt dat in Kapelle en Veere het aandeel dat hierover tevreden is significant boven dit gemiddelde ligt. In de gemeente Noord-Beveland ligt het daarentegen significant onder het Zeeuwse cijfer.

=== Woonomgeving ===
Waardering van de woonomgeving (gebouwen, bestrating, groen, buitengebied, kindvriendelijkheid) is een belangrijke factor voor ervaren leefbaarheid. Hierin verschillen de stedelijke en niet-stedelijke gebieden overigens van elkaar: het oordeel over bestrating, groenvoorzieningen en kindvriendelijkheid hangt in de stedelijke gebieden niet samen met de ervaren leefbaarheid, terwijl deze drie factoren in de niet-stedelijk gebieden juist wel een significant verband laten zien. Ditzelfde geldt voor de mate waarin de woonomgeving in de kern of wijk geschikt is voor mensen met een beperking: in de stedelijke gebieden is er geen verband met ervaren leefbaarheid in de plattelandsgebieden wel. Verkeersveiligheid en openbare verlichting is in de wijken van steden wel significant in relatie tot ervaren leefbaarheid, maar was dat in de kernen in niet-stedelijke gebieden niet.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 97, tabel 11.3: Gemiddelde waardering voor woonomgeving in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

Inwoners van Zeeland geven in 2013 de kwaliteit van de woonomgeving gemiddeld een ruime voldoende (6,9). In 2009 was dat nog een 6,8, dus in tegenstelling tot beide vorige onderdelen een (zeer) lichte toename in tevredenheid. In vergelijking met een meting uit in 2009 scoren bijna alle gemeenten, met uitzondering van Reimerswaal en Schouwen-Duiveland, in 2013 iets beter. De vooruitgang was het grootst in Middelburg. Als we de cijfers onderscheiden naar gemeente blijkt dat inwoners van Borsele, Goes, Kapelle en Veere gemiddeld een significant hoger cijfer geven dan de gemiddelde Zeeuw. Inwoners van Vlissingen waarderen hun woonomgeving echter significant lager dan gemiddeld.

Voor wat bereft de fysieke kenmerken van de woonomgeving zoals openbare verlichting, bestrating en groenvoorzieningen is er tussen 2009 en 2013 een lichte verschuiving naar hogere scores zichtbaar. Voor wat betreft overlast zoals lawaai, rommel, stank en dergelijke zijn er geen veranderingen opgetreden. En voor wat betreft veiligheid is het percentage Zeeuwen dat aangeeft zich in de eigen kern of wijk zelden of nooit onveilig te voelen met 1% gedaald: van 84% in 2009 naar 83% in 2013.

=== Voorzieningen ===
De tevredenheid met het voorzieningen-niveau is in 2013 nauwelijks veranderd t.o.v. 2009. Desondanks worden er minder vaak hoge rapportcijfers gegeven aan het voorzieningenniveau. Zeeuwen geven gemiddeld een ruime voldoende (6,8) voor de voorzieningen in de eigen kern of wijk. Dit is overigens wel een lagere waardering dan in 2009 (7,3). Als we de cijfers analyseren per gemeente, valt op dat in Sluis een significant lager rapportcijfer wordt gegeven dan in Zeeland als geheel. In de gemeente Kapelle gaf men omgekeerd juist een significant hoger cijfer dan gemiddeld in Zeeland. Als we gemeentelijke scores van 2013 naast die van 2009 leggen, blijkt dat alle gemeenten een lagere score behaalden dan vier jaar geleden. Het verschil met 2009 is het grootst in de gemeente Sluis. Daar daalde het gemiddelde rapportcijfer van 7,5 naar 6,5.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.4: Gemiddelde waardering voor voorzieningen in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

==== School ====
Extra aandacht verdient de voorziening van scholen. Omdat in de 20e eeuw bevolkingskrimp leidt tot dalende leerlingenaantallen in het basisonderwijs in sommige Zeeuwse kernen verdwijnt daar de basisschool. Die school wordt echter door velen als de belangrijkste voorziening van een klein dorp gezien. Het is volgens hen niet alleen een voorziening voor onderwijs, maar een ontmoetingsplaats en centrum voor activiteiten voor het hele dorp en daardoor wellicht onontbeerlijk voor de levendigheid en leefbaarheid van het dorp.

Onderzoek uit 2013 naar scholen in kleine, Zeeuwse kernen laat zien dat direct na de sluiting van een basisschool de lokale gemeenschap ervaart dat het dorp (dat de leefbaarheid) erop achteruit is gegaan. Wanneer de basisschool haar poorten moet sluiten, wordt dit duidelijk als een verlies voor het dorp ervaren. Niettemin lijkt het erop dat men daaraan na een aantal jaren begint te wennen. Inwoners van kernen die het al langer zonder school moeten doen, zijn niet minder tevreden dan inwoners van kleine kernen met een basisschool. Ontwikkelingen in de bevolking en economische activiteit in kernen zonder basisschool geven ook geen aanleiding voor de stelling dat het sluiten van de school ook de ‘sluiting’ van het dorp betekent.

Over het algemeen koesteren Zeeuwen het ideaalbeeld van de kleine school in de kleine kern. Deze traditioneel sterke focus op het behoud van voorzieningen in het eigen dorp maakt het derhalve moeilijk om de planning van voorzieningen op een meer gemeentelijke of regionale schaal te organiseren. Het voelt aanvankelijk altijd als verlies. Het zijn overigens niet alleen de gebruikers of de dorpsbewoners die de strijd voor behoud voeren. Ook directies en besturen van voorzieningen lijken maar moeizaam bestaande structuren te willen veranderen. Nochtans zullen krimp en daarmee dalende leerlingenaantalen ertoe leiden dat steeds meer scholen zullen verdwijnen. De noodzaak aan structurele oplossingen dient zich aan, waarbij de koestering van kleinschaligheid wordt losgelaten teneinde kwalitatief goede en bereikbare voorzieningen te behouden.

=== Conclusies ===
Dat de leefbaarheid in Zeeland anno 2013 als minder positief wordt ervaren, heeft vooral te maken met de verminderde waardering voor het voorzieningenniveau en met sociale aspecten. In alle soorten woongebieden is men minder tevreden met de kern of wijk waarin men woont dan in 2009 het geval was. In de sterk stedelijke gebieden zijn er minder inwoners die tevreden zijn dan in de andere woongebieden. Wel is in de sterk stedelijke gebieden een inhaalslag aan de gang waar het ontwikkelingen in de buurt betreft. In 2013 waren in de stedelijke gebieden van Zeeland beduidend minder inwoners die van mening waren dat hun buurt achteruit was gegaan.

Over het geheel genomen ligt de tevredenheid over het voorzieningenniveau op het platteland lager dan in de stedelijke woongebieden. Daarentegen is de sociale binding en tevredenheid met de bevolkingssamenstelling het minst in de sterk en matig stedelijke gebieden. Toch is de achteruitgang voor wat deze aspecten van leefbaarheid betreft ook zichtbaar in de niet-stedelijke gebieden.

== Voor- en achteruitgang van de wijk als leefbaarheidsindicator ==
Behalve bovengenoemde factoren is er nog een andere indicator om de tevredenheid en daarmee leefbaarheid te meten, namelijk via een antwoord op de vraag of de eigen kern of wijk vooruit of achteruit is gegaan. In vergelijking met Nederland beleven Zeeuwen over het algemeen vaker een achteruitgang in hun wijk of kern. Dit duidt op een afname in de ervaren leefbaarheid. In gebieden die te maken hebben met een dalend inwonertal komt dit vaker voor dan in groeigebieden.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.5: Percentage van de bevolking (16 jaar e.o.) dat vindt dat de kern/wijk vooruit of achteruit is gegaan]

Het aandeel inwoners van Zeeland dat in 2013 aangeeft dat de eigen kern of wijk achteruit is gegaan (20%) is duidelijk groter dan het percentage dat van mening is dat het vooruit is gegaan (16%). In 2009 waren die percentages respectievelijk 21% en 15%. Vooral in de gemeenten Hulst, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Terneuzen en Tholen is het (negatieve) verschil opvallend groot. Andersom komt ook voor. Dit is met name het geval in Kapelle en Middelburg.

== Collectieve redzaamheid als leefbaarheidsindicator ==
Collectieve redzaamheid betreft het vertrouwen dat inwoners hebben dat de mensen in de eigen wijk of kern anderen zouden aanspreken op overlast en zouden ingrijpen bij overlast van jongeren, heftige woordenwisselingen, vechtpartijen, vandalisme, inbraak, huiselijk geweld, discriminatie of verloedering van tuinen. Hoge scores op de schaal van collectieve redzaamheid gaan samen met hoge scores op leefbaarheid. Dus hoe meer collectieve redzaamheid, des te meer tevredenheid en daarmee meer leefbaarderheid.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 99, tabel 11.6: Collectieve redzaamheid (bevolking 16 jaar e.o.)]

Welnu, ruim een kwart van de inwoners van Zeeland (27%) blijkt een hoge collectieve redzaamheid (en daarmee leefbaarheid) in de eigen wijk of kern te vertonen. Dit is duidelijk meer dan in 2009 (23%). Bijna één op de tien Zeeuwen (8%) kan in de categorie ‘lage collectieve redzaamheid’ worden ingedeeld. Dit is iets meer dan in 2009 (7%). Ongeveer tweederde van de inwoners kan tussen deze beide uitersten worden ingeschaald.

Per gemeente blijkt dat het aandeel inwoners dat onder de categorie ‘hoge collectieve redzaamheid’ kan worden ingedeeld significant groot is in de gemeenten Borsele, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Veere. Hulst telt significant weinig inwoners die tot deze categorie behoren. Als we kijken naar de aandelen inwoners die tot de categorie met een lage zelfraadzaamheid kunnen worden gerangschikt, blijkt dat dit percentage in de gemeente Vlissingen significant groter is dan gemiddeld.

== Leefbaarheid voor Zeeuwse jongeren ==
Het perspectief van jonge Zeeuwen op leefbaarheid wordt door specifieke vragen bepaald, zoals: wat wil ik later worden, waar ga ik naar school, waar wil ik straks wonen als ik een baan ga zoeken, welke partner kom ik tegen enzovoort. Het bereiken van tevredenheid op die punten blijkt binnen Zeeland lastig te realiseren. Veel jongeren trekken na hun middelbare schoolopleiding dan ook niet alleen weg uit de dorpen, maar ook uit de steden van Zeeland. Kort door de bocht geformuleerd: Zeeland is voor hen nagenoeg ‘onleefbaar’ geworden.

[AFBEELDING: Omslag De stille kracht van Zeeland (doorklikbaar naar PDF-rapport, bijv.: klik hier voor het rapport]

Met uitzondering van wellicht het Walchers stedelijk gebied ontbreekt het Zeeland aan voldoende stedelijke aantrekkingskracht. Banen vinden hoogopgeleide jongeren als zij willen terugkeren na hun studie slechts mondjesmaat in de provincie. Een omgeving met veel hoogopgeleide mensen is aantrekkelijk voor kennisbedrijven. Het wegtrekken van de jongeren en de verminderde terugkeer naar Zeeland is daarom een directe bedreiging voor het vestigingsklimaat en daarmee de leefbaarheid van Zeeland. De Wetenschappelijke Raad Zeeland pleit daarom ook voor een betere benutting van ‘de slimme kracht van Zeeland’.<ref>Naar de gelijknamige publicatie door J. Meijaard.</ref>

== Auteur ==
Hans Clement, 2015

== Literatuur ==
-Gorsel, W. van, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+atlas+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale atlas Zeeland 2013''] (Middelburg, 2013).

-Meijaard, J., [http://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=5&ved=0CDgQFjAE&url=http%3A%2F%2Fzeeuwsebibliotheek.nl%2Fcontent%2Fdam%2Fzeeland%2Fzeeuwse%2Fbestanden%2FDe%2520slimme%2520kracht%2520van%2520Zeeland%2520Joris%2520Meijaard.pdf&ei=ECVwVaKXOsWqsAHC24DwDA&usg=AFQjCNHhr3X-IxtF0R0FxbbGEt8KdxjREg&bvm=bv.94911696,d.bGg ''De slimme kracht van Zeeland''] (Middelburg, 2014).

-Smit, A., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009''] (Middelburg, 2009).

-''Van Dale. Groot Woordenboek van de Nederlandse taal'' (Utrecht/Antwerpen, 2005).

-Wouw, D. van der et al., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis''] (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

Leefbaarheid

2015-06-16T12:19:01Z

Hans Clement: /* Literatuur */

Onder ‘leefbaar’ kan men verstaan “geschikt om erin of ermee te leven”.<ref>Van Dale, p. 1930.</ref> Leefbare politiek is dan “op het behoud en de verbetering van de leefomgeving gerichte politiek”.<ref>Idem</ref> Aansluitend kan ‘leefbaarheid’ worden gedefinieerd als “de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld”.<ref>Smit, Sociale Staat van Zeeland, p. 7. Het huidige lemma bevat globaal enkele hoofdpunten uit de volgende door SCOOP gepubliceerde en digitaal te raadplegen bronnen: 1) Smit, Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009, 2) Van Gorsel, Sociale atlas Zeeland 2013 en 3) Van der Wouw et al., Staat van Zeeland 2013. Zeeland in tijden van crisis. Feitelijk zijn in het lemma teksten van deze bronnen opgenomen, zowel in geciteerde als in bewerkte vorm.</ref> Het gaat over de voorwaarden waaronder mensen in een bepaalde omgeving kunnen en willen samenleven. Leefbaarheid komt voort uit wat mensen individueel en samen ervaren en doen. Leefbaarheid is niet alleen een gegeven op een bepaald moment, maar tevens een proces dat inzet vraagt. Inzet van inwoners en van overheden. Dit omvat een breed spectrum; ‘leefbaar’ en ‘leefbaarheid’ zijn brede begrippen.

De ervaren leefbaarheid is bijvoorbeeld hoger naarmate meer mensen lid zijn van een vereniging. Ook inkomen en opleidingsniveau hangen samen met leefbaarheid. Indien het gemiddelde inkomen en opleidingsniveau hoger is, is de ervaren leefbaarheid in een kern hoger. In rijkere buurten en/of buurten met een hoger percentage hoger opgeleiden is de ervaren leefbaarheid groter. Een soortgelijk verband bestaat tussen leefbaarheid en [[vrijwilligerswerk]]. Naarmate meer mensen in een kern vrijwilligerswerk doen, is de ervaren leefbaarheid hoger. Aan de andere kant blijkt veel of weinig [[mantelzorg]] niet samen te hangen met de ervaren leefbaarheid in een kern. Sterker nog, in stedelijke wijken blijkt dat de ervaren leefbaarheid afneemt, naarmate het gemiddeld aantal uur gegeven mantelzorg toeneemt. Mogelijk hangt dat samen met een (te) hoge belasting van de mantelzogers zelf (verklaring HC). Hoe dan ook, aan leefbaarheid kleeft soms een wat paradoxaal karakter.

== Randvoorwaarden voor leefbaarheid ==
Hoe mensen hun dag ook indelen, veiligheid, gezondheid en mobiliteit spelen daarin telkens een rol. In hun verwevenheid maken deze randvoorwaarden de leefbaarheid uit, die deels objectief kan worden afgemeten aan de aanwezige voorzieningen, maar deels ook afhankelijk is van de manier waarop mensen deze ervaren. Leefbaarheid is een integrale ervaring waarin veiligheid, gezondheid en mobiliteit worden afgemeten aan wat er in de verschillende levensdomeinen aan fysieke, economische en sociaal-culturele voorzieningen voorhanden is en hoe deze infrastructuur wordt gebruikt en ervaren.

=== Veiligheid ===
Zowel de ervaren veiligheid in het algemeen als de ervaren veiligheid in de eigen kern of wijk hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het meemaken van gebeurtenissen zoals bekladding, geweld en criminaliteit hebben invloed. Sociale veiligheid hangt ook samen met de ervaren leefbaarheid (dit verband lijkt sterker in het stedelijk gebied). Daarnaast zijn zorgen over de eigen financiële situatie van invloed op de ervaren leefbaarheid.

Tot slot is de ervaren leefbaarheid hoger naarmate men vaker denkt dat de mensen in de eigen kern of wijk zouden ingrijpen (collectieve redzaamheid) bij bijvoorbeeld overlast, ruzie of inbraak. Voor stedelijk gebied geldt daarnaast het zich zorgen maken over de dreiging van het water samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, evenals de mening over de veiligheid thuis.

=== Gezondheid ===
Wat gezondheid betreft, hangt de ervaren gezondheid samen met de ervaren leefbaarheid en dan uitsluitend in niet-stedelijke woongebieden. Hoe beter de ervaren gezondheid, hoe hoger de ervaren leefbaarheid. Ook lawaai van industrie, stank van bedrijven, last van stof en roet hangen samen met de ervaren leefbaarheid.

=== Mobiliteit ===
Bij mobiliteit blijkt het bezit van een rijbewijs samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, als ook het positief oordelen over de mogelijkheid tot het stallen van fietsen in de kern en het parkeren bij huis.

== Leefbaarheid op dagelijks niveau ==
Een belangrijk criterium voor het meten van leefbaarheid is de mate van tevredenheid. Zo blijkt uit onderzoek van [[SCOOP]] dat Zeeuwen hun kern als leefbaar ervaren, indien ze tevreden zijn met

*de eigen kern als woonplaats en/of
*de kwaliteit van de bevolkingssamenstelling en/of
*de kwaliteit van de woonomgeving en/of
*de kwaliteit van de voorzieningen.

In welke zin een omgeving voor iemand leefbaar is, hangt dus af van een reeks factoren, waarbij de waardering ervan per individu kan verschillen. Voor ouders met jonge kinderen is het bijvoorbeeld van belang dat kinderen veilig buiten kunnen spelen, terwijl voor ouderen die niet erg mobiel zijn het belang van zorgvoorzieningen in de buurt een belangrijke rol speelt. Voor jongeren is de aanwezigheid van goede studiemogelijkheden en mogelijkheden om een onderneming te starten of een baan te vinden van belang. Leefbaarheid is daarom op twee niveaus te bekijken, namelijk op het niveau van het dagelijks leven (dagpaden) en op het niveau van de levensloop van mensen (leefpaden). Leefbaarheid wordt meestal op dagelijks niveau bekeken en dan vaak op een laag geografisch niveau (de straat, de buurt, de wijk, het dorp).

Onderzoek naar leefbaarheid op dagelijks niveau veronderstelt de vraag: kun je de dingen die je momenteel wilt of moet doen ook goed doen in of vanuit je eigen woonplaats? Een gemiddelde score van de huidige inwoners op dit soort vragen representeert dan de collectief ervaren, lokale leefbaarheid. Uit onderzoek van [[SCOOP]] blijkt dat deze lokale leefbaarheid (en daarmee tevredenheid) in Zeeland tussen 2009 en 2013 is gedaald. Die daling is op sommige onderdelen sterker dan op andere.

=== Woonplaats ===
Het zich in algemene zin verbonden voelen met de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het zich thuis voelen in de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Voor wijken in steden geldt dit in sterkere mate. Bovendien spelen ook andere sociale aspecten (contact onderling, saamhorigheid) van de woonomgeving in stedelijke wijken een grotere rol dan in plattelandskernen. Opvallend is dat wanneer veel mensen aangeven dat familie in de kern/wijk belangrijk is voor hun binding, de ervaren leefbaarheid in de kern of wijk lager is.

[AFBEELDING: Tevreden bewoners in Kapelle]

Een overzicht van het percentage van de Zeeuwse bevolking dat tevreden is over de eigen buurt of kern als woonplaats levert anno 2013 op dat 4 op de 5 Zeeuwen hierover tevreden is. Dit is een lichte afname vergeleken met 2009 (82%). Als we de cijfers nader analyseren per gemeente blijkt dat de inwoners van Kapelle en Veere significant vaker tevreden zijn dan gemiddeld. Het percentage Zeeuwen met een (zeer) sterke sociale of dorpsbinding is afgenomen van 54% in 2009 naar 50% in 2013.

De gemiddelde marktwaarde van woningen in de kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Hoe hoger de waarde, des te hoger de ervaren leefbaarheid. Vaak last hebben van vocht in huizen hangt negatief samen met de ervaren leefbaarheid. In de plattelandskernen geldt daarnaast overlast (stank/lawaai/roet) door industrie en in de stedelijke gebieden geluidsoverlast van buren en verkeer ook als een factor die van invloed is op de ervaren leefbaarheid.

[AFBEELDING: Sociale Atlas Zeeland 2013, p. 96, Kaart 11.1: Tevredenheid met eigen woonplaats (2013)]

=== Bevolkingssamenstelling ===
Tevredenheid over de bevolkingssamenstelling beïnvloedt de ervaren leefbaarheid positief. Vraagt men in 2013 naar het percentage van de bevolking dat tevreden is met de bevolkingssamenstelling in de eigen kern/wijk, dan blijkt dat 6 op de 10 Zeeuwen te zijn (60%). In 2009 was dit iets hoger (64%). Ook op dit onderdeel van leefbaarheid valt dus een lichte afname in tevredenheid te bespeuren. Als we de cijfers analyseren per gemeente, dan blijkt dat in Kapelle en Veere het aandeel dat hierover tevreden is significant boven dit gemiddelde ligt. In de gemeente Noord-Beveland ligt het daarentegen significant onder het Zeeuwse cijfer.

=== Woonomgeving ===
Waardering van de woonomgeving (gebouwen, bestrating, groen, buitengebied, kindvriendelijkheid) is een belangrijke factor voor ervaren leefbaarheid. Hierin verschillen de stedelijke en niet-stedelijke gebieden overigens van elkaar: het oordeel over bestrating, groenvoorzieningen en kindvriendelijkheid hangt in de stedelijke gebieden niet samen met de ervaren leefbaarheid, terwijl deze drie factoren in de niet-stedelijk gebieden juist wel een significant verband laten zien. Ditzelfde geldt voor de mate waarin de woonomgeving in de kern of wijk geschikt is voor mensen met een beperking: in de stedelijke gebieden is er geen verband met ervaren leefbaarheid in de plattelandsgebieden wel. Verkeersveiligheid en openbare verlichting is in de wijken van steden wel significant in relatie tot ervaren leefbaarheid, maar was dat in de kernen in niet-stedelijke gebieden niet.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 97, tabel 11.3: Gemiddelde waardering voor woonomgeving in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

Inwoners van Zeeland geven in 2013 de kwaliteit van de woonomgeving gemiddeld een ruime voldoende (6,9). In 2009 was dat nog een 6,8, dus in tegenstelling tot beide vorige onderdelen een (zeer) lichte toename in tevredenheid. In vergelijking met een meting uit in 2009 scoren bijna alle gemeenten, met uitzondering van Reimerswaal en Schouwen-Duiveland, in 2013 iets beter. De vooruitgang was het grootst in Middelburg. Als we de cijfers onderscheiden naar gemeente blijkt dat inwoners van Borsele, Goes, Kapelle en Veere gemiddeld een significant hoger cijfer geven dan de gemiddelde Zeeuw. Inwoners van Vlissingen waarderen hun woonomgeving echter significant lager dan gemiddeld.

Voor wat bereft de fysieke kenmerken van de woonomgeving zoals openbare verlichting, bestrating en groenvoorzieningen is er tussen 2009 en 2013 een lichte verschuiving naar hogere scores zichtbaar. Voor wat betreft overlast zoals lawaai, rommel, stank en dergelijke zijn er geen veranderingen opgetreden. En voor wat betreft veiligheid is het percentage Zeeuwen dat aangeeft zich in de eigen kern of wijk zelden of nooit onveilig te voelen met 1% gedaald: van 84% in 2009 naar 83% in 2013.

=== Voorzieningen ===
De tevredenheid met het voorzieningen-niveau is in 2013 nauwelijks veranderd t.o.v. 2009. Desondanks worden er minder vaak hoge rapportcijfers gegeven aan het voorzieningenniveau. Zeeuwen geven gemiddeld een ruime voldoende (6,8) voor de voorzieningen in de eigen kern of wijk. Dit is overigens wel een lagere waardering dan in 2009 (7,3). Als we de cijfers analyseren per gemeente, valt op dat in Sluis een significant lager rapportcijfer wordt gegeven dan in Zeeland als geheel. In de gemeente Kapelle gaf men omgekeerd juist een significant hoger cijfer dan gemiddeld in Zeeland. Als we gemeentelijke scores van 2013 naast die van 2009 leggen, blijkt dat alle gemeenten een lagere score behaalden dan vier jaar geleden. Het verschil met 2009 is het grootst in de gemeente Sluis. Daar daalde het gemiddelde rapportcijfer van 7,5 naar 6,5.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.4: Gemiddelde waardering voor voorzieningen in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

==== School ====
Extra aandacht verdient de voorziening van scholen. Omdat in de 20e eeuw bevolkingskrimp leidt tot dalende leerlingenaantallen in het basisonderwijs in sommige Zeeuwse kernen verdwijnt daar de basisschool. Die school wordt echter door velen als de belangrijkste voorziening van een klein dorp gezien. Het is volgens hen niet alleen een voorziening voor onderwijs, maar een ontmoetingsplaats en centrum voor activiteiten voor het hele dorp en daardoor wellicht onontbeerlijk voor de levendigheid en leefbaarheid van het dorp.

Onderzoek uit 2013 naar scholen in kleine, Zeeuwse kernen laat zien dat direct na de sluiting van een basisschool de lokale gemeenschap ervaart dat het dorp (dat de leefbaarheid) erop achteruit is gegaan. Wanneer de basisschool haar poorten moet sluiten, wordt dit duidelijk als een verlies voor het dorp ervaren. Niettemin lijkt het erop dat men daaraan na een aantal jaren begint te wennen. Inwoners van kernen die het al langer zonder school moeten doen, zijn niet minder tevreden dan inwoners van kleine kernen met een basisschool. Ontwikkelingen in de bevolking en economische activiteit in kernen zonder basisschool geven ook geen aanleiding voor de stelling dat het sluiten van de school ook de ‘sluiting’ van het dorp betekent.

Over het algemeen koesteren Zeeuwen het ideaalbeeld van de kleine school in de kleine kern. Deze traditioneel sterke focus op het behoud van voorzieningen in het eigen dorp maakt het derhalve moeilijk om de planning van voorzieningen op een meer gemeentelijke of regionale schaal te organiseren. Het voelt aanvankelijk altijd als verlies. Het zijn overigens niet alleen de gebruikers of de dorpsbewoners die de strijd voor behoud voeren. Ook directies en besturen van voorzieningen lijken maar moeizaam bestaande structuren te willen veranderen. Nochtans zullen krimp en daarmee dalende leerlingenaantalen ertoe leiden dat steeds meer scholen zullen verdwijnen. De noodzaak aan structurele oplossingen dient zich aan, waarbij de koestering van kleinschaligheid wordt losgelaten teneinde kwalitatief goede en bereikbare voorzieningen te behouden.

=== Conclusies ===
Dat de leefbaarheid in Zeeland anno 2013 als minder positief wordt ervaren, heeft vooral te maken met de verminderde waardering voor het voorzieningenniveau en met sociale aspecten. In alle soorten woongebieden is men minder tevreden met de kern of wijk waarin men woont dan in 2009 het geval was. In de sterk stedelijke gebieden zijn er minder inwoners die tevreden zijn dan in de andere woongebieden. Wel is in de sterk stedelijke gebieden een inhaalslag aan de gang waar het ontwikkelingen in de buurt betreft. In 2013 waren in de stedelijke gebieden van Zeeland beduidend minder inwoners die van mening waren dat hun buurt achteruit was gegaan.

Over het geheel genomen ligt de tevredenheid over het voorzieningenniveau op het platteland lager dan in de stedelijke woongebieden. Daarentegen is de sociale binding en tevredenheid met de bevolkingssamenstelling het minst in de sterk en matig stedelijke gebieden. Toch is de achteruitgang voor wat deze aspecten van leefbaarheid betreft ook zichtbaar in de niet-stedelijke gebieden.

== Voor- en achteruitgang van de wijk als leefbaarheidsindicator ==
Behalve bovengenoemde factoren is er nog een andere indicator om de tevredenheid en daarmee leefbaarheid te meten, namelijk via een antwoord op de vraag of de eigen kern of wijk vooruit of achteruit is gegaan. In vergelijking met Nederland beleven Zeeuwen over het algemeen vaker een achteruitgang in hun wijk of kern. Dit duidt op een afname in de ervaren leefbaarheid. In gebieden die te maken hebben met een dalend inwonertal komt dit vaker voor dan in groeigebieden.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.5: Percentage van de bevolking (16 jaar e.o.) dat vindt dat de kern/wijk vooruit of achteruit is gegaan]

Het aandeel inwoners van Zeeland dat in 2013 aangeeft dat de eigen kern of wijk achteruit is gegaan (20%) is duidelijk groter dan het percentage dat van mening is dat het vooruit is gegaan (16%). In 2009 waren die percentages respectievelijk 21% en 15%. Vooral in de gemeenten Hulst, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Terneuzen en Tholen is het (negatieve) verschil opvallend groot. Andersom komt ook voor. Dit is met name het geval in Kapelle en Middelburg.

== Collectieve redzaamheid als leefbaarheidsindicator ==
Collectieve redzaamheid betreft het vertrouwen dat inwoners hebben dat de mensen in de eigen wijk of kern anderen zouden aanspreken op overlast en zouden ingrijpen bij overlast van jongeren, heftige woordenwisselingen, vechtpartijen, vandalisme, inbraak, huiselijk geweld, discriminatie of verloedering van tuinen. Hoge scores op de schaal van collectieve redzaamheid gaan samen met hoge scores op leefbaarheid. Dus hoe meer collectieve redzaamheid, des te meer tevredenheid en daarmee meer leefbaarderheid.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 99, tabel 11.6: Collectieve redzaamheid (bevolking 16 jaar e.o.)]

Welnu, ruim een kwart van de inwoners van Zeeland (27%) blijkt een hoge collectieve redzaamheid (en daarmee leefbaarheid) in de eigen wijk of kern te vertonen. Dit is duidelijk meer dan in 2009 (23%). Bijna één op de tien Zeeuwen (8%) kan in de categorie ‘lage collectieve redzaamheid’ worden ingedeeld. Dit is iets meer dan in 2009 (7%). Ongeveer tweederde van de inwoners kan tussen deze beide uitersten worden ingeschaald.

Per gemeente blijkt dat het aandeel inwoners dat onder de categorie ‘hoge collectieve redzaamheid’ kan worden ingedeeld significant groot is in de gemeenten Borsele, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Veere. Hulst telt significant weinig inwoners die tot deze categorie behoren. Als we kijken naar de aandelen inwoners die tot de categorie met een lage zelfraadzaamheid kunnen worden gerangschikt, blijkt dat dit percentage in de gemeente Vlissingen significant groter is dan gemiddeld.

== Leefbaarheid voor Zeeuwse jongeren ==
Het perspectief van jonge Zeeuwen op leefbaarheid wordt door specifieke vragen bepaald, zoals: wat wil ik later worden, waar ga ik naar school, waar wil ik straks wonen als ik een baan ga zoeken, welke partner kom ik tegen enzovoort. Het bereiken van tevredenheid op die punten blijkt binnen Zeeland lastig te realiseren. Veel jongeren trekken na hun middelbare schoolopleiding dan ook niet alleen weg uit de dorpen, maar ook uit de steden van Zeeland. Kort door de bocht geformuleerd: Zeeland is voor hen nagenoeg ‘onleefbaar’ geworden.

[AFBEELDING: Omslag De stille kracht van Zeeland (doorklikbaar naar PDF-rapport, bijv.: klik hier voor het rapport]

Met uitzondering van wellicht het Walchers stedelijk gebied ontbreekt het Zeeland aan voldoende stedelijke aantrekkingskracht. Banen vinden hoogopgeleide jongeren als zij willen terugkeren na hun studie slechts mondjesmaat in de provincie. Een omgeving met veel hoogopgeleide mensen is aantrekkelijk voor kennisbedrijven. Het wegtrekken van de jongeren en de verminderde terugkeer naar Zeeland is daarom een directe bedreiging voor het vestigingsklimaat en daarmee de leefbaarheid van Zeeland. De Wetenschappelijke Raad Zeeland pleit daarom ook voor een betere benutting van ‘de slimme kracht van Zeeland’.<ref>Naar de gelijknamige publicatie door J. Meijaard.</ref>

== Auteur ==
Hans Clement, 2015

== Literatuur ==
-Gorsel, W. van, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+atlas+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale atlas Zeeland 2013''] (Middelburg, 2013).

-Meijaard, J., [http://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=5&ved=0CDgQFjAE&url=http%3A%2F%2Fzeeuwsebibliotheek.nl%2Fcontent%2Fdam%2Fzeeland%2Fzeeuwse%2Fbestanden%2FDe%2520slimme%2520kracht%2520van%2520Zeeland%2520Joris%2520Meijaard.pdf&ei=ECVwVaKXOsWqsAHC24DwDA&usg=AFQjCNHhr3X-IxtF0R0FxbbGEt8KdxjREg&bvm=bv.94911696,d.bGg ''De slimme kracht van Zeeland''] (Middelburg, 2014).

-Smit, A., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009''] (Middelburg, 2009).

-''Van Dale. Groot Woordenboek van de Nederlandse taal'' (Utrecht/Antwerpen, 2005).

-Wouw, D. van der et al., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis''] (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

Leefbaarheid

2015-06-16T12:13:35Z

Hans Clement:

Onder ‘leefbaar’ kan men verstaan “geschikt om erin of ermee te leven”.<ref>Van Dale, p. 1930.</ref> Leefbare politiek is dan “op het behoud en de verbetering van de leefomgeving gerichte politiek”.<ref>Idem</ref> Aansluitend kan ‘leefbaarheid’ worden gedefinieerd als “de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld”.<ref>Smit, Sociale Staat van Zeeland, p. 7. Het huidige lemma bevat globaal enkele hoofdpunten uit de volgende door SCOOP gepubliceerde en digitaal te raadplegen bronnen: 1) Smit, Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009, 2) Van Gorsel, Sociale atlas Zeeland 2013 en 3) Van der Wouw et al., Staat van Zeeland 2013. Zeeland in tijden van crisis. Feitelijk zijn in het lemma teksten van deze bronnen opgenomen, zowel in geciteerde als in bewerkte vorm.</ref> Het gaat over de voorwaarden waaronder mensen in een bepaalde omgeving kunnen en willen samenleven. Leefbaarheid komt voort uit wat mensen individueel en samen ervaren en doen. Leefbaarheid is niet alleen een gegeven op een bepaald moment, maar tevens een proces dat inzet vraagt. Inzet van inwoners en van overheden. Dit omvat een breed spectrum; ‘leefbaar’ en ‘leefbaarheid’ zijn brede begrippen.

De ervaren leefbaarheid is bijvoorbeeld hoger naarmate meer mensen lid zijn van een vereniging. Ook inkomen en opleidingsniveau hangen samen met leefbaarheid. Indien het gemiddelde inkomen en opleidingsniveau hoger is, is de ervaren leefbaarheid in een kern hoger. In rijkere buurten en/of buurten met een hoger percentage hoger opgeleiden is de ervaren leefbaarheid groter. Een soortgelijk verband bestaat tussen leefbaarheid en [[vrijwilligerswerk]]. Naarmate meer mensen in een kern vrijwilligerswerk doen, is de ervaren leefbaarheid hoger. Aan de andere kant blijkt veel of weinig [[mantelzorg]] niet samen te hangen met de ervaren leefbaarheid in een kern. Sterker nog, in stedelijke wijken blijkt dat de ervaren leefbaarheid afneemt, naarmate het gemiddeld aantal uur gegeven mantelzorg toeneemt. Mogelijk hangt dat samen met een (te) hoge belasting van de mantelzogers zelf (verklaring HC). Hoe dan ook, aan leefbaarheid kleeft soms een wat paradoxaal karakter.

== Randvoorwaarden voor leefbaarheid ==
Hoe mensen hun dag ook indelen, veiligheid, gezondheid en mobiliteit spelen daarin telkens een rol. In hun verwevenheid maken deze randvoorwaarden de leefbaarheid uit, die deels objectief kan worden afgemeten aan de aanwezige voorzieningen, maar deels ook afhankelijk is van de manier waarop mensen deze ervaren. Leefbaarheid is een integrale ervaring waarin veiligheid, gezondheid en mobiliteit worden afgemeten aan wat er in de verschillende levensdomeinen aan fysieke, economische en sociaal-culturele voorzieningen voorhanden is en hoe deze infrastructuur wordt gebruikt en ervaren.

=== Veiligheid ===
Zowel de ervaren veiligheid in het algemeen als de ervaren veiligheid in de eigen kern of wijk hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het meemaken van gebeurtenissen zoals bekladding, geweld en criminaliteit hebben invloed. Sociale veiligheid hangt ook samen met de ervaren leefbaarheid (dit verband lijkt sterker in het stedelijk gebied). Daarnaast zijn zorgen over de eigen financiële situatie van invloed op de ervaren leefbaarheid.

Tot slot is de ervaren leefbaarheid hoger naarmate men vaker denkt dat de mensen in de eigen kern of wijk zouden ingrijpen (collectieve redzaamheid) bij bijvoorbeeld overlast, ruzie of inbraak. Voor stedelijk gebied geldt daarnaast het zich zorgen maken over de dreiging van het water samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, evenals de mening over de veiligheid thuis.

=== Gezondheid ===
Wat gezondheid betreft, hangt de ervaren gezondheid samen met de ervaren leefbaarheid en dan uitsluitend in niet-stedelijke woongebieden. Hoe beter de ervaren gezondheid, hoe hoger de ervaren leefbaarheid. Ook lawaai van industrie, stank van bedrijven, last van stof en roet hangen samen met de ervaren leefbaarheid.

=== Mobiliteit ===
Bij mobiliteit blijkt het bezit van een rijbewijs samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, als ook het positief oordelen over de mogelijkheid tot het stallen van fietsen in de kern en het parkeren bij huis.

== Leefbaarheid op dagelijks niveau ==
Een belangrijk criterium voor het meten van leefbaarheid is de mate van tevredenheid. Zo blijkt uit onderzoek van [[SCOOP]] dat Zeeuwen hun kern als leefbaar ervaren, indien ze tevreden zijn met

*de eigen kern als woonplaats en/of
*de kwaliteit van de bevolkingssamenstelling en/of
*de kwaliteit van de woonomgeving en/of
*de kwaliteit van de voorzieningen.

In welke zin een omgeving voor iemand leefbaar is, hangt dus af van een reeks factoren, waarbij de waardering ervan per individu kan verschillen. Voor ouders met jonge kinderen is het bijvoorbeeld van belang dat kinderen veilig buiten kunnen spelen, terwijl voor ouderen die niet erg mobiel zijn het belang van zorgvoorzieningen in de buurt een belangrijke rol speelt. Voor jongeren is de aanwezigheid van goede studiemogelijkheden en mogelijkheden om een onderneming te starten of een baan te vinden van belang. Leefbaarheid is daarom op twee niveaus te bekijken, namelijk op het niveau van het dagelijks leven (dagpaden) en op het niveau van de levensloop van mensen (leefpaden). Leefbaarheid wordt meestal op dagelijks niveau bekeken en dan vaak op een laag geografisch niveau (de straat, de buurt, de wijk, het dorp).

Onderzoek naar leefbaarheid op dagelijks niveau veronderstelt de vraag: kun je de dingen die je momenteel wilt of moet doen ook goed doen in of vanuit je eigen woonplaats? Een gemiddelde score van de huidige inwoners op dit soort vragen representeert dan de collectief ervaren, lokale leefbaarheid. Uit onderzoek van [[SCOOP]] blijkt dat deze lokale leefbaarheid (en daarmee tevredenheid) in Zeeland tussen 2009 en 2013 is gedaald. Die daling is op sommige onderdelen sterker dan op andere.

=== Woonplaats ===
Het zich in algemene zin verbonden voelen met de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het zich thuis voelen in de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Voor wijken in steden geldt dit in sterkere mate. Bovendien spelen ook andere sociale aspecten (contact onderling, saamhorigheid) van de woonomgeving in stedelijke wijken een grotere rol dan in plattelandskernen. Opvallend is dat wanneer veel mensen aangeven dat familie in de kern/wijk belangrijk is voor hun binding, de ervaren leefbaarheid in de kern of wijk lager is.

[AFBEELDING: Tevreden bewoners in Kapelle]

Een overzicht van het percentage van de Zeeuwse bevolking dat tevreden is over de eigen buurt of kern als woonplaats levert anno 2013 op dat 4 op de 5 Zeeuwen hierover tevreden is. Dit is een lichte afname vergeleken met 2009 (82%). Als we de cijfers nader analyseren per gemeente blijkt dat de inwoners van Kapelle en Veere significant vaker tevreden zijn dan gemiddeld. Het percentage Zeeuwen met een (zeer) sterke sociale of dorpsbinding is afgenomen van 54% in 2009 naar 50% in 2013.

De gemiddelde marktwaarde van woningen in de kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Hoe hoger de waarde, des te hoger de ervaren leefbaarheid. Vaak last hebben van vocht in huizen hangt negatief samen met de ervaren leefbaarheid. In de plattelandskernen geldt daarnaast overlast (stank/lawaai/roet) door industrie en in de stedelijke gebieden geluidsoverlast van buren en verkeer ook als een factor die van invloed is op de ervaren leefbaarheid.

[AFBEELDING: Sociale Atlas Zeeland 2013, p. 96, Kaart 11.1: Tevredenheid met eigen woonplaats (2013)]

=== Bevolkingssamenstelling ===
Tevredenheid over de bevolkingssamenstelling beïnvloedt de ervaren leefbaarheid positief. Vraagt men in 2013 naar het percentage van de bevolking dat tevreden is met de bevolkingssamenstelling in de eigen kern/wijk, dan blijkt dat 6 op de 10 Zeeuwen te zijn (60%). In 2009 was dit iets hoger (64%). Ook op dit onderdeel van leefbaarheid valt dus een lichte afname in tevredenheid te bespeuren. Als we de cijfers analyseren per gemeente, dan blijkt dat in Kapelle en Veere het aandeel dat hierover tevreden is significant boven dit gemiddelde ligt. In de gemeente Noord-Beveland ligt het daarentegen significant onder het Zeeuwse cijfer.

=== Woonomgeving ===
Waardering van de woonomgeving (gebouwen, bestrating, groen, buitengebied, kindvriendelijkheid) is een belangrijke factor voor ervaren leefbaarheid. Hierin verschillen de stedelijke en niet-stedelijke gebieden overigens van elkaar: het oordeel over bestrating, groenvoorzieningen en kindvriendelijkheid hangt in de stedelijke gebieden niet samen met de ervaren leefbaarheid, terwijl deze drie factoren in de niet-stedelijk gebieden juist wel een significant verband laten zien. Ditzelfde geldt voor de mate waarin de woonomgeving in de kern of wijk geschikt is voor mensen met een beperking: in de stedelijke gebieden is er geen verband met ervaren leefbaarheid in de plattelandsgebieden wel. Verkeersveiligheid en openbare verlichting is in de wijken van steden wel significant in relatie tot ervaren leefbaarheid, maar was dat in de kernen in niet-stedelijke gebieden niet.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 97, tabel 11.3: Gemiddelde waardering voor woonomgeving in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

Inwoners van Zeeland geven in 2013 de kwaliteit van de woonomgeving gemiddeld een ruime voldoende (6,9). In 2009 was dat nog een 6,8, dus in tegenstelling tot beide vorige onderdelen een (zeer) lichte toename in tevredenheid. In vergelijking met een meting uit in 2009 scoren bijna alle gemeenten, met uitzondering van Reimerswaal en Schouwen-Duiveland, in 2013 iets beter. De vooruitgang was het grootst in Middelburg. Als we de cijfers onderscheiden naar gemeente blijkt dat inwoners van Borsele, Goes, Kapelle en Veere gemiddeld een significant hoger cijfer geven dan de gemiddelde Zeeuw. Inwoners van Vlissingen waarderen hun woonomgeving echter significant lager dan gemiddeld.

Voor wat bereft de fysieke kenmerken van de woonomgeving zoals openbare verlichting, bestrating en groenvoorzieningen is er tussen 2009 en 2013 een lichte verschuiving naar hogere scores zichtbaar. Voor wat betreft overlast zoals lawaai, rommel, stank en dergelijke zijn er geen veranderingen opgetreden. En voor wat betreft veiligheid is het percentage Zeeuwen dat aangeeft zich in de eigen kern of wijk zelden of nooit onveilig te voelen met 1% gedaald: van 84% in 2009 naar 83% in 2013.

=== Voorzieningen ===
De tevredenheid met het voorzieningen-niveau is in 2013 nauwelijks veranderd t.o.v. 2009. Desondanks worden er minder vaak hoge rapportcijfers gegeven aan het voorzieningenniveau. Zeeuwen geven gemiddeld een ruime voldoende (6,8) voor de voorzieningen in de eigen kern of wijk. Dit is overigens wel een lagere waardering dan in 2009 (7,3). Als we de cijfers analyseren per gemeente, valt op dat in Sluis een significant lager rapportcijfer wordt gegeven dan in Zeeland als geheel. In de gemeente Kapelle gaf men omgekeerd juist een significant hoger cijfer dan gemiddeld in Zeeland. Als we gemeentelijke scores van 2013 naast die van 2009 leggen, blijkt dat alle gemeenten een lagere score behaalden dan vier jaar geleden. Het verschil met 2009 is het grootst in de gemeente Sluis. Daar daalde het gemiddelde rapportcijfer van 7,5 naar 6,5.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.4: Gemiddelde waardering voor voorzieningen in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

==== School ====
Extra aandacht verdient de voorziening van scholen. Omdat in de 20e eeuw bevolkingskrimp leidt tot dalende leerlingenaantallen in het basisonderwijs in sommige Zeeuwse kernen verdwijnt daar de basisschool. Die school wordt echter door velen als de belangrijkste voorziening van een klein dorp gezien. Het is volgens hen niet alleen een voorziening voor onderwijs, maar een ontmoetingsplaats en centrum voor activiteiten voor het hele dorp en daardoor wellicht onontbeerlijk voor de levendigheid en leefbaarheid van het dorp.

Onderzoek uit 2013 naar scholen in kleine, Zeeuwse kernen laat zien dat direct na de sluiting van een basisschool de lokale gemeenschap ervaart dat het dorp (dat de leefbaarheid) erop achteruit is gegaan. Wanneer de basisschool haar poorten moet sluiten, wordt dit duidelijk als een verlies voor het dorp ervaren. Niettemin lijkt het erop dat men daaraan na een aantal jaren begint te wennen. Inwoners van kernen die het al langer zonder school moeten doen, zijn niet minder tevreden dan inwoners van kleine kernen met een basisschool. Ontwikkelingen in de bevolking en economische activiteit in kernen zonder basisschool geven ook geen aanleiding voor de stelling dat het sluiten van de school ook de ‘sluiting’ van het dorp betekent.

Over het algemeen koesteren Zeeuwen het ideaalbeeld van de kleine school in de kleine kern. Deze traditioneel sterke focus op het behoud van voorzieningen in het eigen dorp maakt het derhalve moeilijk om de planning van voorzieningen op een meer gemeentelijke of regionale schaal te organiseren. Het voelt aanvankelijk altijd als verlies. Het zijn overigens niet alleen de gebruikers of de dorpsbewoners die de strijd voor behoud voeren. Ook directies en besturen van voorzieningen lijken maar moeizaam bestaande structuren te willen veranderen. Nochtans zullen krimp en daarmee dalende leerlingenaantalen ertoe leiden dat steeds meer scholen zullen verdwijnen. De noodzaak aan structurele oplossingen dient zich aan, waarbij de koestering van kleinschaligheid wordt losgelaten teneinde kwalitatief goede en bereikbare voorzieningen te behouden.

=== Conclusies ===
Dat de leefbaarheid in Zeeland anno 2013 als minder positief wordt ervaren, heeft vooral te maken met de verminderde waardering voor het voorzieningenniveau en met sociale aspecten. In alle soorten woongebieden is men minder tevreden met de kern of wijk waarin men woont dan in 2009 het geval was. In de sterk stedelijke gebieden zijn er minder inwoners die tevreden zijn dan in de andere woongebieden. Wel is in de sterk stedelijke gebieden een inhaalslag aan de gang waar het ontwikkelingen in de buurt betreft. In 2013 waren in de stedelijke gebieden van Zeeland beduidend minder inwoners die van mening waren dat hun buurt achteruit was gegaan.

Over het geheel genomen ligt de tevredenheid over het voorzieningenniveau op het platteland lager dan in de stedelijke woongebieden. Daarentegen is de sociale binding en tevredenheid met de bevolkingssamenstelling het minst in de sterk en matig stedelijke gebieden. Toch is de achteruitgang voor wat deze aspecten van leefbaarheid betreft ook zichtbaar in de niet-stedelijke gebieden.

== Voor- en achteruitgang van de wijk als leefbaarheidsindicator ==
Behalve bovengenoemde factoren is er nog een andere indicator om de tevredenheid en daarmee leefbaarheid te meten, namelijk via een antwoord op de vraag of de eigen kern of wijk vooruit of achteruit is gegaan. In vergelijking met Nederland beleven Zeeuwen over het algemeen vaker een achteruitgang in hun wijk of kern. Dit duidt op een afname in de ervaren leefbaarheid. In gebieden die te maken hebben met een dalend inwonertal komt dit vaker voor dan in groeigebieden.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.5: Percentage van de bevolking (16 jaar e.o.) dat vindt dat de kern/wijk vooruit of achteruit is gegaan]

Het aandeel inwoners van Zeeland dat in 2013 aangeeft dat de eigen kern of wijk achteruit is gegaan (20%) is duidelijk groter dan het percentage dat van mening is dat het vooruit is gegaan (16%). In 2009 waren die percentages respectievelijk 21% en 15%. Vooral in de gemeenten Hulst, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Terneuzen en Tholen is het (negatieve) verschil opvallend groot. Andersom komt ook voor. Dit is met name het geval in Kapelle en Middelburg.

== Collectieve redzaamheid als leefbaarheidsindicator ==
Collectieve redzaamheid betreft het vertrouwen dat inwoners hebben dat de mensen in de eigen wijk of kern anderen zouden aanspreken op overlast en zouden ingrijpen bij overlast van jongeren, heftige woordenwisselingen, vechtpartijen, vandalisme, inbraak, huiselijk geweld, discriminatie of verloedering van tuinen. Hoge scores op de schaal van collectieve redzaamheid gaan samen met hoge scores op leefbaarheid. Dus hoe meer collectieve redzaamheid, des te meer tevredenheid en daarmee meer leefbaarderheid.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 99, tabel 11.6: Collectieve redzaamheid (bevolking 16 jaar e.o.)]

Welnu, ruim een kwart van de inwoners van Zeeland (27%) blijkt een hoge collectieve redzaamheid (en daarmee leefbaarheid) in de eigen wijk of kern te vertonen. Dit is duidelijk meer dan in 2009 (23%). Bijna één op de tien Zeeuwen (8%) kan in de categorie ‘lage collectieve redzaamheid’ worden ingedeeld. Dit is iets meer dan in 2009 (7%). Ongeveer tweederde van de inwoners kan tussen deze beide uitersten worden ingeschaald.

Per gemeente blijkt dat het aandeel inwoners dat onder de categorie ‘hoge collectieve redzaamheid’ kan worden ingedeeld significant groot is in de gemeenten Borsele, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Veere. Hulst telt significant weinig inwoners die tot deze categorie behoren. Als we kijken naar de aandelen inwoners die tot de categorie met een lage zelfraadzaamheid kunnen worden gerangschikt, blijkt dat dit percentage in de gemeente Vlissingen significant groter is dan gemiddeld.

== Leefbaarheid voor Zeeuwse jongeren ==
Het perspectief van jonge Zeeuwen op leefbaarheid wordt door specifieke vragen bepaald, zoals: wat wil ik later worden, waar ga ik naar school, waar wil ik straks wonen als ik een baan ga zoeken, welke partner kom ik tegen enzovoort. Het bereiken van tevredenheid op die punten blijkt binnen Zeeland lastig te realiseren. Veel jongeren trekken na hun middelbare schoolopleiding dan ook niet alleen weg uit de dorpen, maar ook uit de steden van Zeeland. Kort door de bocht geformuleerd: Zeeland is voor hen nagenoeg ‘onleefbaar’ geworden.

[AFBEELDING: Omslag De stille kracht van Zeeland (doorklikbaar naar PDF-rapport, bijv.: klik hier voor het rapport]

Met uitzondering van wellicht het Walchers stedelijk gebied ontbreekt het Zeeland aan voldoende stedelijke aantrekkingskracht. Banen vinden hoogopgeleide jongeren als zij willen terugkeren na hun studie slechts mondjesmaat in de provincie. Een omgeving met veel hoogopgeleide mensen is aantrekkelijk voor kennisbedrijven. Het wegtrekken van de jongeren en de verminderde terugkeer naar Zeeland is daarom een directe bedreiging voor het vestigingsklimaat en daarmee de leefbaarheid van Zeeland. De Wetenschappelijke Raad Zeeland pleit daarom ook voor een betere benutting van ‘de slimme kracht van Zeeland’.<ref>Naar de gelijknamige publicatie door J. Meijaard.</ref>

== Auteur ==
Hans Clement, 2015

== Literatuur ==
-Gorsel, W. van, Sociale atlas Zeeland 2013 (Middelburg, 2013).

-Meijaard, J., De slimme kracht van Zeeland (Middelburg, 2014).

-Smit, A., Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009 (Middelburg, 2009).

-Van Dale. Groot Woordenboek van de Nederlandse taal (Utrecht/Antwerpen, 2005).

-Wouw, D. van der et al., Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

Leefbaarheid

2015-06-16T12:12:07Z

Hans Clement: /* Conclusies */

Onder ‘leefbaar’ kan men verstaan “geschikt om erin of ermee te leven”.<ref>Van Dale, p. 1930.</ref> Leefbare politiek is dan “op het behoud en de verbetering van de leefomgeving gerichte politiek”.<ref>Idem</ref> Aansluitend kan ‘leefbaarheid’ worden gedefinieerd als “de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld”.<ref>Smit, Sociale Staat van Zeeland, p. 7. Het huidige lemma bevat globaal enkele hoofdpunten uit de volgende door SCOOP gepubliceerde en digitaal te raadplegen bronnen: 1) Smit, Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009, 2) Van Gorsel, Sociale atlas Zeeland 2013 en 3) Van der Wouw et al., Staat van Zeeland 2013. Zeeland in tijden van crisis. Feitelijk zijn in het lemma teksten van deze bronnen opgenomen, zowel in geciteerde als in bewerkte vorm.</ref> Het gaat over de voorwaarden waaronder mensen in een bepaalde omgeving kunnen en willen samenleven. Leefbaarheid komt voort uit wat mensen individueel en samen ervaren en doen. Leefbaarheid is niet alleen een gegeven op een bepaald moment, maar tevens een proces dat inzet vraagt. Inzet van inwoners en van overheden. Dit omvat een breed spectrum; ‘leefbaar’ en ‘leefbaarheid’ zijn brede begrippen.

De ervaren leefbaarheid is bijvoorbeeld hoger naarmate meer mensen lid zijn van een vereniging. Ook inkomen en opleidingsniveau hangen samen met leefbaarheid. Indien het gemiddelde inkomen en opleidingsniveau hoger is, is de ervaren leefbaarheid in een kern hoger. In rijkere buurten en/of buurten met een hoger percentage hoger opgeleiden is de ervaren leefbaarheid groter. Een soortgelijk verband bestaat tussen leefbaarheid en [[vrijwilligerswerk]]. Naarmate meer mensen in een kern vrijwilligerswerk doen, is de ervaren leefbaarheid hoger. Aan de andere kant blijkt veel of weinig [[mantelzorg]] niet samen te hangen met de ervaren leefbaarheid in een kern. Sterker nog, in stedelijke wijken blijkt dat de ervaren leefbaarheid afneemt, naarmate het gemiddeld aantal uur gegeven mantelzorg toeneemt. Mogelijk hangt dat samen met een (te) hoge belasting van de mantelzogers zelf (verklaring HC). Hoe dan ook, aan leefbaarheid kleeft soms een wat paradoxaal karakter.

== Randvoorwaarden voor leefbaarheid ==
Hoe mensen hun dag ook indelen, veiligheid, gezondheid en mobiliteit spelen daarin telkens een rol. In hun verwevenheid maken deze randvoorwaarden de leefbaarheid uit, die deels objectief kan worden afgemeten aan de aanwezige voorzieningen, maar deels ook afhankelijk is van de manier waarop mensen deze ervaren. Leefbaarheid is een integrale ervaring waarin veiligheid, gezondheid en mobiliteit worden afgemeten aan wat er in de verschillende levensdomeinen aan fysieke, economische en sociaal-culturele voorzieningen voorhanden is en hoe deze infrastructuur wordt gebruikt en ervaren.

=== Veiligheid ===
Zowel de ervaren veiligheid in het algemeen als de ervaren veiligheid in de eigen kern of wijk hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het meemaken van gebeurtenissen zoals bekladding, geweld en criminaliteit hebben invloed. Sociale veiligheid hangt ook samen met de ervaren leefbaarheid (dit verband lijkt sterker in het stedelijk gebied). Daarnaast zijn zorgen over de eigen financiële situatie van invloed op de ervaren leefbaarheid.

Tot slot is de ervaren leefbaarheid hoger naarmate men vaker denkt dat de mensen in de eigen kern of wijk zouden ingrijpen (collectieve redzaamheid) bij bijvoorbeeld overlast, ruzie of inbraak. Voor stedelijk gebied geldt daarnaast het zich zorgen maken over de dreiging van het water samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, evenals de mening over de veiligheid thuis.

=== Gezondheid ===
Wat gezondheid betreft, hangt de ervaren gezondheid samen met de ervaren leefbaarheid en dan uitsluitend in niet-stedelijke woongebieden. Hoe beter de ervaren gezondheid, hoe hoger de ervaren leefbaarheid. Ook lawaai van industrie, stank van bedrijven, last van stof en roet hangen samen met de ervaren leefbaarheid.

=== Mobiliteit ===
Bij mobiliteit blijkt het bezit van een rijbewijs samen te hangen met de ervaren leefbaarheid, als ook het positief oordelen over de mogelijkheid tot het stallen van fietsen in de kern en het parkeren bij huis.

== Leefbaarheid op dagelijks niveau ==
Een belangrijk criterium voor het meten van leefbaarheid is de mate van tevredenheid. Zo blijkt uit onderzoek van [[SCOOP]] dat Zeeuwen hun kern als leefbaar ervaren, indien ze tevreden zijn met

*de eigen kern als woonplaats en/of
*de kwaliteit van de bevolkingssamenstelling en/of
*de kwaliteit van de woonomgeving en/of
*de kwaliteit van de voorzieningen.

In welke zin een omgeving voor iemand leefbaar is, hangt dus af van een reeks factoren, waarbij de waardering ervan per individu kan verschillen. Voor ouders met jonge kinderen is het bijvoorbeeld van belang dat kinderen veilig buiten kunnen spelen, terwijl voor ouderen die niet erg mobiel zijn het belang van zorgvoorzieningen in de buurt een belangrijke rol speelt. Voor jongeren is de aanwezigheid van goede stu¬diemogelijkheden en mogelijkheden om een onderneming te starten of een baan te vinden van belang. Leefbaarheid is daarom op twee niveaus te bekijken, namelijk op het niveau van het dagelijks leven (dagpaden) en op het niveau van de levensloop van mensen (leefpaden). Leefbaarheid wordt meestal op dagelijks niveau bekeken en dan vaak op een laag geografisch niveau (de straat, de buurt, de wijk, het dorp).

Onderzoek naar leefbaarheid op dagelijks niveau veronderstelt de vraag: kun je de dingen die je momenteel wilt of moet doen ook goed doen in of vanuit je eigen woonplaats? Een gemiddelde score van de huidige inwoners op dit soort vragen representeert dan de collectief ervaren, lokale leefbaarheid. Uit onderzoek van [[SCOOP]] blijkt dat deze lokale leefbaarheid (en daarmee tevredenheid) in Zeeland tussen 2009 en 2013 is gedaald. Die daling is op sommige onderdelen sterker dan op andere.

=== Woonplaats ===
Het zich in algemene zin verbonden voelen met de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Ook het zich thuis voelen in de wijk of kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Voor wijken in steden geldt dit in sterkere mate. Bovendien spelen ook andere sociale aspecten (contact onderling, saamhorigheid) van de woonomgeving in stedelijke wijken een grotere rol dan in plattelandskernen. Opvallend is dat wanneer veel mensen aangeven dat familie in de kern/wijk belangrijk is voor hun binding, de ervaren leefbaarheid in de kern of wijk lager is.

[AFBEELDING: Tevreden bewoners in Kapelle]

Een overzicht van het percentage van de Zeeuwse bevolking dat tevreden is over de eigen buurt of kern als woonplaats levert anno 2013 op dat 4 op de 5 Zeeuwen hierover tevreden is. Dit is een lichte afname vergeleken met 2009 (82%). Als we de cijfers nader analyseren per gemeente blijkt dat de inwoners van Kapelle en Veere significant vaker tevreden zijn dan gemiddeld. Het percentage Zeeuwen met een (zeer) sterke sociale of dorpsbinding is afgenomen van 54% in 2009 naar 50% in 2013.

De gemiddelde marktwaarde van woningen in de kern hangt samen met de ervaren leefbaarheid. Hoe hoger de waarde, des te hoger de ervaren leefbaarheid. Vaak last hebben van vocht in huizen hangt negatief samen met de ervaren leefbaarheid. In de plattelandskernen geldt daarnaast overlast (stank/lawaai/roet) door industrie en in de stedelijke gebieden geluidsoverlast van buren en verkeer ook als een factor die van invloed is op de ervaren leefbaarheid.

[AFBEELDING: Sociale Atlas Zeeland 2013, p. 96, Kaart 11.1: Tevredenheid met eigen woonplaats (2013)]

=== Bevolkingssamenstelling ===
Tevredenheid over de bevolkingssamenstelling beïnvloedt de ervaren leefbaarheid positief. Vraagt men in 2013 naar het percentage van de bevolking dat tevreden is met de bevolkingssamenstelling in de eigen kern/wijk, dan blijkt dat 6 op de 10 Zeeuwen te zijn (60%). In 2009 was dit iets hoger (64%). Ook op dit onderdeel van leefbaarheid valt dus een lichte afname in tevredenheid te bespeuren. Als we de cijfers analyseren per gemeente, dan blijkt dat in Kapelle en Veere het aandeel dat hierover tevreden is significant boven dit gemiddelde ligt. In de gemeente Noord-Beveland ligt het daarentegen significant onder het Zeeuwse cijfer.

=== Woonomgeving ===
Waardering van de woonomgeving (gebouwen, bestrating, groen, buitengebied, kindvriendelijkheid) is een belangrijke factor voor ervaren leefbaarheid. Hierin verschillen de stedelijke en niet-stedelijke gebieden overigens van elkaar: het oordeel over bestrating, groenvoorzieningen en kindvriendelijkheid hangt in de stedelijke gebieden niet samen met de ervaren leefbaarheid, terwijl deze drie factoren in de niet-stedelijk gebieden juist wel een significant verband laten zien. Ditzelfde geldt voor de mate waarin de woonomgeving in de kern of wijk geschikt is voor mensen met een beperking: in de stedelijke gebieden is er geen verband met ervaren leefbaarheid in de plattelandsgebieden wel. Verkeersveiligheid en openbare verlichting is in de wijken van steden wel significant in relatie tot ervaren leefbaarheid, maar was dat in de kernen in niet-stedelijke gebieden niet.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 97, tabel 11.3: Gemiddelde waardering voor woonomgeving in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

Inwoners van Zeeland geven in 2013 de kwaliteit van de woonomgeving gemiddeld een ruime voldoende (6,9). In 2009 was dat nog een 6,8, dus in tegenstelling tot beide vorige onderdelen een (zeer) lichte toename in tevredenheid. In vergelijking met een meting uit in 2009 scoren bijna alle gemeenten, met uitzondering van Reimerswaal en Schouwen-Duiveland, in 2013 iets beter. De vooruitgang was het grootst in Middelburg. Als we de cijfers onderscheiden naar gemeente blijkt dat inwoners van Borsele, Goes, Kapelle en Veere gemiddeld een significant hoger cijfer geven dan de gemiddelde Zeeuw. Inwoners van Vlissingen waarderen hun woonomgeving echter significant lager dan gemiddeld.

Voor wat bereft de fysieke kenmerken van de woonomgeving zoals openbare verlichting, bestrating en groenvoorzieningen is er tussen 2009 en 2013 een lichte verschuiving naar hogere scores zichtbaar. Voor wat betreft overlast zoals lawaai, rommel, stank en dergelijke zijn er geen veranderingen opgetreden. En voor wat betreft veiligheid is het percentage Zeeuwen dat aangeeft zich in de eigen kern of wijk zelden of nooit onveilig te voelen met 1% gedaald: van 84% in 2009 naar 83% in 2013.

=== Voorzieningen ===
De tevredenheid met het voorzieningen-niveau is in 2013 nauwelijks veranderd t.o.v. 2009. Desondanks worden er minder vaak hoge rapportcijfers gegeven aan het voorzieningenniveau. Zeeuwen geven gemiddeld een ruime voldoende (6,8) voor de voorzieningen in de eigen kern of wijk. Dit is overigens wel een lagere waardering dan in 2009 (7,3). Als we de cijfers analyseren per gemeente, valt op dat in Sluis een significant lager rapportcijfer wordt gegeven dan in Zeeland als geheel. In de gemeente Kapelle gaf men omgekeerd juist een significant hoger cijfer dan gemiddeld in Zeeland. Als we gemeentelijke scores van 2013 naast die van 2009 leggen, blijkt dat alle gemeenten een lagere score behaalden dan vier jaar geleden. Het verschil met 2009 is het grootst in de gemeente Sluis. Daar daalde het gemiddelde rapportcijfer van 7,5 naar 6,5.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.4: Gemiddelde waardering voor voorzieningen in de eigen kern/wijk (bevolking 16 jaar e.o.) op schaal 1-10]

==== School ====
Extra aandacht verdient de voorziening van scholen. Omdat in de 20e eeuw bevolkingskrimp leidt tot dalende leerlingenaantallen in het basisonderwijs in sommige Zeeuwse kernen verdwijnt daar de basisschool. Die school wordt echter door velen als de belangrijkste voorziening van een klein dorp gezien. Het is volgens hen niet alleen een voorziening voor onderwijs, maar een ontmoetingsplaats en centrum voor activiteiten voor het hele dorp en daardoor wellicht onontbeerlijk voor de levendigheid en leefbaarheid van het dorp.

Onderzoek uit 2013 naar scholen in kleine, Zeeuwse kernen laat zien dat direct na de sluiting van een basis¬school de lokale gemeenschap ervaart dat het dorp (dat de leefbaarheid) erop achteruit is gegaan. Wanneer de basisschool haar poorten moet sluiten, wordt dit duidelijk als een verlies voor het dorp ervaren. Niettemin lijkt het erop dat men daaraan na een aantal jaren begint te wennen. Inwoners van kernen die het al langer zonder school moeten doen, zijn niet minder tevre¬den dan inwoners van kleine kernen met een basisschool. Ontwikkelingen in de bevolking en economische activiteit in kernen zonder basisschool geven ook geen aanleiding voor de stelling dat het sluiten van de school ook de ‘sluiting’ van het dorp betekent.

Over het algemeen koesteren Zeeuwen het ideaalbeeld van de kleine school in de kleine kern. Deze traditioneel sterke focus op het behoud van voorzie¬ningen in het eigen dorp maakt het derhalve moeilijk om de plan¬ning van voorzieningen op een meer gemeentelijke of regionale schaal te organiseren. Het voelt aanvankelijk altijd als verlies. Het zijn overigens niet alleen de gebruikers of de dorpsbewoners die de strijd voor behoud voeren. Ook directies en besturen van voorzieningen lijken maar moeizaam bestaande structuren te willen veranderen. Nochtans zullen krimp en daarmee dalende leerlingenaantalen ertoe leiden dat steeds meer scholen zullen verdwijnen. De noodzaak aan structurele oplossingen dient zich aan, waarbij de koestering van kleinschaligheid wordt losgelaten teneinde kwalitatief goede en bereikbare voorzieningen te behouden.

=== Conclusies ===
Dat de leefbaarheid in Zeeland anno 2013 als minder positief wordt ervaren, heeft vooral te maken met de verminderde waardering voor het voorzieningenniveau en met sociale aspecten. In alle soorten woongebieden is men minder tevreden met de kern of wijk waarin men woont dan in 2009 het geval was. In de sterk stedelijke gebieden zijn er minder inwoners die tevreden zijn dan in de andere woongebieden. Wel is in de sterk stedelijke gebieden een inhaalslag aan de gang waar het ontwikkelingen in de buurt betreft. In 2013 waren in de stedelijke gebieden van Zeeland beduidend minder inwoners die van mening waren dat hun buurt achteruit was gegaan.

Over het geheel genomen ligt de tevredenheid over het voorzieningenniveau op het platteland lager dan in de ste¬delijke woongebieden. Daarentegen is de sociale binding en tevredenheid met de bevolkingssamenstelling het minst in de sterk en matig stedelijke gebieden. Toch is de achteruitgang voor wat deze aspecten van leefbaarheid betreft ook zichtbaar in de niet-stedelijke gebieden.

== Voor- en achteruitgang van de wijk als leefbaarheidsindicator ==
Behalve bovengenoemde factoren is er nog een andere indicator om de tevredenheid en daarmee leefbaarheid te meten, namelijk via een antwoord op de vraag of de eigen kern of wijk vooruit of achteruit is gegaan. In vergelijking met Nederland beleven Zeeuwen over het algemeen vaker een achteruitgang in hun wijk of kern. Dit duidt op een afname in de ervaren leefbaarheid. In gebieden die te maken hebben met een dalend inwonertal komt dit vaker voor dan in groeigebieden.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 98, tabel 11.5: Percentage van de bevolking (16 jaar e.o.) dat vindt dat de kern/wijk vooruit of achteruit is gegaan]

Het aandeel inwoners van Zeeland dat in 2013 aangeeft dat de eigen kern of wijk achteruit is gegaan (20%) is duidelijk groter dan het percentage dat van mening is dat het vooruit is gegaan (16%). In 2009 waren die percentages respectievelijk 21% en 15%. Vooral in de gemeenten Hulst, Noord-Beveland, Schouwen-Duiveland, Terneuzen en Tholen is het (negatieve) verschil opvallend groot. Andersom komt ook voor. Dit is met name het geval in Kapelle en Middelburg.

== Collectieve redzaamheid als leefbaarheidsindicator ==
Collectieve redzaamheid betreft het vertrouwen dat inwoners hebben dat de mensen in de eigen wijk of kern anderen zouden aanspreken op overlast en zouden ingrijpen bij overlast van jongeren, heftige woordenwisselingen, vechtpartijen, vandalisme, inbraak, huiselijk geweld, discriminatie of verloedering van tuinen. Hoge scores op de schaal van collectieve redzaamheid gaan samen met hoge scores op leefbaarheid. Dus hoe meer collectieve redzaamheid, des te meer tevredenheid en daarmee meer leefbaarderheid.

[AFBEELDING: Sociale atlas Zeeland 2013, p. 99, tabel 11.6: Collectieve redzaamheid (bevolking 16 jaar e.o.)]

Welnu, ruim een kwart van de inwoners van Zeeland (27%) blijkt een hoge collectieve redzaamheid (en daarmee leefbaarheid) in de eigen wijk of kern te vertonen. Dit is duidelijk meer dan in 2009 (23%). Bijna één op de tien Zeeuwen (8%) kan in de categorie ‘lage collectieve redzaamheid’ worden ingedeeld. Dit is iets meer dan in 2009 (7%). Ongeveer tweederde van de inwoners kan tussen deze beide uitersten worden ingeschaald.

Per gemeente blijkt dat het aandeel inwoners dat onder de categorie ‘hoge collectieve redzaamheid’ kan worden ingedeeld significant groot is in de gemeenten Borsele, Kapelle, Noord-Beveland, Reimerswaal en Veere. Hulst telt significant weinig inwoners die tot deze categorie behoren. Als we kijken naar de aandelen inwoners die tot de categorie met een lage zelfraadzaamheid kunnen worden gerangschikt, blijkt dat dit percentage in de gemeente Vlissingen significant groter is dan gemiddeld.

== Leefbaarheid voor Zeeuwse jongeren ==
Het perspectief van jonge Zeeuwen op leefbaarheid wordt door specifieke vragen bepaald, zoals: wat wil ik later worden, waar ga ik naar school, waar wil ik straks wonen als ik een baan ga zoeken, welke partner kom ik tegen enzovoort. Het bereiken van tevredenheid op die punten blijkt binnen Zeeland lastig te realiseren. Veel jongeren trekken na hun middelbare schoolopleiding dan ook niet alleen weg uit de dorpen, maar ook uit de steden van Zeeland. Kort door de bocht geformuleerd: Zeeland is voor hen nagenoeg ‘onleefbaar’ geworden.

[AFBEELDING: Omslag De stille kracht van Zeeland (doorklikbaar naar PDF-rapport, bijv.: klik hier voor het rapport]

Met uitzondering van wellicht het Walchers stedelijk gebied ontbreekt het Zeeland aan voldoende stedelijke aantrekkingskracht. Banen vinden hoogopgeleide jongeren als zij willen terugkeren na hun studie slechts mondjesmaat in de provincie. Een omge¬ving met veel hoogopgeleide mensen is aantrekkelijk voor kennisbedrijven. Het wegtrekken van de jongeren en de verminderde terugkeer naar Zeeland is daarom een directe bedreiging voor het vestigingsklimaat en daarmee de leef¬baarheid van Zeeland. De Wetenschappelijke Raad Zeeland pleit daarom ook voor een betere benutting van ‘de slimme kracht van Zeeland’.<ref>Naar de gelijknamige publicatie door J. Meijaard.</ref>

== Auteur ==
Hans Clement, 2015

== Literatuur ==
-Gorsel, W. van, Sociale atlas Zeeland 2013 (Middelburg, 2013).

-Meijaard, J., De slimme kracht van Zeeland (Middelburg, 2014).

-Smit, A., Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009 (Middelburg, 2009).

-Van Dale. Groot Woordenboek van de Nederlandse taal (Utrecht/Antwerpen, 2005).

-Wouw, D. van der et al., Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

2015-06-16T10:31:02Z

Hans Clement:

Scoop

2015-06-16T10:30:22Z

Hans Clement:

{{Infobox
| above =Scoop
}}
[[Bestand:Logo SCOOP.jpg|right|300px]]
In 1998 startte Stichting [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP (hierna: Scoop)] met haar werkzaamheden.<ref>Sinds de oprichting is de officiële naam SCOOP, ook in publicaties, lange tijd met kleine letters (Scoop) geschreven. Pas sinds de intrek bij de Zeeuwse Bibliotheek is die naam weer met hoofdletters in gebruik genomen. In dit lemma wordt de spelling aangehouden die het langst in gebruik is geweest.</ref> De stichting was een samenvoeging van elf door de Provincie Zeeland gesubsidieerde organisaties. Culturele, economische, educatieve, medische en vele andere aspecten uit die samenleving, over jong en oud, waren voorwerp van sociologisch onderzoek, monitoring en advies ten behoeve van overheden en instellingen. Op grond daarvan werd beleid al dan niet aangepast en konden eventueel maatschappelijke projecten worden gelanceerd.<ref>Zo konden bijvoorbeeld projecten rondom scholen worden gerealiseerd ter handhaving/verrijking/verbetering van het onderwijs. Via andere projecten traden mensen met elkaar in debat over maatschappelijke thema’s, zoals bijvoorbeeld het verdwijnen van dorpshuizen of politieke kwesties. Op dergelijke en andere punten kon Scoop lokale organisaties bemiddelend ondersteunen. Het innovatieve element tenslotte kon als consequentie van een onderzoek of project ontstaan. Ontwikkeling op welk maatschappelijk domein dan ook kan niet geschieden zonder innovatieve ideeën die uitgaan van verandering. Scoop trachtte die ideeën, in samenwerking met en ten behoeve van alle Zeeuwen, te ontdekken en uit te werken.</ref> Gezien haar werkzaamheden kon deze stichting als het [http://www.scp.nl/ SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau)] van Zeeland worden beschouwd.

Mede als gevolg van forse bezuinigingen zagen Scoop en [[Zeeuwse Bibliotheek]] de noodzaak in van een verkenning naar nadere samenwerking, op 2 juli 2012 resulterend in een verhuizing van Scoop naar het bibliotheekgebouw. Aansluitend werd besloten om per 1 januari 2014 te fuseren tot één nieuwe organisatie, een datum echter die wegens juridische perikelen moest worden uitgesteld. De Provincie was zowel financier als (voornaamste) opdrachtgever van Scoop; in verband met de bestuursvorm van de nieuwe organisatie dient Scoop na de fusie met de bibliotheek haar inkomsten grotendeels uit de markt te genereren.

[[Bestand:SCOOP als SCP van Zeeland.jpg|right|thumb|500px|Kernfunctie van Scoop was die van Zeeuws Planbureau - een functie die ook na de fusie met de Zeeuwse Bibliotheek nog steeds wordt vervuld.]]

== Geschiedenis ==
Op 7 oktober 1997 werd in verband met een herstructurering van de Zeeuwse welzijnssector door de Gedeputeerde Staten (GS) van Zeeland aan de Provinciale Staten een voorstel gedaan tot de oprichting van een nieuwe organisatie. Voorheen werd die sector met name door het [[Stichting Zeeland | Provinciaal Opbouworgaan Stichting Zeeland (POSZ)]] bediend - een organisaie die in 1993 opging in de Stichting voor Volksgezondheid, Maatschappelijke Ontwikkeling en Cultuur (Stichting VMC Zeeland). Het voorstel van GS werd aangenomen. De nieuwe organisatie kreeg de naam Stichting [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP] – Zeeuws steunpunt [later: instituut<ref>Zie ''SCOOP Jaaroverzicht ’98'', p. 1.</ref>] voor zorg, welzijn en cultuur. Daarmee werd getracht om verschillende, bestaande organisaties op efficiënte wijze in één punt samen te voegen. Weliswaar verloren die organisaties per 1 januari 1998 hun subsidie van de Provincie, doch niet de mogelijkheid om eventueel als vrijwilligersorganisatie te blijven voortbestaan. Het betrof de volgende 11 instellingen:

*Stichting VMC Zeeland (inclusief steunfuncties buitenlanders en woonwagenwerk)
*Stichting Impuls Zeeland
*Stichting Oecumenisch Centrum voor Jeugd- en jongerenwerk Zeeland (OCJZ)
*Scouting Zeeland
*Stichting Ondersteuning Kinderopvang Zeeland (SOKZ)
*Stichting Katholiek Maatschappelijk Activeringswerk Zeeland (KMAZ)
*Provinciale Diaconale Commissie der Nederlands Hervormde Kerk in Zeeland (PDC)
*Stichting Gereformeerd Sociaal Centrum voor Zeeland (GSC)
*Humanitas, gewest Zeeland
*Emancipatiebureau Zeeland
*Stichting voor Surinamers, Antillianen, Arubanen en Molukkers (SAAM)

In het voorstel van de GS uit 1997 werd als hoofddoel van de nieuwe organisatie gesteld “het binnen de provinciale verantwoordelijkheden integraal ondersteunen van activiteiten en organisaties op de terreinen zorg, welzijn en cultuur in Zeeland”.<ref>[Gedeputeerde Staten van Zeeland], ''Afronding herstructurering welzijn. Inrichting Stichting SCOOP, Zeeuw steunpunt voor zorg, welzijn en cultuur'', p. 2.</ref> Om dit hoofddoel te bereiken, zou volgens GS “een goed functionerende organisatie met gekwalificeerde professionals” nodig zijn, “met binding met de Zeeuwse samenleving”. Dit moest gestalte krijgen doordat Scoop een afspiegeling moest gaan vormen van de Zeeuwse samenleving (waarbij Scoop signalen vanuit die samenleving presenteert ten behoeve van de beleidsvorming =signaalfunctie). Ten tweede zou Scoop “toegankelijk, herkenbaar en laagdrempelig” moeten zijn voor gebruikers en afnemers zoals vrijwilligersorganisaties en gemeenten.<ref>Ibidem, p. 4.</ref>

[[Bestand:Scoopera (foto SCOOP).jpg|right|thumb|320px|Scoopera, foto: Scoop]]

Vanaf 1 januari 1998 werd Scoop gehuisvesd in het gebouw Achter de Houttuinen 8 te Middelburg.<ref>''SCOOP Jaaroverzicht ’98'', p. 1.</ref> Dit gebouw kreeg de naam Scoopera en huisvestte zo’n 60 medewerkers, aan het eind van 1998 was dit aantal al opgelopen naar 72 medewerkers.<ref>Ibidem, p. 1 en 5.</ref> Men werkte onder meer aan zogeheten cultuurmenu’s (pakketten van alle kunstdisciplines en cultureel erfgoed dat leerlingen tijdens de schoolloopbaan tot zich nemen),<ref>Ibidem, p. 3.</ref> aan de Zeeuwse voorronde van Kunstbende, aan diverse projecten (inzake amateurkunst, opvoeding, ouderen, asielzoekers, kindermishandeling, seksueel geweld et cetera) en aan vele ambitieuze toekomstplannen. Ook werden Scoopera-debatten georganiseerd, discussieplatforms waarbij deskundigen debatteren met Zeeuwse politici, burgers en professionals over beleid om actuele en toekomstige maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.<ref>Ibidem, p. 4.</ref>

De daaropvolgende jaren profileerde Scoop zich steeds sterker en leverde zowel theoretische als praktische resultaten in de vorm van rapporten en projecten. Een belangrijke ontwikkeling in 2004 was de vorming van de sector Onderzoek & Advies – een sector die al in hetzelfde jaar twintig onderzoeken uitvoerde.<ref>Idem.</ref> Daarbij werd veel inspanning geleverd aan de zogeheten Jeugdmonitor, een jaarlijks terugkerend instrument om beleidsmakers inzicht te geven in de jeugdproblematiek (0-23 jarigen) ten behoeve van het jeugdbeleid.<ref>Ibidem, p. 8.</ref> Daarnaast werd het eerste Sociaal Rapport Zeeland, tegenwoordig (Sociale) Staat van Zeeland (zie onder) gepubliceerd, met als thema’s maatschappelijke participatie, [[leefbaarheid]] en sociale veiligheid.<ref>Ibidem, p. 15.</ref> Onderzoek wist de weg naar en de vraag van buiten steeds beter te vinden.<ref>''Jaarverslag SCOOP 2005'', p. 11.</ref> De portefeuille van de sector Onderzoek & Advies was soms overbelast en zat permanent vol.

In 2009 publiceerde Scoop een grootschalig bevolkingsonderzoek onder de Zeeuwse bevolking, getiteld [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= Sociale Staat van Zeeland], met als belangrijkste thema’s [[veiligheid]], [[gezondheid]], [[mobiliteit]], [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[wonen]], [[werken]], zorgen en [[vrije tijd]].<ref>''Scoop Jaarverslag 2009'', p. 9.</ref> Het voornemen was om dit breed opgezette bevolkingsonderzoek vierjaarlijks te herhalen. Het tweede, getiteld [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= Staat van Zeeland], vond dan ook plaats in 2013 (in 2014 gepubliceerd). De aard van deze aanpak heeft voor Provincie en gemeenten de basis gelegd om in 2010 te werken aan een gezamenlijke visie op het sociale domein, met in het verlengde een discussie over de taakverdeling.<ref>''Scoop Jaarverslag 2010'', p. 9.</ref> Ook voor Scoop zelf gaf één en ander structureel richting aan projecten voor 2010 en de jaren daarna.

Tot aan de fusie heeft Scoop steeds twee directeuren gehad: Dick van den Bout (algemeen directeur) en Dick Janse (financieel directeur). Na de fusie is er één directeur die tevens directeur is van beide fusiepartners, namelijk dr. [[Perry Moree]], al was er medio juni 2015 nog geen nieuwe naam voor de fusieorganisatie.
<gallery mode="packed">
Bestand:Dick van den Bout, algemeen directeur SCOOP, 1998-2014.jpg|Dick van den Bout
Bestand:Dick Janse, financieel directeur SCOOP, 1998-2014.jpg|Dick Janse
Bestand:Perrymoree.jpg|Dr. [[Perry Moree]]
</gallery>

== SCP van Zeeland ==
[[Bestand:Prof. dr. Paul Schnabel, directeur SCP van 1998-2013 (foto Bond van Nederlandse Architecten).jpg|right|thumb|200px|Prof. dr. Paul Schnabel, foto: Bond van Nederlandse Architecten]]
Van alle provinciale sociaal-culturele onderzoeksinstituten lijkt Scoop het meest op een [http://www.scp.nl/ SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau)] in het klein, aldus voormalig SCP-directeur Paul Schnabel.<ref>Mico, ''SCP-directeur Paul Schnabel: ‘Zeeland, weet wat je hebt’'', p. 13. Voor een uitvoerige beschrijving van de overeenkomst tussen [http://www.scp.nl/ SCP] en [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP] zie Franken, ''SCP-functie van Scoop. 2010-2012''.</ref> Het SCP is, zoals bekend, een belangrijk adviesorgaan van de Nederlandse regering.<ref>Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Sociaal_en_Cultureel_Planbureau.</ref> Via enquêtes, statistieken en literatuuronderzoek worden door Scoop sociale, culturele en andere ontwikkelingen in de Zeeuwse samenleving in kaart gebracht. Kenmerkend voor dit onderzoek is de praktische toepasbaarheid ervan. Op basis van dergelijk onderzoek wordt advies uitgebracht aan lokale overheden zoals de Provincie Zeeland en diverse gemeenten, alsook aan organisaties en instellingen. Die adviezen worden in rapporten gepubliceerd en zijn [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm via internet] gratis beschikbaar gesteld.

== Onderzoek ==
Het SCP-onderzoek van [http://www.scoopzld.nl/ Scoop] omvat drie deelfuncties: sociale rapportage, monitoring en onderzoeksopdrachten.

=== Sociale rapportage ===
[[Bestand:Sociale Staat van Zeeland (bron SCOOP).jpg|right|thumb|340px]]
Sinds 2004 rapporteert Scoop regelmatig over maatschappelijk revelante onderwerpen, in de loop der jaren uitgebreid tot thema’s als [[gezondheid]], [[leefbaarheid]], [[mobiliteit]], [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[veiligheid]], [[vrije tijd]], [[werken]], [[wonen]], [[vrijwilligerswerk]] en [[mantelzorg]]. Die rapportages vinden nog steeds plaats in het kader van een grootscheeps, vierjaarlijks project dat valt onder de naam [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland&subject=-1&year=-1&title=-1&search= (Sociale) Staat van Zeeland], waarbij de kernvraag luidt: hoe staat Zeeland – hoe staat de Zeeuwse bevolking – er in sociaal opzicht voor?

Concreet houdt dit bevolkingsonderzoek in dat een representatieve afspiegeling van de Zeeuwse bevolking (15.000 inwoners in 2009 en 11.000 in 2013) een lijst met vragen over de leefbaarheid binnen de provincie invult. Daarnaast maakt Scoop, binnen het kader van dit meer globale onderzoek, per gemeente nog afzonderlijke rapporten met gegevens over kernen en wijken. De verzamelde gegevens worden door provincie en gemeenten gebruikt om beleid gestalte te geven.

=== Monitoring ===
Als SCP van Zeeland verzamelt en produceert Scoop gegevens over de bevolking van de provincie. Specifieke ontwikkelingen van bepaalde thema’s en/of doelgroepen worden nauwkeuriger in de gaten te houden door middel van monitoring. Voorbeelden daarvan zijn de Jeugdmonitor en de Wmo-monitor.

==== Jeugdmonitor Zeeland ====
Een belangrijk instrument om inzicht te krijgen in de jeugd in Zeeland en om ontwikkelingen te volgen is de [http://www.jeugdmonitorzeeland.nl/ Jeugdmonitor Zeeland].<ref>Vgl. ''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'', p. 25.</ref> Doel is om beleidsmakers inzicht te geven in de jeugdproblematiek ten behoeve van het jeugdbeleid. Scoop heeft de Jeugdmonitor ontwikkeld en onderhoudt deze. Scoop bundelt bestaande informatie over en doet onderzoek naar de verschillende leefgebieden: [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[welzijn]], [[cultuurleven]], [[sport]], [[gezondheid]], [[jeugdzorg]], [[wonen]], [[werken]] en [[veiligheid]]. Op termijn moet de Jeugdmonitor inzicht geven in de problematiek van de jeugd van 0 tot 23 jaar. Daartoe wordt jaarlijks een onderzoek onder een bepaalde leeftijdscategorie gehouden. De Jeugdmonitor is een samenwerking tussen onder meer de Provincie, alle Zeeuwse gemeenten, de Regiopolitie Zeeland, het [http://www.rpcz.nl/index.php RPCZ], de [http://www.ggdzeeland.nl/top-navigatie/over-de-ggd.htm#.VWhEmIccRpg GGD Zeeland], [http://www.sportzeeland.nl/ SportZeeland], [http://www.intervence.nl/ Intervence] (voorheen Stichting Bureau Jeugdzorg), [http://www.juvent.nl/ Juvent], [[ZCAD]], [http://halt.nl/ Halt bureaus], [http://www.vooreenveiligthuis.nl/ Veilig Thuis] (voorheen AMK) en de [[Zeeuwse Bibliotheek]].
[[Bestand:Logo Jeugdmonitor Zeeland.jpg|center|thumb|600px]]

==== Wmo-monitor ====
Op 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ingegaan.<ref>Vgl. Van Gorsel, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3039 ''Wmo-monitor Zeeland. Klanttevredenheid Wmo. Verslag van een onderzoek naar de klanttevredenheid van Zeeuwse Wmo-aanvragers''], p. 7.</ref> Door deze wet is de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het welzijnsbeleid van de landelijke naar de gemeentelijke overheid verschoven. Door het permanent evalueren van deze overgang en het consequent monitoren van een groot aantal zaken (vgl. huishoudelijke hulp, vervoers-, woon- en rolstoelvoorzieningen et cetera) is het mogelijk punten van verbetering te benoemen en de (dagelijkse) uitvoering van de wet te verbeteren.

De monitor werd voor het eerst in 2007 in Zeeland uitgevoerd. De eerste meting daartoe werd in 2008 gedaan. Dit betrof onder andere een onderzoek naar de klanttevredenheid van aanvragers van individuele Wmo-voorzieningen; ook zijn prestatiegegevens verzameld van het gemeentelijk beleid. Door het jaarlijks herhalen van deze onderzoeken is het mogelijk ontwikkelingen te traceren. Dit biedt de Zeeuwse gemeenten mogelijkheden om het eigen beleid kritisch te evalueren en verbeteringen verder te ontwikkelen.<ref>In 2013 werd voor het eerst gekozen voor een online-enquête. Omdat in de loop van tijd echter duidelijk werd dat de respons zeer laag zou worden, heeft de gemeente Veere besloten aanvullend alsnog op de oude, vertrouwde manier te enquêteren, met behulp van een schriftelijke vragenlijst. Dit leidde voor de gemeente Veere tot een respons van 30 ingevulde vragenlijsten.</ref>

=== Onderzoeksopdrachten ===
Behalve structureel onderzoek binnen bovengenoemde projecten hield Scoop zich tevens bezig met ad hoc onderzoeksopdrachten op het gebied van sociale en culturele ontwikkeling.<ref>Vgl. ''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'', pp. 25 e.v.</ref> Dat gebeurt anno 2015 in opdracht van de Provincie, de gemeenten en andere relaties. Criterium is dat het moet passen binnen het beleid van de fusieorganistie. Eén van de eerste voorbeelden van zo’n specifieke onderzoeksopdracht vormde een uitvoerig onderzoek over [[vrijwilligerswerk]] uit 2005.<ref>De Kraker et al., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/759 ''Van vrijwilligerswerk naar vrijwillige inzet. Een onderzoek naar vrijwilligers en hun organisaties in Zeeland''].</ref>

== Sociale en culturele ontwikkeling ==
Behalve met theoretisch onderzoek naar de sociale staat van de Zeeuwse samenleving werd ook gekeken naar op de praktijk gerichte zaken. Centraal daarbij stond de sociale en culturele ontwikkeling van Zeeuwen, zowel jong als oud. Tot 2014, dus tot het tijdstip van fuseren, kan deze sociaal-culturele poot als volgt worden weergegeven:<ref>Waarvoor geldt dat sommige aspecten nog steeds bestaan, zij het in een andere vorm, conform de eisen van de nieuwe fusie-organisatie.</ref>

=== Sociale ontwikkeling ===
Bij de sociale ontwikkeling valt te denken aan thema’s als ‘jeugd’, ‘leefbaarheid en participatie’, ‘zorg en welzijn’, ‘sociale veiligheid’ en ‘[[vrijwilligerswerk]]’.

Voor wat betreft het thema ‘jeugd’ werd samengewerkt met veel instellingen en organisaties in Zeeland. Eén van de doelen was om onderwijsachterstand te voorkomen, al waren ook [[gezondheid]] en [[veiligheid]] punten van aandacht. Er werd samengewerkt met de [http://www.ggdzeeland.nl/top-navigatie/over-de-ggd.htm#.VWhKs4ccRpg GGD-] en de Regiopolitie Zeeland. Voorts was er samenwerking met [http://www.intervence.nl/ Intervence] (voorheen Bureau Jeugdzorg), gemeenten en instellingen om ervoor te zorgen dat de jeugd niet wordt buitengesloten van het normale leven.

Voor wat betreft het thema ‘[[leefbaarheid]]’ trachtte [http://www.scoopzld.nl/ Scoop] de betrokkenheid van burgers bij beleidsontwikkeling (burgerparticipatie) te vergroten. Een goed sociaal beleid wordt idealiter op de noden en wensen van burgers afgestemd. Het is daarom van belang die noden en wensen helder te krijgen, als ook om die daarna bij de politiek kenbaar te maken.
Doel hierbij was telkens de leefbaarheid van Zeeuwen verbeteren. Zo werden oplossingen gezocht voor het verdwijnen van dorpshuizen en scholen of werden pleinen gecreëerd waar mensen elkaar ontmoetten en waar welzijn en cultuur elkaar raakten. Iets dergelijks gold voor het thema ‘zorg en welzijn’: Scoop bemiddelde tussen verschillende partijen teneinde de noden en wensen van de bevolking, inclusief die van de sociaal zwakkeren, zo goed mogelijk af te stemmen op een aangepaste en betaalbare zorg.

Op het gebied van het thema ‘sociale veiligheid’ werden diverse activiteiten ontplooid (educatief, contact met Regiopolitie en Bureau Jeugdzorg e.d.) teneinde jeugdcriminaliteit en huiselijk geweld tegen te gaan, alsmede de verloedering en kleine criminaliteit in verouderde stadswijken.

=== Culturele ontwikkeling ===
Bij de culturele ontwikkeling werden vier hoofdthema’s onderscheiden:
#Jeugd & Cultuur/Talentontwikkeling
#Cultuureducatie
#Innovatie/Kennis/Ontwikkeling
#Cultuurmonitor

==== Jeugd & Cultuur/Talentontwikkeling ====
[[Bestand:IDebate (foto Kate Dohe).jpg|right|thumb|220px|Jongeren debatteren via iDebate, foto: Kate Dohe]]
Het is in maatschappelijk opzicht van belang dat jonge mensen zich intellectueel (via debat) en creatief (via kunst) kunnen ontwikkelen. Scoop zette in op deze ontwikkeling door het organiseren van debatten (vgl. [http://nl.idebate.org/ IDEA, de International Debate Education Association]) en jeugdcultuurprojecten als Kunstbende, PopSport, POPAANZEE, Zeeuwse Belofte en Dansdroom Zeeland. Via deze nog steeds bestaande projecten kunnen jongeren hun artistieke talenten etaleren en verder ontplooien. Samen met het Zeeuws onderwijs, de gemeenten, culturele en maatschappelijke organisaties werd aan een culturele infrastructuur gewerkt.

===== Kunstbende =====
In zijn algemeenheid verwijst [https://www.kunstbende.nl/ Kunstbende] naar een landelijke talentenwedstrijd voor jongeren van 13 tot en met 18 jaar. De [https://www.kunstbende.nl/zeeland/ Zeeuwse Kunstbende] wordt door Scoop gecoördineerd. Eraan meedoen kan in de categorieën Dans, DJ, Expo, Fashion, Film & Animatie, Muziek, Taal en Theater & Performance. Niet alleen de uitvoering is daarbij belangrijk. Het hele jaar worden workshops georganiseerd voor de creatieve ontwikkeling van jongeren. In elke provincie zijn voorrondes op professionele podia met een deskundige jury. De finale vindt meestal in Amsterdam plaats.<ref>Broos, ''‘Het beste gewest om in op te groeien’'', p. 36.</ref>

===== PopSport =====
Hieronder verstaat men een landelijk coachingsprogramma waarin beginnende dj’s, bands en muzikanten werken aan hun muzikale en zakelijke vaardigheden om later succesvol te kunnen opereren, in Zeeland gecoördineerd door Scoop. [http://popsport.nl/members/popsport-zeeland PopSport] is géén wedstrijd, maar een kans om workshops te volgen van professionals. Alles draait om talentontwikkeling.<ref>Idem.</ref>

===== Popaanzee =====
[[Bestand:Logo POPAANZEE.jpg|right|thumb|150px]]
Onder de naam [http://www.popaanzee.nl/ Popaanzee] valt het samenwerkingsproject van Scoop en Zeeuwse poppodia als [[Podium ’t Beest]] – Goes, [[Brogum]] – Zierikzee, [[De Piek]] – Vlissingen, [[De Pit]] – Terneuzen en [[De Spot]] – Middelburg. Het project bestaat uit een bandcoachingstraject voor Zeeuws poptalent, concerten van Zeeuwse en (inter)nationale bands op de zes Zeeuwse podia en op festivals.<ref>Ibidem, p. 37.</ref> Het hele jaar door worden verschillende optredens door Popaanzee georganiseerd. Eén van de bekendste projecten van Popaanzee was de [[Eddy Christiani Award]].

===== Zeeuwse Belofte =====
Dit is dé Zeeuwse competitie voor muziektalent, gecoördineerd door Scoop. De finalisten komen uit de regionale bandtalentprojecten Hooi!koorts, 2nd InfluenZ, RegioRuis en Steenworp. De winnaar van de [http://www.popaanzee.nl/popprojecten-zeeland/de-zeeuwse-belofte.htm Zeeuwse Belofte] verdient een plaats in het bandcoachingsproject Popaanzee en mag het jaar daarop spelen tijdens de Sena pop NL Award in de Melkweg in Amsterdam.<ref>Idem.</ref>

===== Dansdroom Zeeland =====
Deze dansdroom is een jaarlijks (oktober-januari) terugkerend dansfestival voor amateurs dat plaatsvindt bij podia, dansscholen en centra voor kunst- en cultuureducatie in Zeeland, mede georganiseerd door Scoop. In de [http://dansdroomzeeland.scoopzld.nl/ Dansdroom Zeeland] maken Zeeuwse dansers met een topchoreograaf een bijzondee danschoreografie. Aansluitend kunnen ze dansvoorstellingen bezoeken, dansfilms bekijken, open lessen meemaken of workshops volgen. Alle organisaties die met dans werken, worden zoveel mogelijk bij Dansdroom Zeeland betrokken om zo het dansklimaat in onze provincie te versterken.<ref>Idem.</ref>
[[Bestand:Dansdroom (foto SCOOP).jpg|center|thumb|600px]]

==== Cultuureducatie ====
De Provincie Zeeland wil cultuureducatie op scholen stimuleren. In Zeeland bieden diverse instellingen en organisaties tal van activiteiten en projecten aan op het gebied van cultuureducatie. Scoop ondersteunde deze dienstverlening aan scholen in het primair en voortgezet onderwijs door samenwerking met kunsteducatiecentra in de verschillende Zeeuwse regio’s en met Zeeuwse culturele instellingen. Scoop adviseerde en verbond de centra voor kunst- en cultuureducatie en er werd onderzoek gedaan naar de effecten van kunsteducatie in het onderwijs en de uitwerking van het provinciale beleid.<ref>Zie voor onderzoek van Scoop: Somers, ''Cultuureducatie in het primair onderwijs in Zeeland 2005-2008'' en Somers, ''Cultuureducatie in het primair onderwijs in Zeeland 2009''.</ref>

==== Innovatie/Kennis/Ontwikkeling ====
Cultuur kan als vliegwiel voor sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling worden gezien. Een voorbeeld van Scoops rol hierin vormde [http://www.centree.nl/ Centree]. In 2005 werd op verzoek van de Schouwen-Duivelandse woningbouwcorporatie Zeeuwland begonnen aan een onderzoek naar de haalbaarheid van een zogeheten cultuurplein, dat wil zeggen een fysieke plek waar mensen worden uitgenodigd voor entertainment en ontmoeting. Vervolgens werd in 2007 Stichting Centree opgericht, gevestigd te Zierikzee. Deze stichting heeft geen winstoogmerk, doch is louter bedoeld om mensen op Schouwen-Duiveland economische, culturele, toeristische, ruimtelijke en sociale impulsen te geven. Cultuurplein Centree is een ontmoetingsplek waar diverse soorten cultuuruitingen kunnen plaatsvinden. Centree tracht daarbij tevens het cultureel erfgoed te vitaliseren en te versterken, waarbij de culturele identiteit van Schouwen-Duiveland in het bijzonder en van de Provincie Zeeland in het algemeen centraal staat.<ref>Zie verder de [http://www.centree.nl/ website] van de Stichting Centree.</ref>

==== Cultuurmonitor ====
In opdracht van de Provincie Zeeland trachtte Scoop de culturele ontwikkelingen in Zeeland te monitoren, dat wil zeggen over een langere termijn in kaart te brengen. Daartoe heeft Scoop in 2004 en 2009 een [http://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&frm=1&source=web&cd=1&ved=0CC8QFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.scoopzld.nl%2Fdownload%2Ffile%3A1272-4-nl-1272-pdf%2Fdownloader%3APublicationDownloader.htm&ei=Pu7TUoryD7Sb0wWP-4G4BA&usg=AFQjCNF-ZXtPfmpLv_zNHdwDB3w6af1nMw&bvm=bv.59026428,d.d2k Culturele atlas] gepubliceerd, in beide gevallen teruggrijpend op het jaar daaraan voorafgaand.<ref>Vgl. Franken, ''Culturele atlas Zeeland 2003''; Somers, ''Culturele atlas Zeeland 2008''.</ref> De atlas geeft een overzicht van de diverse aspecten van cultuur in Zeeland. Die informatie is als instrument bedoeld bij het ontwikkelen van nieuwe plannen en cultuurbeleid.
[[Bestand:Cultuurmonitor Zeeland (foto SCOOP).jpg|center|thumb|600px]]

== Fusie met de Zeeuwse Bibliotheek ==
Na de (nog officieuze) fusie met de [[Zeeuwse Bibliotheek]] vanaf 1 januari 2014 hield [http://www.scoopzld.nl/ Scoop] formeel op te bestaan, maar binnen de nieuwe fusieorganisatie vervult Scoop nog steeds veel van haar oorspronkelijke kerntaken. Zo herbergt de organisatie thans in zich het SCP van Zeeland, inclusief de onderzoekstaken (sociale rapportage, monitoring en onderzoeksopdrachten). De andere, sociaal-culturele poot is, weliswaar op een andere wijze vormgegeven, maar kernelementen eruit – zoals educatie en talentontwikkeling – krijgen ook in de fusieorganisatie aandacht.

Samenwerkingsprojecten tussen Scoop en de Zeeuwse Bibliotheek vonden al plaats sinds 2006, in het kader van ontmoeting en debat, waarbij Zeeuwse thema’s bespreekbaarder werden gemaakt. Voorbeelden hiervan zijn het Prinsjesdagdebat, de samenwerking bij het project [http://www.zeeuwsebibliotheek.nl/over-ons/standplaats-zeeland.html Standplaats Zeeland], [http://www.nieuwsportaalzeeland.nl/ Nieuwsportaal Zeeland] met als thema ‘krimp’, bijdragen aan de Stuurgroep Zuidwestelijke Delta, samenwerking rond het thema vitaal platteland en onderwijsdebatten. Raakvlakken zijn verder: aandacht voor onderzoek, digitaal toegankelijk maken van informatie, burgerparticipatie, cultuur(educatie) en bijdragen aan het voorzieningenniveau op het platteland.

De gedachte achter de fusie, afgezien van de economische aanleiding daartoe,<ref>Door de fusie kon een aanzienlijk deel van de provinciale bezuinigingen worden opgevangen, waardoor zowel Scoop als Zeeuwse Bibliotheek een grotere garantie kregen op hun voortbestaan.</ref> berust in de mogelijkheid tot wederzijdse aanvulling van beide kennisorganisaties. Terwijl de Zeeuwse Bibliotheek vooral een eerstelijns publieksinstelling is met een dienstverlenende functie, werkt Scoop veeleer achter de schermen, gericht op kennisverwerving omtrent de Zeeuwse samenleving. Indien nu Scoop, als SCP van Zeeland, haar sociologische bevindingen doorsluist naar de Zeeuwse Bibliotheek (informatieaanbod), kan de bibliotheek die bevindingen vervolgens – op laagdrempelige wijze – doorsluizen naar haar bezoekers (informatieverspreiding).

== Auteur ==
Hans Clement, red.: Anika Keijzer, 2015

== Literatuur ==
-Bestuur Scoop, ''Jaarverslaggeving 2007'' (Middelburg, 2008).

-Bout, D. van den & Brandenbarg, T., ''Op weg naar een dynamisch kennis- en informatieplatform van Zeeland. Verbinding Zeeuwse Bibliotheek en Scoop'' (Middelburg, 2010).

-Broos, L., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6175 ‘Het beste gewest om in op te groeien’. Jeugd en cultuur in Zeeland verbonden door SCOOP], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 34-38.

-Franken, L., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3351 ''SCP-functie van Scoop. 2010-2012''] (Middelburg, 2010).

-Gedeputeerde Staten van Zeeland, ''Afronding herstructurering welzijn. Inrichting Stichting SCOOP, Zeeuw steunpunt voor zorg, welzijn en cultuur'', WEB-482, nr. 974712/34 (Middelburg, 1997).

-Gorsel, W. van, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3039 ''Wmo-monitor Zeeland. Klanttevredenheid Wmo. Verslag van een onderzoek naar de klanttevredenheid van Zeeuwse Wmo-aanvragers''] (Middelburg, 2010).

-____________ & Kooten, P. van, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=wmo-monitor+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Wmo-monitor 2013. Gemeente Veere''] (Middelburg, 2014).

-Hoog, L. de, ''Beleids- en jaarplan arbeidsomstandigheden SCOOP 1998/1999'' (Middelburg, 1999).

-Kraker, P. de, Tak, I. van der, Wouw, D. van der, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/759 ''Van vrijwilligerswerk naar vrijwillige inzet. Een onderzoek naar vrijwilligers en hun organisaties in Zeeland''] (Middelburg, 2005).

-Marijs-de Visser, A., ''Scoop Jaarverslag 2004'' (Middelburg, 2006).

-Matthijssen, M., Grenzen doorbreken op weg naar (zelf)redzaamheid. De debatmethode van SCOOP, in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 38-40.

-Ibidem, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6329 Het Odensehuis Zeeland. Vangnetwerk voor mensen met dementie], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 44-45.

-Mico, M., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6176 SCP-directeur Paul Schnabel: ‘Zeeland, weet wat je hebt’], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 12-14.

-Oosthoek, N., ''Jaarverslag Scoop 2005'' (Middelburg, 2006).

-Pijpers-Keijzer, A., ''Jaarverslag 2006'' (Middelburg, 2007).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/1330 ''Jaarverslag 2008''] (Middelburg, 2009).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/4661 ''Scoop Jaarverslag 2009''] (Middelburg, 2010).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/4662 ''Scoop Jaarverslag 2010''] (Middelburg, 2011).

-______________, ''Scoop Jaarverslag 2011'' (Middelburg, 2012).

-Schrier, R., [http://www.pzc.nl/regio/zeeland/11050628/Zwarte-dag-Zeeland.ece Zwarte dag voor Zeeland. Provincie stelt gemeenten op de hoogte], in: ''PZC'' 16 mei 2012.

-''Scoop Jaaroverzicht ’98'' (Middelburg, 1999).

-''Scoop Jaaroverzicht. Voortvarend 2000'' (Middelburg, s.a.).

-''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'' (Middelburg, 2004).

-Simon, C. & Van der Wouw, D., ''Méér profiel. Gebruikersonderzoek Zeeuwse Bibliotheek: wetenschappelijke collectie en speciale diensten'' (Middelburg, 2004).

-Smit, A., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009''] (Middelburg, 2009).

-Vandenbroucke, M. et al., [http://www.verwey-jonker.nl/doc/jeugd/De-staat-van-jeugdparticipatie-in-Nederland_2750.pdf ''De staat van jeugdparticipatie in Nederland vanuit het perspectief van gemeenten. Quickscan onder 175 gemeenten''] (Utrecht, 2010).

-Wouw, D. van der et al., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis''] (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

[[category:Bevolking]]
[[category:sociologie]]
[[category:wetenschapsbeoefening]]
[[category:bibliotheek]]
[[category:maatschappij]]

2015-06-16T08:57:46Z

Hans Clement:

{{Infobox
| above =Scoop
}}
[[Bestand:Logo SCOOP.jpg|right|300px]]
In 1998 startte Stichting [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP (hierna: Scoop)] met haar werkzaamheden.<ref>Sinds de oprichting is de officiële naam SCOOP, ook in publicaties, lange tijd met kleine letters (Scoop) geschreven. Pas sinds de intrek bij de Zeeuwse Bibliotheek is die naam weer met hoofdletters in gebruik genomen. In dit lemma wordt de spelling aangehouden die het langst in gebruik is geweest.</ref> De stichting was een samenvoeging van elf door de Provincie Zeeland gesubsidieerde organisaties. Culturele, economische, educatieve, medische en vele andere aspecten uit die samenleving, over jong en oud, waren voorwerp van sociologisch onderzoek, monitoring en advies ten behoeve van overheden en instellingen. Op grond daarvan werd beleid al dan niet aangepast en konden eventueel maatschappelijke projecten worden gelanceerd.<ref>Zo konden bijvoorbeeld projecten rondom scholen worden gerealiseerd ter handhaving/verrijking/verbetering van het onderwijs. Via andere projecten traden mensen met elkaar in debat over maatschappelijke thema’s, zoals bijvoorbeeld het verdwijnen van dorpshuizen of politieke kwesties. Op dergelijke en andere punten kon Scoop lokale organisaties bemiddelend ondersteunen. Het innovatieve element tenslotte kon als consequentie van een onderzoek of project ontstaan. Ontwikkeling op welk maatschappelijk domein dan ook kan niet geschieden zonder innovatieve ideeën die uitgaan van verandering. Scoop trachtte die ideeën, in samenwerking met en ten behoeve van alle Zeeuwen, te ontdekken en uit te werken.</ref> Gezien haar werkzaamheden kon deze stichting als het [http://www.scp.nl/ SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau)] van Zeeland worden beschouwd.

Mede als gevolg van forse bezuinigingen zagen Scoop en [[Zeeuwse Bibliotheek]] de noodzaak in van een verkenning naar mogelijke samenwerking, op 2 juli 2012 resulterend in een verhuizing van Scoop naar het bibliotheekgebouw. Aansluitend werd besloten om per 1 januari 2014 te fuseren tot één nieuwe organisatie, een datum echter die wegens juridische perikelen moest worden uitgesteld. De Provincie was zowel financier als (voornaamste) opdrachtgever van Scoop; in verband met de bestuursvorm van de nieuwe organisatie dient Scoop na de fusie met de bibliotheek haar inkomsten grotendeels uit de markt te genereren.
[[Bestand:SCOOP als SCP van Zeeland.jpg|right|thumb|500px|Een kernfunctie van Scoop was die van Zeeuws Planbureau - een functie die ook na de fusie met de Zeeuwse Bibliotheek wordt vervuld]]

== Geschiedenis ==
Op 7 oktober 1997 werd in verband met een herstructurering van de Zeeuwse welzijnssector door de Gedeputeerde Staten (GS) van Zeeland aan de Provinciale Staten een voorstel gedaan tot de oprichting van een nieuwe organisatie dat werd aangenomen. De nieuwe organisatie kreeg de naam: Stichting [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP] – Zeeuws steunpunt [later: instituut<ref>Zie ''SCOOP Jaaroverzicht ’98'', p. 1.</ref>] voor zorg, welzijn en cultuur. Daarmee werd getracht om verschillende, bestaande organisaties op efficiënte wijze in één punt samen te voegen. Weliswaar verloren die organisaties per 1 januari 1998 hun subsidie van de Provincie, doch niet de mogelijkheid om eventueel als vrijwilligersorganisatie te blijven voortbestaan. Het betrof de volgende 11 instellingen:

*Stichting VMC Zeeland (inclusief steunfuncties buitenlanders en woonwagenwerk)
*Stichting Impuls Zeeland
*Stichting Oecumenisch Centrum voor Jeugd- en jongerenwerk Zeeland (OCJZ)
*Scouting Zeeland
*Stichting Ondersteuning Kinderopvang Zeeland (SOKZ)
*Stichting Katholiek Maatschappelijk Activeringswerk Zeeland (KMAZ)
*Provinciale Diaconale Commissie der Nederlands Hervormde Kerk in Zeeland (PDC)
*Stichting Gereformeerd Sociaal Centrum voor Zeeland (GSC)
*Humanitas, gewest Zeeland
*Emancipatiebureau Zeeland
*Stichting voor Surinamers, Antillianen, Arubanen en Molukkers (SAAM)

In het voorstel van de GS uit 1997 werd als hoofddoel van de nieuwe organisatie gesteld “het binnen de provinciale verantwoordelijkheden integraal ondersteunen van activiteiten en organisaties op de terreinen zorg, welzijn en cultuur in Zeeland”.<ref>[Gedeputeerde Staten van Zeeland], ''Afronding herstructurering welzijn. Inrichting Stichting SCOOP, Zeeuw steunpunt voor zorg, welzijn en cultuur'', p. 2.</ref> Om dit hoofddoel te bereiken, zou volgens GS “een goed functionerende organisatie met gekwalificeerde professionals” nodig zijn, “met binding met de Zeeuwse samenleving”. Dit moest gestalte krijgen doordat Scoop een afspiegeling moest gaan vormen van de Zeeuwse samenleving (waarbij Scoop signalen vanuit die samenleving presenteert ten behoeve van de beleidsvorming =signaalfunctie). Ten tweede zou Scoop “toegankelijk, herkenbaar en laagdrempelig” moeten zijn voor gebruikers en afnemers zoals vrijwilligersorganisaties en gemeenten.<ref>Ibidem, p. 4.</ref>

[[Bestand:Scoopera (foto SCOOP).jpg|right|thumb|320px|Scoopera, foto: Scoop]]

Vanaf 1 januari 1998 werd Scoop gehuisvesd in het gebouw Achter de Houttuinen 8 te Middelburg.<ref>''SCOOP Jaaroverzicht ’98'', p. 1.</ref> Dit gebouw kreeg de naam Scoopera en huisvestte zo’n 60 medewerkers, aan het eind van 1998 was dit aantal al opgelopen naar 72 medewerkers.<ref>Ibidem, p. 1 en 5.</ref> Men werkte onder meer aan zogeheten cultuurmenu’s (pakketten van alle kunstdisciplines en cultureel erfgoed dat leerlingen tijdens de schoolloopbaan tot zich nemen),<ref>Ibidem, p. 3.</ref> aan de Zeeuwse voorronde van Kunstbende, aan diverse projecten (inzake amateurkunst, opvoeding, ouderen, asielzoekers, kindermishandeling, seksueel geweld et cetera) en aan vele ambitieuze toekomstplannen. Ook werden Scoopera-debatten georganiseerd, discussieplatforms waarbij deskundigen debatteren met Zeeuwse politici, burgers en professionals over beleid om actuele en toekomstige maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.<ref>Ibidem, p. 4.</ref>

De daaropvolgende jaren profileerde Scoop zich steeds sterker en leverde zowel theoretische als praktische resultaten in de vorm van rapporten en projecten. Een belangrijke ontwikkeling in 2004 was de vorming van de sector Onderzoek & Advies – een sector die al in hetzelfde jaar twintig onderzoeken uitvoerde.<ref>Idem.</ref> Daarbij werd veel inspanning geleverd aan de zogeheten Jeugdmonitor, een jaarlijks terugkerend instrument om beleidsmakers inzicht te geven in de jeugdproblematiek (0-23 jarigen) ten behoeve van het jeugdbeleid.<ref>Ibidem, p. 8.</ref> Daarnaast werd het eerste Sociaal Rapport Zeeland, tegenwoordig (Sociale) Staat van Zeeland (zie onder) gepubliceerd, met als thema’s maatschappelijke participatie, [[leefbaarheid]] en sociale veiligheid.<ref>Ibidem, p. 15.</ref> Onderzoek wist de weg naar en de vraag van buiten steeds beter te vinden.<ref>''Jaarverslag SCOOP 2005'', p. 11.</ref> De portefeuille van de sector Onderzoek & Advies was soms overbelast en zat permanent vol.

In 2009 publiceerde Scoop een grootschalig bevolkingsonderzoek onder de Zeeuwse bevolking, getiteld [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= Sociale Staat van Zeeland], met als belangrijkste thema’s [[veiligheid]], [[gezondheid]], [[mobiliteit]], [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[wonen]], [[werken]], zorgen en [[vrije tijd]].<ref>''Scoop Jaarverslag 2009'', p. 9.</ref> Het voornemen was om dit breed opgezette bevolkingsonderzoek vierjaarlijks te herhalen. Het tweede, getiteld [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= Staat van Zeeland], vond dan ook plaats in 2013 (in 2014 gepubliceerd). De aard van deze aanpak heeft voor Provincie en gemeenten de basis gelegd om in 2010 te werken aan een gezamenlijke visie op het sociale domein, met in het verlengde een discussie over de taakverdeling.<ref>''Scoop Jaarverslag 2010'', p. 9.</ref> Ook voor Scoop zelf gaf één en ander structureel richting aan projecten voor 2010 en de jaren daarna.

Tot aan de fusie heeft Scoop steeds twee directeuren gehad: Dick van den Bout (algemeen directeur) en Dick Janse (financieel directeur). Na de fusie is er één directeur die tevens directeur is van beide fusiepartners, namelijk dr. [[Perry Moree]], al was er medio juni 2015 nog geen nieuwe naam voor de fusieorganisatie.
<gallery mode="packed">
Bestand:Dick van den Bout, algemeen directeur SCOOP, 1998-2014.jpg|Dick van den Bout
Bestand:Dick Janse, financieel directeur SCOOP, 1998-2014.jpg|Dick Janse
Bestand:Perrymoree.jpg|Dr. [[Perry Moree]]
</gallery>

== SCP van Zeeland ==
[[Bestand:Prof. dr. Paul Schnabel, directeur SCP van 1998-2013 (foto Bond van Nederlandse Architecten).jpg|right|thumb|200px|Prof. dr. Paul Schnabel, foto: Bond van Nederlandse Architecten]]
Van alle provinciale sociaal-culturele onderzoeksinstituten lijkt Scoop het meest op een [http://www.scp.nl/ SCP (Sociaal en Cultureel Planbureau)] in het klein, aldus voormalig SCP-directeur Paul Schnabel.<ref>Mico, ''SCP-directeur Paul Schnabel: ‘Zeeland, weet wat je hebt’'', p. 13. Voor een uitvoerige beschrijving van de overeenkomst tussen [http://www.scp.nl/ SCP] en [http://www.scoopzld.nl/ SCOOP] zie Franken, ''SCP-functie van Scoop. 2010-2012''.</ref> Het SCP is, zoals bekend, een belangrijk adviesorgaan van de Nederlandse regering.<ref>Zie http://nl.wikipedia.org/wiki/Sociaal_en_Cultureel_Planbureau.</ref> Via enquêtes, statistieken en literatuuronderzoek worden door Scoop sociale, culturele en andere ontwikkelingen in de Zeeuwse samenleving in kaart gebracht. Kenmerkend voor dit onderzoek is de praktische toepasbaarheid ervan. Op basis van dergelijk onderzoek wordt advies uitgebracht aan lokale overheden zoals de Provincie Zeeland en diverse gemeenten, alsook aan organisaties en instellingen. Die adviezen worden in rapporten gepubliceerd en zijn [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm via internet gratis] beschikbaar gesteld.

== Onderzoek ==
Het SCP-onderzoek van [http://www.scoopzld.nl/ Scoop] omvat drie deelfuncties: sociale rapportage, monitoring en onderzoeksopdrachten.

=== Sociale rapportage ===
[[Bestand:Sociale Staat van Zeeland (bron SCOOP).jpg|right|thumb|340px]]
Sinds 2004 rapporteert Scoop regelmatig over maatschappelijk revelante onderwerpen, in de loop der jaren uitgebreid tot thema’s als [[gezondheid]], [[leefbaarheid]], [[mobiliteit]], [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[veiligheid]], [[vrije tijd]], [[werken]], [[wonen]], [[vrijwilligerswerk]] en [[mantelzorg]]. Die rapportages vinden nog steeds plaats in het kader van een grootscheeps, vierjaarlijks project dat valt onder de naam [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland&subject=-1&year=-1&title=-1&search= (Sociale) Staat van Zeeland], waarbij de kernvraag luidt: hoe staat Zeeland – hoe staat de Zeeuwse bevolking – er in sociaal opzicht voor?

Concreet houdt dit bevolkingsonderzoek in dat een representatieve afspiegeling van de Zeeuwse bevolking (15.000 inwoners in 2009 en 11.000 in 2013) een lijst met vragen over de leefbaarheid binnen de provincie invult. Daarnaast maakt Scoop, binnen het kader van dit meer globale onderzoek, per gemeente nog afzonderlijke rapporten met gegevens over kernen en wijken. De verzamelde gegevens worden door provincie en gemeenten gebruikt om beleid gestalte te geven.

=== Monitoring ===
Als SCP van Zeeland verzamelt en produceert Scoop gegevens over de bevolking van de provincie. Specifieke ontwikkelingen van bepaalde thema’s en/of doelgroepen worden nauwkeuriger in de gaten te houden door middel van monitoring. Voorbeelden daarvan zijn de Jeugdmonitor en de Wmo-monitor.

==== Jeugdmonitor Zeeland ====
Een belangrijk instrument om inzicht te krijgen in de jeugd in Zeeland en om ontwikkelingen te volgen is de [http://www.jeugdmonitorzeeland.nl/ Jeugdmonitor Zeeland].<ref>Vgl. ''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'', p. 25.</ref> Doel is om beleidsmakers inzicht te geven in de jeugdproblematiek ten behoeve van het jeugdbeleid. Scoop heeft de Jeugdmonitor ontwikkeld en onderhoudt deze. Scoop bundelt bestaande informatie over en doet onderzoek naar de verschillende leefgebieden: [[onderwijs (na 2010)|onderwijs]], [[welzijn]], [[cultuurleven]], [[sport]], [[gezondheid]], [[jeugdzorg]], [[wonen]], [[werken]] en [[veiligheid]]. Op termijn moet de Jeugdmonitor inzicht geven in de problematiek van de jeugd van 0 tot 23 jaar. Daartoe wordt jaarlijks een onderzoek onder een bepaalde leeftijdscategorie gehouden. De Jeugdmonitor is een samenwerking tussen onder meer de Provincie, alle Zeeuwse gemeenten, de Regiopolitie Zeeland, het [http://www.rpcz.nl/index.php RPCZ], de [http://www.ggdzeeland.nl/top-navigatie/over-de-ggd.htm#.VWhEmIccRpg GGD Zeeland], [http://www.sportzeeland.nl/ SportZeeland], [http://www.intervence.nl/ Intervence] (voorheen Stichting Bureau Jeugdzorg), [http://www.juvent.nl/ Juvent], [[ZCAD]], [http://halt.nl/ Halt bureaus], [http://www.vooreenveiligthuis.nl/ Veilig Thuis] (voorheen AMK) en de [[Zeeuwse Bibliotheek]].
[[Bestand:Logo Jeugdmonitor Zeeland.jpg|center|thumb|600px]]

==== Wmo-monitor ====
Op 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ingegaan.<ref>Vgl. Van Gorsel, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3039 ''Wmo-monitor Zeeland. Klanttevredenheid Wmo. Verslag van een onderzoek naar de klanttevredenheid van Zeeuwse Wmo-aanvragers''], p. 7.</ref> Door deze wet is de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het welzijnsbeleid van de landelijke naar de gemeentelijke overheid verschoven. Door het permanent evalueren van deze overgang en het consequent monitoren van een groot aantal zaken (vgl. huishoudelijke hulp, vervoers-, woon- en rolstoelvoorzieningen et cetera) is het mogelijk punten van verbetering te benoemen en de (dagelijkse) uitvoering van de wet te verbeteren.

De monitor werd voor het eerst in 2007 in Zeeland uitgevoerd. De eerste meting daartoe werd in 2008 gedaan. Dit betrof onder andere een onderzoek naar de klanttevredenheid van aanvragers van individuele Wmo-voorzieningen; ook zijn prestatiegegevens verzameld van het gemeentelijk beleid. Door het jaarlijks herhalen van deze onderzoeken is het mogelijk ontwikkelingen te traceren. Dit biedt de Zeeuwse gemeenten mogelijkheden om het eigen beleid kritisch te evalueren en verbeteringen verder te ontwikkelen.<ref>In 2013 werd voor het eerst gekozen voor een online-enquête. Omdat in de loop van tijd echter duidelijk werd dat de respons zeer laag zou worden, heeft de gemeente Veere besloten aanvullend alsnog op de oude, vertrouwde manier te enquêteren, met behulp van een schriftelijke vragenlijst. Dit leidde voor de gemeente Veere tot een respons van 30 ingevulde vragenlijsten.</ref>

=== Onderzoeksopdrachten ===
Behalve structureel onderzoek binnen bovengenoemde projecten hield Scoop zich tevens bezig met ad hoc onderzoeksopdrachten op het gebied van sociale en culturele ontwikkeling.<ref>Vgl. ''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'', pp. 25 e.v.</ref> Dat gebeurt anno 2015 in opdracht van de Provincie, de gemeenten en andere relaties. Criterium is dat het moet passen binnen het beleid van de fusieorganistie. Eén van de eerste voorbeelden van zo’n specifieke onderzoeksopdracht vormde een uitvoerig onderzoek over [[vrijwilligerswerk]] uit 2005.<ref>De Kraker et al., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/759 ''Van vrijwilligerswerk naar vrijwillige inzet. Een onderzoek naar vrijwilligers en hun organisaties in Zeeland''].</ref>

== Sociale en culturele ontwikkeling ==
Behalve met theoretisch onderzoek naar de sociale staat van de Zeeuwse samenleving werd ook gekeken naar op de praktijk gerichte zaken. Centraal daarbij stond de sociale en culturele ontwikkeling van Zeeuwen, zowel jong als oud. Tot 2014, dus tot het tijdstip van fuseren, kan deze sociaal-culturele poot als volgt worden weergegeven:<ref>Waarvoor geldt dat sommige aspecten nog steeds bestaan, zij het in een andere vorm, conform de eisen van de nieuwe fusie-organisatie.</ref>

=== Sociale ontwikkeling ===
Bij de sociale ontwikkeling valt te denken aan thema’s als ‘jeugd’, ‘leefbaarheid en participatie’, ‘zorg en welzijn’, ‘sociale veiligheid’ en ‘[[vrijwilligerswerk]]’.

Voor wat betreft het thema ‘jeugd’ werd samengewerkt met veel instellingen en organisaties in Zeeland. Eén van de doelen was om onderwijsachterstand te voorkomen, al waren ook [[gezondheid]] en [[veiligheid]] punten van aandacht. Er werd samengewerkt met de [http://www.ggdzeeland.nl/top-navigatie/over-de-ggd.htm#.VWhKs4ccRpg GGD-] en de Regiopolitie Zeeland. Voorts was er samenwerking met [http://www.intervence.nl/ Intervence] (voorheen Bureau Jeugdzorg), gemeenten en instellingen om ervoor te zorgen dat de jeugd niet wordt buitengesloten van het normale leven.

Voor wat betreft het thema ‘[[leefbaarheid]]’ trachtte Scoop de betrokkenheid van burgers bij beleidsontwikkeling (burgerparticipatie) te vergroten. Een goed sociaal beleid wordt idealiter op de noden en wensen van burgers afgestemd. Het is daarom van belang die noden en wensen helder te krijgen, als ook om die daarna bij de politiek kenbaar te maken.
Doel hierbij was telkens de leefbaarheid van Zeeuwen verbeteren. Zo werden oplossingen gezocht voor het verdwijnen van dorpshuizen en scholen of werden pleinen gecreëerd waar mensen elkaar ontmoetten en waar welzijn en cultuur elkaar raakten. Iets dergelijks gold voor het thema ‘zorg en welzijn’: Scoop bemiddelde tussen verschillende partijen teneinde de noden en wensen van de bevolking, inclusief die van de sociaal zwakkeren, zo goed mogelijk af te stemmen op een aangepaste en betaalbare zorg.

Op het gebied van het thema ‘sociale veiligheid’ werden diverse activiteiten ontplooid (educatief, contact met Regiopolitie en Bureau Jeugdzorg e.d.) teneinde jeugdcriminaliteit en huiselijk geweld tegen te gaan, alsmede de verloedering en kleine criminaliteit in verouderde stadswijken.

=== Culturele ontwikkeling ===
Bij de culturele ontwikkeling werden vier hoofdthema’s onderscheiden:
#Jeugd & Cultuur/Talentontwikkeling
#Cultuureducatie
#Innovatie/Kennis/Ontwikkeling
#Cultuurmonitor

==== Jeugd & Cultuur/Talentontwikkeling ====
[[Bestand:IDebate (foto Kate Dohe).jpg|right|thumb|220px|Jongeren debatteren via iDebate, foto: Kate Dohe]]
Het is in maatschappelijk opzicht van belang dat jonge mensen zich intellectueel (via debat) en creatief (via kunst) kunnen ontwikkelen. Scoop zette in op deze ontwikkeling door het organiseren van debatten (vgl. [http://nl.idebate.org/ IDEA, de International Debate Education Association]) en jeugdcultuurprojecten als Kunstbende, PopSport, POPAANZEE, Zeeuwse Belofte en Dansdroom Zeeland. Via deze nog steeds bestaande projecten kunnen jongeren hun artistieke talenten etaleren en verder ontplooien. Samen met het Zeeuws onderwijs, de gemeenten, culturele en maatschappelijke organisaties werd aan een culturele infrastructuur gewerkt.

===== Kunstbende =====
In zijn algemeenheid verwijst [https://www.kunstbende.nl/ Kunstbende] naar een landelijke talentenwedstrijd voor jongeren van 13 tot en met 18 jaar. De [https://www.kunstbende.nl/zeeland/ Zeeuwse Kunstbende] wordt door Scoop gecoördineerd. Meedoen aan kan in de categorieën Dans, DJ, Expo, Fashion, Film & Animatie, Muziek, Taal en Theater & Performance. Niet alleen de uitvoering is daarbij belangrijk. Het hele jaar worden workshops georganiseerd voor de creatieve ontwikkeling van jongeren. In elke provincie zijn voorrondes op professionele podia met een deskundige jury. De finale vindt meestal in Amsterdam plaats.<ref>Broos, ''‘Het beste gewest om in op te groeien’'', p. 36.</ref>

===== PopSport =====
Hieronder verstaat men een landelijk coachingsprogramma waarin beginnende dj’s, bands en muzikanten werken aan hun muzikale en zakelijke vaardigheden om later succesvol te kunnen opereren, in Zeeland gecoördineerd door Scoop. [http://popsport.nl/members/popsport-zeeland PopSport] is géén wedstrijd, maar een kans om workshops te volgen van professionals. Alles draait om talentontwikkeling.<ref>Idem.</ref>

===== Popaanzee =====
[[Bestand:Logo POPAANZEE.jpg|right|thumb|150px]]
Onder de naam [http://www.popaanzee.nl/ POPAANZEE] valt het samenwerkingsproject van [[Scoop]] en Zeeuwse poppodia als [[Podium ’t Beest]] – Goes, [[Brogum]] – Zierikzee, [[De Piek]] – Vlissingen, [[De Pit]] – Terneuzen en [[De Spot]] – Middelburg. Het project bestaat uit een bandcoachingstraject voor Zeeuws poptalent, concerten van Zeeuwse en (inter)nationale bands op de zes Zeeuwse podia en op festivals.<ref>Ibidem, p. 37.</ref> Het hele jaar door worden verschillende optredens door Popaanzee georganiseerd. Eén van de bekendste projecten van Popaanzee was de [[Eddy Christiani Award]].

===== Zeeuwse Belofte =====
Dit is dé Zeeuwse competitie voor muziektalent, gecoördineerd door Scoop. De finalisten komen uit de regionale bandtalentprojecten Hooi!koorts, 2nd InfluenZ, RegioRuis en Steenworp. De winnaar van de [http://www.popaanzee.nl/popprojecten-zeeland/de-zeeuwse-belofte.htm Zeeuwse Belofte] verdient een plaats in het bandcoachingsproject POPAANZEE en mag het jaar daarop spelen tijdens de Sena pop NL Award in de Melkweg in Amsterdam.<ref>Idem.</ref>

===== Dansdroom Zeeland =====
Deze dansdroom is een jaarlijks (oktober-januari) terugkerend dansfestival voor amateurs dat plaatsvindt bij podia, dansscholen en centra voor kunst- en cultuureducatie in Zeeland, mede georganiseerd door Scoop. In de [http://dansdroomzeeland.scoopzld.nl/ Dansdroom Zeeland] maken Zeeuwse dansers met een topchoreograaf een bijzondee danschoreografie. Aansluitend kunnen ze dansvoorstellingen bezoeken, dansfilms bekijken, open lessen meemaken of workshops volgen. Alle organisaties die met dans werken, worden zoveel mogelijk bij Dansdroom Zeeland betrokken om zo het dansklimaat in onze provincie te versterken.<ref>Idem.</ref>
[[Bestand:Dansdroom (foto SCOOP).jpg|center|thumb|600px]]

==== Cultuureducatie ====
De Provincie Zeeland wil cultuureducatie op scholen stimuleren. In Zeeland bieden diverse instellingen en organisaties tal van activiteiten en projecten aan op het gebied van cultuureducatie. Scoop ondersteunde deze dienstverlening aan scholen in het primair en voortgezet onderwijs door samenwerking met kunsteducatiecentra in de verschillende Zeeuwse regio’s en met Zeeuwse culturele instellingen. Scoop adviseerde en verbond de centra voor kunst- en cultuureducatie en er werd onderzoek gedaan naar de effecten van kunsteducatie in het onderwijs en de uitwerking van het provinciale beleid.<ref>Zie voor onderzoek van Scoop: Somers, ''Cultuureducatie in het primair onderwijs in Zeeland 2005-2008'' en Somers, ''Cultuureducatie in het primair onderwijs in Zeeland 2009''.</ref>

==== Innovatie/Kennis/Ontwikkeling ====
Cultuur kan als vliegwiel voor sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling worden gezien. Een voorbeeld van Scoops rol hierin vormde [http://www.centree.nl/ Centree]. In 2005 werd op verzoek van de Schouwen-Duivelandse woningbouwcorporatie Zeeuwland begonnen aan een onderzoek naar de haalbaarheid van een zogeheten cultuurplein, dat wil zeggen een fysieke plek waar mensen worden uitgenodigd voor entertainment en ontmoeting. Vervolgens werd in 2007 Stichting Centree opgericht, gevestigd te Zierikzee. Deze stichting heeft geen winstoogmerk, doch is louter bedoeld om mensen op Schouwen-Duiveland economische, culturele, toeristische, ruimtelijke en sociale impulsen te geven. Cultuurplein Centree is een ontmoetingsplek waar diverse soorten cultuuruitingen kunnen plaatsvinden. Centree tracht daarbij tevens het cultureel erfgoed te vitaliseren en te versterken, waarbij de culturele identiteit van Schouwen-Duiveland in het bijzonder en van de Provincie Zeeland in het algemeen centraal staat.<ref>Zie verder de [http://www.centree.nl/ website] van de Stichting Centree.</ref>

==== Cultuurmonitor ====
In opdracht van de Provincie Zeeland trachtte Scoop de culturele ontwikkelingen in Zeeland te monitoren, dat wil zeggen over een langere termijn in kaart te brengen. Daartoe heeft Scoop in 2004 en 2009 een [http://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&frm=1&source=web&cd=1&ved=0CC8QFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.scoopzld.nl%2Fdownload%2Ffile%3A1272-4-nl-1272-pdf%2Fdownloader%3APublicationDownloader.htm&ei=Pu7TUoryD7Sb0wWP-4G4BA&usg=AFQjCNF-ZXtPfmpLv_zNHdwDB3w6af1nMw&bvm=bv.59026428,d.d2k Culturele atlas] gepubliceerd, in beide gevallen teruggrijpend op het jaar daaraan voorafgaand.<ref>Vgl. Franken, ''Culturele atlas Zeeland 2003''; Somers, ''Culturele atlas Zeeland 2008''.</ref> De atlas geeft een overzicht van de diverse aspecten van cultuur in Zeeland. Die informatie is als instrument bedoeld bij het ontwikkelen van nieuwe plannen en cultuurbeleid.
[[Bestand:Cultuurmonitor Zeeland (foto SCOOP).jpg|center|thumb|600px]]

== Fusie met de Zeeuwse Bibliotheek ==
Na de (nog officieuze) fusie met de [[Zeeuwse Bibliotheek]] vanaf 1 januari 2014 hield Scoop formeel op te bestaan, maar binnen de nieuwe fusieorganisatie vervult Scoop nog steeds veel van haar oorspronkelijke kerntaken. Zo herbergt de organisatie thans in zich het SCP van Zeeland, inclusief de onderzoekstaken (sociale rapportage, monitoring en onderzoeksopdrachten). De andere, sociaal-culturele poot is, weliswaar op een andere wijze vormgegeven, maar kernelementen eruit – zoals educatie en talentontwikkeling – krijgen ook in de fusieorganisatie aandacht.

Samenwerkingsprojecten tussen Scoop en de Zeeuwse Bibliotheek vonden al plaats sinds 2006, in het kader van ontmoeting en debat, waarbij Zeeuwse thema’s bespreekbaarder werden gemaakt. Voorbeelden hiervan zijn het Prinsjesdagdebat, de samenwerking bij het project [http://www.zeeuwsebibliotheek.nl/over-ons/standplaats-zeeland.html Standplaats Zeeland], [http://www.nieuwsportaalzeeland.nl/ Nieuwsportaal Zeeland] met als thema ‘krimp’, bijdragen aan de Stuurgroep Zuidwestelijke Delta, samenwerking rond het thema vitaal platteland en onderwijsdebatten. Raakvlakken zijn verder: aandacht voor onderzoek, digitaal toegankelijk maken van informatie, burgerparticipatie, cultuur(educatie) en bijdragen aan het voorzieningenniveau op het platteland.

De gedachte achter de fusie, afgezien van de economische aanleiding daartoe,<ref>Door de fusie kon een aanzienlijk deel van de provinciale bezuinigingen worden opgevangen, waardoor zowel Scoop als Zeeuwse Bibliotheek een grotere garantie kregen op hun voortbestaan.</ref> berust in de mogelijkheid tot wederzijdse aanvulling van beide kennisorganisaties. Terwijl de Zeeuwse Bibliotheek vooral een eerstelijns publieksinstelling is met een dienstverlenende functie, werkt Scoop veeleer achter de schermen, gericht op kennisverwerving omtrent de Zeeuwse samenleving. Indien nu Scoop, als SCP van Zeeland, haar sociologische bevindingen doorsluist naar de Zeeuwse Bibliotheek (informatieaanbod), kan de bibliotheek die bevindingen vervolgens – op laagdrempelige wijze – doorsluizen naar haar bezoekers (informatieverspreiding).

== Auteur ==
Hans Clement, red.: Anika Keijzer, 2015

== Literatuur ==
-Bestuur Scoop, ''Jaarverslaggeving 2007'' (Middelburg, 2008).

-Bout, D. van den & Brandenbarg, T., ''Op weg naar een dynamisch kennis- en informatieplatform van Zeeland. Verbinding Zeeuwse Bibliotheek en Scoop'' (Middelburg, 2010).

-Broos, L., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6175 ‘Het beste gewest om in op te groeien’. Jeugd en cultuur in Zeeland verbonden door SCOOP], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 34-38.

-Franken, L., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3351 ''SCP-functie van Scoop. 2010-2012''] (Middelburg, 2010).

-Gedeputeerde Staten van Zeeland, ''Afronding herstructurering welzijn. Inrichting Stichting SCOOP, Zeeuw steunpunt voor zorg, welzijn en cultuur'', WEB-482, nr. 974712/34 (Middelburg, 1997).

-Gorsel, W. van, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/3039 ''Wmo-monitor Zeeland. Klanttevredenheid Wmo. Verslag van een onderzoek naar de klanttevredenheid van Zeeuwse Wmo-aanvragers''] (Middelburg, 2010).

-____________ & Kooten, P. van, [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=wmo-monitor+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Wmo-monitor 2013. Gemeente Veere''] (Middelburg, 2014).

-Hoog, L. de, ''Beleids- en jaarplan arbeidsomstandigheden SCOOP 1998/1999'' (Middelburg, 1999).

-Kraker, P. de, Tak, I. van der, Wouw, D. van der, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/759 ''Van vrijwilligerswerk naar vrijwillige inzet. Een onderzoek naar vrijwilligers en hun organisaties in Zeeland''] (Middelburg, 2005).

-Marijs-de Visser, A., ''Scoop Jaarverslag 2004'' (Middelburg, 2006).

-Matthijssen, M., Grenzen doorbreken op weg naar (zelf)redzaamheid. De debatmethode van SCOOP, in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 38-40.

-Ibidem, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6329 Het Odensehuis Zeeland. Vangnetwerk voor mensen met dementie], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 44-45.

-Mico, M., [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/6176 SCP-directeur Paul Schnabel: ‘Zeeland, weet wat je hebt’], in: ''Zeeuws Tijdschrift'' 62-4 (2012) pp. 12-14.

-Oosthoek, N., ''Jaarverslag Scoop 2005'' (Middelburg, 2006).

-Pijpers-Keijzer, A., ''Jaarverslag 2006'' (Middelburg, 2007).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/1330 ''Jaarverslag 2008''] (Middelburg, 2009).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/4661 ''Scoop Jaarverslag 2009''] (Middelburg, 2010).

-______________, [http://www.scoopzld.nl/file/get/iFileId/4662 ''Scoop Jaarverslag 2010''] (Middelburg, 2011).

-______________, ''Scoop Jaarverslag 2011'' (Middelburg, 2012).

-Schrier, R., [http://www.pzc.nl/regio/zeeland/11050628/Zwarte-dag-Zeeland.ece Zwarte dag voor Zeeland. Provincie stelt gemeenten op de hoogte], in: ''PZC'' 16 mei 2012.

-''Scoop Jaaroverzicht ’98'' (Middelburg, 1999).

-''Scoop Jaaroverzicht. Voortvarend 2000'' (Middelburg, s.a.).

-''Scoop, werk in uitvoering 2004. Projecten en activiteiten uit de sectoren Sociale ontwikkeling, Culturele ontwikkeling en Onderzoek & advies'' (Middelburg, 2004).

-Simon, C. & Van der Wouw, D., ''Méér profiel. Gebruikersonderzoek Zeeuwse Bibliotheek: wetenschappelijke collectie en speciale diensten'' (Middelburg, 2004).

-Smit, A., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=sociale+staat+van+zeeland%3A+provinciaal+rapport&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Sociale Staat van Zeeland. Provinciaal rapport 2009''] (Middelburg, 2009).

-Vandenbroucke, M. et al., [http://www.verwey-jonker.nl/doc/jeugd/De-staat-van-jeugdparticipatie-in-Nederland_2750.pdf ''De staat van jeugdparticipatie in Nederland vanuit het perspectief van gemeenten. Quickscan onder 175 gemeenten''] (Utrecht, 2010).

-Wouw, D. van der et al., [http://www.scoopzld.nl/publicaties.htm?term=staat+van+zeeland+2013&subject=-1&year=-1&title=-1&search= ''Staat van Zeeland. Zeeland in tijden van crisis''] (Middelburg, 2014).

== Noten ==
<references />

[[category:Bevolking]]
[[category:sociologie]]
[[category:wetenschapsbeoefening]]